Şahıs zamirleri (ich, du, er, sie, es…)

Kanca

Bir WhatsApp grubunda Almanca mesajlar okuyorsun. Biri yazmış: "Sie kommt morgen." Hemen altında başka biri: "Sie kommen morgen." Bir üçüncü mesaj da yöneticiden gelmiş, büyük harfle: "Kommen Sie morgen?" Üç mesajda da aynı iki harfli kelime var ve her birinde başka biri kastediliyor: bir kadın, bir grup insan ve sen.

Türkçede "o", "onlar" ve "siz" apayrı kelimelerdir; Almancada ise üçü de "sie" ile yazılır. Bu derste bütün şahıs zamirlerini sırayla göreceğiz ve bu tek kelimenin üç kimliğini ayırmayı öğreneceğiz. Bir de Türkçeden gelen en güçlü alışkanlıklardan birini kıracağız: özneyi düşürmek.

Anlatım

Sekiz zamir, bir de resmî hitap

Türkçede altı şahıs zamiri vardır: ben, sen, o, biz, siz, onlar. Almancada ise tekilde "o" üçe bölündüğü için liste daha uzundur ve bunlara resmî hitap zamiri eklenir. Aşağıdaki tabloyu kelime defterine olduğu gibi aktar.

Tablodaki ilk ayrıntı "ich" kelimesinde. İngilizcedeki "I" her zaman büyük yazılırken Almancadaki "ich" cümlenin ortasında küçük yazılır. Büyük harfle yazılan tek zamir resmî "Sie"dir ve onun biçimleri ("Ihnen" gibi) de büyük başlar.

er, sie, es: artikele bak

G.6'da Türkçedeki tek "o"nun Almancada üç kelimeye bölündüğünü ve seçimi ismin artikelinin yaptığını görmüştün: "der Tisch" için er, "die Lampe" için sie, "das Fenster" için es. İnsanlar için bu seçim çoğu zaman gerçek cinsiyetle örtüşür: bir erkekten "er", bir kadından "sie" diye söz edersin.

Ama dilbilgisi bazen gerçek dünyadan ayrılır. "das Mädchen" (kız çocuk) ve "das Kind" (çocuk) nötr isimlerdir. Bu yüzden resmî ve yazılı Almancada bir kız çocuğundan söz ederken "es" kullanılır: "Das Mädchen heißt Mia. Es ist klein." Günlük konuşmada, özellikle çocuğun adı söylendikten sonra, "sie" de sık duyulur. İkisini de tanı; sınavda ve yazıda artikele uyan "es" güvenli seçimdir.

Üç "sie"

Kancadaki mesajlara dönelim. Almancada "sie" üç ayrı anlam taşıyabilir ve bunları iki ipucuyla ayırırsın: fiilin sonu ve büyük harf.

Tek bir kadından söz ederken "sie" küçük yazılır ve fiil tekil biçimdedir: "Sie kommt morgen" (O yarın geliyor). Buradaki "Sie" yalnızca cümle başında olduğu için büyük yazılmıştır. Bir gruptan söz ederken yine küçük "sie" kullanılır ama fiil çoğul biçime geçer: "sie kommen" (onlar geliyor). Resmî hitapta ise zamir her zaman büyük "Sie" olur ve fiil yine çoğul biçimdedir: "Kommen Sie morgen?" (Yarın geliyor musunuz?).

İki ipucunu birlikte kullan. Fiil "-t" ile bitiyorsa (kommt, wohnt) tek bir kadından söz ediliyordur. Fiil "-en" ile bitiyorsa (kommen, wohnen) ya bir grup ya da resmî hitap vardır; bu ikisini cümle ortasındaki büyük harf ve bağlam ayırır. Konuşmada büyük harf duyulmadığı için yalnız bağlam kalır, ama çoğu zaman kiminle konuşulduğu zaten bellidir.

Türkçedeki "siz" iki kelimeye bölünür

Türkçede "siz" iki işi birlikte görür: hem birden çok kişiye seslenir ("Siz, çocuklar, nereye gidiyorsunuz?") hem de tek kişiye saygıyla hitap eder ("Siz nerelisiniz, efendim?"). Almanca bu iki işi iki ayrı kelimeye verir. Birden çok arkadaşa, aileye ya da çocuklara "ihr" dersin: "Woher kommt ihr?" (Nerelisiniz, arkadaşlar?). Resmî hitap için ise, karşında bir kişi de olsa beş kişi de olsa, "Sie" kullanırsın.

Bu ayrım Türkçe konuşanın sık karıştırdığı bir noktadır, çünkü Türkçede aklına tek bir "siz" gelir. Sorulacak soru şudur: karşımdakilerle samimi miyim? Samimiysen ve birden çok kişiyle konuşuyorsan "ihr", samimi değilsen "Sie". Samimi ve resmî hitabın ayrıntılarına A1'in Tanışma modülünün son dersinde ayrıca döneceğiz.

Özne düşmez

Türkçede özneyi söylemeye çoğu zaman gerek yoktur, çünkü fiilin eki kimin yaptığını zaten gösterir: "Geliyorum" dediğinde "ben" demene gerek kalmaz. Almancada da fiilin sonu kişiye göre değişir, ama buna rağmen özne neredeyse her zaman söylenir: "Ich komme." Yalnız "komme" demek Almanca kulağa eksik, telgraf dili gibi gelir.

Bu, Türkçe konuşanın en inatçı alışkanlıklarından biridir, çünkü Türkçede özneyi her seferinde söylemek vurgulu ve hatta biraz tuhaf duyulur. Almancada ise zamir cümlenin olağan parçasıdır ve vurgu taşımaz. Cümleye özneyle başlama alışkanlığını ilk günden kur.

Bu kuralın en şaşırtıcı sonucu, kimsenin bir şey yapmadığı cümlelerde bile Almancanın bir özne istemesidir. Hava durumunu anlatırken "Es regnet" (Yağmur yağıyor) denir; kelimesi kelimesine çevirsen "o yağıyor" gibi bir cümle çıkar; buradaki "es" hiçbir şeyi göstermez, yalnızca özne yerini doldurur. A1.1'de gördüğün "Wie geht es dir?" sorusundaki "es" de aynı işi görür.

Örnekler

Her cümlede zamirin kimi gösterdiğine ve fiilin sonuna dikkat et. Okunuşta vurgulu hece büyük harfle, cümle sonundaki iniş ve çıkış okla gösteriliyor.

İkinci ve beşinci örneği karşılaştır. "Sie wohnt" tek bir kadını, "wohnen Sie" resmî hitabı gösterir. Fiilin sonundaki -t ve -en farkı, iki cümledeki "sie" kelimesinin kimliğini tek başına belirliyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Er kommt aus Graz. Sie wohnt in Bern. Es heißt Leo. Sie wohnen in Kiel.
2. Sınıf arkadaşlarına "Woher kommt ihr?", bankadaki görevliye "Woher kommen Sie?"
3. İlkinde tek bir kadın (fiil -t ile bitiyor). İkincisinde resmî hitap, Berg Hanım'a soruluyor. Üçüncüsünde "onlar", Tom ile Lisa.
4. "Ich wohne in Izmir." "Es regnet heute." (Bugün yağmur yağıyor.)

Özet kartı

1. Almanca zamirler: ich, du, er, sie, es, wir, ihr, sie, ve resmî Sie.
2. Türkçedeki tek "o", ismin artikeline göre er, sie ya da es olur; "das Mädchen" ve "das Kind" için yazıda "es" kullanılır.
3. "sie" üç anlam taşır: o (kadın, fiil -t ile), onlar (fiil -en ile), resmî siz (büyük Sie, fiil -en ile).
4. Türkçedeki "siz" ikiye ayrılır: samimi çoğul "ihr", resmî hitap "Sie".
5. "ich" cümle ortasında küçük, resmî "Sie" her yerde büyük yazılır.
6. Almancada özne düşmez: Ich komme. Öznesiz durumlarda bile "es" gelir: Es regnet.

Sonraki derse köprü

Zamirleri artık tanıyorsun; şimdi onlara en sık eşlik eden fiile geçiyoruz. Türkçede "yorgunum" ya da "öğretmensin" dediğimizde "olmak" anlamı ayrı bir kelime değil, kelimenin sonundaki küçük bir ektir. Almancada bu iş için ayrı bir fiil vardır ve her zamirle başka bir biçime bürünür: bin, bist, ist, sind, seid. Bir sonraki derste "sein" fiilini bütün biçimleriyle çalışacağız.