Yön sorma ve tarif etme

Kanca

Yeni geldiğin bir şehirde elinde telefonun, şarjın bitmek üzere. Bir kadına yaklaşıp soruyorsun: "Entschuldigung, wo ist die Post?" Kadın gülümseyip hızlıca anlatıyor: "Sie gehen hier geradeaus, dann die zweite Straße links, und dann sehen Sie die Post auf der rechten Seite." Cümlenin çoğu kulağından kayıp gidiyor, ama üç kelime aklında kalıyor: "geradeaus", "zweite", "links". Yürümeye başlıyorsun ve beş dakika sonra postanenin önündesin.

Yol tarifi, bütün kelimelerini anlamadan başarılı olabileceğin nadir konuşmalardan biridir. Tarifin iskeleti birkaç yön kelimesi ve birkaç sayıdan oluşur; geri kalanı bağlayıcı sözlerdir. Bu derste yol sormanın kibar kalıplarını, tarifin iskeletini oluşturan kelimeleri ve bir tarifi dinlerken nelere tutunacağını öğreneceğiz. Kendin de kısa bir tarif verebileceksin.

Anlatım

Yol sormak

Bir yabancıya yol sorarken önce dikkatini çekersin: "Entschuldigung!" ya da "Entschuldigen Sie!" (Affedersiniz!). Sonra sorunu üç kalıptan biriyle sorarsın. En basiti "Wo ist …?" (… nerede?) kalıbıdır: "Wo ist der Bahnhof?" İkincisi, oraya nasıl gideceğini sorar: "Wie komme ich zum Bahnhof?" (İstasyona nasıl giderim?). Üçüncüsü, belirli bir yeri değil de bir türü arar: "Gibt es hier eine Apotheke?" (Burada bir eczane var mı?). A1.24'te gördüğün "es gibt" kalıbı burada Akkusativ ister.

Mesafeyi öğrenmek için "Ist das weit?" (Uzak mı?) diye sorulur. Cevap çoğu zaman yürüme süresiyle verilir: "Nein, nur fünf Minuten zu Fuß" (Hayır, yürüyerek yalnızca beş dakika). "zu Fuß" (yürüyerek, yayan) sabit bir kalıptır. Yakın bir yer "gleich hier" (hemen burada) ya da "ganz in der Nähe" (çok yakında) diye anlatılır.

Sorulan kişi yolu bilmiyorsa sık duyacağın cevap şudur: "Tut mir leid, ich bin nicht von hier" (Üzgünüm, buralı değilim). Sen de aynı cümleyi, sana yol sorulduğunda kullanabilirsin.

zum ve zur: kalıp olarak

"Wie komme ich zum Bahnhof?" sorusundaki "zum" kelimesi, "zu" (-e doğru) edatı ile bir artikelin kaynaşmasıdır. Bu edat Dativ ister; Dativi ileride ayrıntılı işleyeceğiz. Şimdilik kuralı iki satırda aklında tut: eril ve nötr yerler için "zum" ("der Bahnhof → zum Bahnhof", "das Hotel → zum Hotel"), dişil yerler için "zur" ("die Post → zur Post", "die Apotheke → zur Apotheke").

Bu kalıp, bir yerin artikelini bilmenin günlük hayatta işe yaradığı ilk yerlerden biridir. Artikeli bilmiyorsan "Wo ist …?" kalıbına dön; orada artikel olduğu gibi kalır.

Tarifin iskeleti

Bir yol tarifinin omurgasını üç yön kelimesi oluşturur: "geradeaus" (dümdüz), "links" (sola, solda) ve "rechts" (sağa, sağda). Bunlara sokak sırasını veren sayılar eklenir: "die erste Straße" (birinci sokak), "die zweite Straße" (ikinci sokak), "die dritte Straße" (üçüncü sokak). "erste", "zweite", "dritte" birer sıra sayısıdır; sıra sayılarını ileride sistemli olarak göreceğiz, yol tarifinde bu üçü yeterlidir.

Tarif adımları "dann" (sonra) ve "und dann" (ve sonra) ile bağlanır. Varış noktası çoğu zaman "auf der linken Seite" (sol tarafta) ya da "auf der rechten Seite" (sağ tarafta) diye bildirilir. Yol üstündeki işaretler için sık duyulan kelimeler şunlardır: "die Ampel" (trafik lambası), "die Kreuzung" (kavşak), "die Ecke" (köşe), "die Brücke" (köprü). "bis zur Ampel" (trafik lambasına kadar) gibi kalıplar da "zur" kaynaşmasını kullanır.

Tarif vermek: şimdiki zamanla

Almancada yol tarifi çoğu zaman şimdiki zamanla verilir: "Sie gehen geradeaus, dann nehmen Sie die zweite Straße links" (Dümdüz gidiyorsunuz, sonra ikinci sokaktan sola dönüyorsunuz). Türkçede de tarif benzer biçimde anlatılabilir: "Dümdüz gidiyorsunuz, sonra sola dönüyorsunuz." Emir kipiyle kurulan kısa tarifleri emir kipi dersinde göreceğiz; şimdiki zamanla verilen tarif her durumda doğru ve kibardır.

Samimi konuşmada aynı tarif "du" ile verilir: "Du gehst geradeaus und dann links." Fiil yine A1.16'daki kurala uyar: "dann" birinci kutuya geçtiğinde fiil ikinci sırada kalır, özne arkasına geçer: "Dann gehen Sie links."

Dinlerken ne yapmalı?

Bir tarifi dinlerken her kelimeyi yakalamaya çalışmak, en önemli kelimeleri kaçırmana yol açar. Bunun yerine yalnız iskelete odaklan: yön kelimeleri, sayılar ve "dann". Tarif bitince duyduğunu kısaca tekrar et; bu, hem anladığını gösterir hem de karşındakine düzeltme fırsatı verir: "Also: geradeaus, dann die zweite Straße links?" (Yani: dümdüz, sonra ikinci sokaktan sola?). Anlamadığında A1.33'teki kalıp işe yarar: "Können Sie das bitte wiederholen?" Daha yavaş konuşmasını istemek için: "Langsamer, bitte."

Örnekler

Her örnekte tarifin iskeletini oluşturan kelimeleri bul.

Beşinci örnekte "dann" birinci kutuda, fiil "nehmen" ikinci kutudadır. Sekizinci örnek dinlediğin tarifi doğrulamanın en kısa yoludur. "also" kelimesi Türkçedeki "yani, demek ki" anlamındadır; İngilizcedeki "also" ile karıştırma.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Wie komme ich zum Hotel?" "Wie komme ich zur Apotheke?"
2. "Entschuldigung, gibt es hier in der Nähe einen Supermarkt?"
3. "Sie gehen geradeaus, dann nehmen Sie die dritte Straße rechts."
4. "Also: geradeaus, dann die erste Straße rechts?"
5. "Tut mir leid, ich bin nicht von hier."

Özet kartı

1. Dikkat çekmek: Entschuldigung! Sormak: Wo ist …? / Wie komme ich zum/zur …? / Gibt es hier …?
2. zum eril ve nötr yerler için (zum Bahnhof), zur dişil yerler için (zur Post); ayrıntısı Dativ derslerinde.
3. Tarif iskeleti: geradeaus, links, rechts, die erste/zweite/dritte Straße, dann, auf der linken/rechten Seite.
4. Tarif şimdiki zamanla verilir: Sie gehen geradeaus, dann nehmen Sie die zweite Straße links.
5. Mesafe: Ist das weit? – Fünf Minuten zu Fuß. Bilmiyorsan: Ich bin nicht von hier.
6. Dinlerken iskelete tutun ve doğrula: Also: geradeaus, dann links?

Sonraki derse köprü

Yürüyerek gidilecek yerleri artık sorabiliyor ve tarifi anlayabiliyorsun. Ama bazı yerler için yürümek yetmez: otobüs, tramvay, metro ya da tren gerekir. Sıradaki derste ulaşım araçlarının adlarını, bir araçla nereye gittiğini söylemeyi ve bir bilet makinesinde ya da gişede bilet almayı öğreneceğiz. Tek yön ile gidiş-dönüş bileti ayırmak da o derste.