nicht ve kein: hangisi ne zaman?

Kanca

Bir telefon görüşmesinde karşındaki çok hızlı konuşuyor. Onu durdurmak için cümleni kuruyorsun: "Entschuldigung, ich verstehe nicht Sie." Karşındaki bir an duraksıyor, sonra yavaşlıyor. Seni anladı, ama cümlen bir Almanın kuracağı cümle değildi. Doğrusu, A1.25'te kalıp olarak öğrendiğin "Ich verstehe Sie nicht" olurdu; baskı altında kalıbı yeniden kurarken "nicht" yer değiştirmişti. Kelimeyi doğru seçmiştin; yanlış olan, onun cümledeki yeriydi.

A1.12'de "kein" ve "nicht" arasındaki temel ayrımı gördün: belirsiz artikelli ya da artikelsiz isim "kein" alır, geri kalan her şey "nicht". O zamandan beri iki kelimeyi pek çok cümlede kullandın; modal fiillerle de "Ich kann heute nicht kommen" ve "Sie dürfen keinen Alkohol trinken" gibi cümleler kurdun. Şimdi iki şeyi sağlamlaştıracağız: seçimi saniyeler içinde yapmanı sağlayacak bir test ve "nicht" için bir yerleşim haritası.

Anlatım

Seçim testi: "ein" koyabilir misin?

Olumsuzlanacak şey bir isimse, kendine tek bir soru sor: olumlu cümlede bu ismin önünde "ein" var mı ya da hiç artikel yok mu? Cevap evetse "kein" kullanılır. "Ich habe ein Auto" → "Ich habe kein Auto". "Ich trinke Kaffee" → "Ich trinke keinen Kaffee". "Ich habe Zeit" → "Ich habe keine Zeit".

İsmin önünde belirli bir artikel ("der", "die", "das"), bir iyelik kelimesi ("mein", "dein") ya da bir özel ad varsa "kein" kullanılamaz; "nicht" gelir. "Das ist das Auto von Ahmet" → "Das ist nicht das Auto von Ahmet". "Das ist mein Schlüssel" → "Das ist nicht mein Schlüssel". "Das ist Frau Keller" → "Das ist nicht Frau Keller". Olumsuzlanan şey isim değil de bir fiil, sıfat ya da zaman ifadesiyse de her zaman "nicht" kullanılır.

Dil adları bu testin sık görülen bir uygulamasıdır. "Ich spreche Deutsch" cümlesinde "Deutsch" artikelsiz bir isimdir; olumsuzu "Ich spreche kein Deutsch" (Almanca bilmiyorum) olur. "nicht" ise bir sıfat ya da zarf olumsuzlanırken gelir: "Ich spreche nicht gut Deutsch" (Almancayı iyi konuşmuyorum).

nicht nereye gider? Bütün cümle olumsuz

"nicht" bütün cümleyi, yani eylemin kendisini olumsuzluyorsa, cümlenin sonuna doğru gider. Önce iki basit kural: "nicht" nesneden ve zaman ifadesinden sonra gelir. "Ich verstehe dich nicht" (Seni anlamıyorum), "Er arbeitet heute nicht" (Bugün çalışmıyor), "Wir kaufen das Auto nicht" (Arabayı almıyoruz). Kancadaki hata buradaydı: "Sie" bir nesnedir ve "nicht" onun arkasına geçer.

Ama "nicht" cümlenin en son kelimesi olmayabilir. Cümlede fiile sıkı sıkıya bağlı ikinci bir parça varsa "nicht" o parçanın hemen önünde durur. Bu parçalar şunlardır: modal cümlede mastar ("Ich kann heute nicht kommen"), ayrılabilen fiilde önek ("Er kauft heute nicht ein"), "sein" ile gelen sıfat ("Die Wohnung ist nicht groß") ve yer ya da yön bildiren ifade ("Ich wohne nicht in Berlin", "Er fährt nicht nach Hause").

Bu kurallar A1.16'dan beri gördüğün çerçeveyle birlikte düşünüldüğünde basitleşir. Çerçevenin sonunda bir parça varsa, "nicht" o parçanın önüne oturur. Çerçevenin sonunda bir şey yoksa, "nicht" cümlenin sonuna gider.

Bir parçayı olumsuzlamak: nicht … sondern

Bazen cümlenin tamamını değil, yalnız bir parçasını olumsuzlarsın ve yerine doğrusunu söylersin. O zaman "nicht" olumsuzlanan kelimenin hemen önüne gelir ve düzeltme "sondern" (bilakis, -dir) ile verilir: "Ich komme nicht heute, sondern morgen" (Bugün değil, yarın geliyorum). "Nicht ich, sondern mein Bruder arbeitet hier" (Ben değil, erkek kardeşim burada çalışıyor).

"kein" ile de aynı yapı kurulur: "Das ist kein Tee, sondern Kaffee" (Bu çay değil, kahve). Türkçede bu düzeltme "değil, …" ile yapılır ve arada bir bağlaç gerekmez. Almancada ise olumsuz bir cümleden sonra doğrusu söylenecekse "aber" değil, "sondern" gelir.

Olumsuz sorulara cevap

Olumsuz bir soruyla karşılaştığında cevapta A1.18'de öğrendiğin "doch" gerekir: "Hast du keine Zeit? – Doch, ich habe Zeit." "Kommst du nicht? – Doch!" Bu derste gördüğün her "nicht" ve "kein" cümlesi, soru biçimine çevrildiğinde bu cevap sistemini çalıştırır. Olumsuzluğu onaylamak için ise "Nein" yeterlidir: "Hast du keine Zeit? – Nein, leider nicht."

Örnekler

Her örnekte önce seçim testini uygula, sonra "nicht" varsa onun neden orada durduğunu bul.

Birinci örnekte "nicht" nesneden sonra, cümlenin sonundadır. Beşinci örnekte yer ifadesinin, altıncı örnekte ayrılabilen fiilin öneki olan "ein" parçasının önündedir. Yedinci örnekte ise yalnız "heute" olumsuzlanır ve "nicht" onun hemen önüne gelir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Ich habe keinen Hunger." "Das ist nicht mein Handy." "Er kommt heute nicht."
2. "Ich kenne den Mann nicht."
3. "Wir können morgen nicht einkaufen."
4. "Das ist nicht mein Auto, sondern das Auto von Ahmet."
5. "Ich spreche kein Deutsch, aber ich spreche Englisch."

Özet kartı

1. Seçim testi: olumlu cümlede "ein" alan ya da artikelsiz isim → kein; belirli artikelli, iyelikli, özel adlı isim, fiil, sıfat, zaman → nicht.
2. Dil bilmemek: Ich spreche kein Deutsch; sıfatla: Ich spreche nicht gut Deutsch.
3. Bütün cümle olumsuzsa "nicht" nesneden ve zaman ifadesinden sonra gelir: Ich verstehe dich nicht.
4. Çerçevenin sonunda bir parça varsa (mastar, önek, "sein" ile sıfat, yer/yön) "nicht" onun önüne oturur: Ich kann heute nicht kommen.
5. Bir parçayı düzeltmek için: nicht/kein …, sondern …: nicht heute, sondern morgen.
6. Olumsuz soruya itiraz "doch", onay "nein": Hast du keine Zeit? – Doch!

Sonraki derse köprü

Modal fiiller modülü burada kapanıyor ve sıradaki modül seni şehre çıkarıyor. İlk ihtiyaç bir yeri bulmak: yol sormak ve tarif anlamak. "Wie komme ich zum Bahnhof?" (İstasyona nasıl giderim?) gibi bir soru ve "geradeaus" (dümdüz), "links" (sol), "rechts" (sağ) gibi yön kelimeleriyle verilen bir cevap. Bir tarifi dinlerken hangi kelimelere tutunacağını orada göreceksin.