Aile üyeleri

Kanca

Almanca kursundaki arkadaşına aileni anlatıyorsun: "Ich habe zwei Tanten." Arkadaşın soruyor: "Die Schwestern von deiner Mutter oder von deinem Vater?" Bir an duraksıyorsun, çünkü senin için bu soru zaten cevaplıydı. Türkçede "teyze" dediğinde annenin kız kardeşini, "hala" dediğinde babanınkini kastettiğin baştan bellidir. Almancada ise ikisi de "die Tante" kelimesiyle karşılanır.

Aile kelimeleri, bir dilin akrabalığı nasıl böldüğünü gösterir. Türkçe bu konuda Almancadan daha ayrıntılıdır: abla ile kız kardeşi, ağabey ile erkek kardeşi, amca ile dayıyı, teyze ile halayı ayrı kelimelerle söyler. Almanca bunların her çiftini tek bir kelimeyle karşılar, gerektiğinde ayrıntıyı ek sözcüklerle verir. Bu derste çekirdek aileyi, geniş aileyi, medeni durumu ve kardeşlerin yaşını anlatmayı öğreneceğiz.

Anlatım

Çekirdek aile

Ailenin merkezindeki kelimeler, cinsiyetleri doğal cinsiyetle örtüştüğü için artikelleri kolay akılda kalır: "der Vater" (baba), "die Mutter" (anne), "der Sohn" (oğul), "die Tochter" (kız evlat), "der Bruder" (erkek kardeş), "die Schwester" (kız kardeş). İstisna "das Kind" (çocuk) kelimesidir: çocuğun cinsiyeti ne olursa olsun kelime nötrdür.

Anne ile baba birlikte "die Eltern" (anne-baba, ebeveynler) olarak anılır. Bu kelime yalnızca çoğul biçimde kullanılır; tekil bir "Elter" gündelik dilde yoktur. Kardeşlerin tümü için de benzer bir kelime vardır: "die Geschwister" (kardeşler). A1.17'de "Wie viele Geschwister hast du?" (Kaç kardeşin var?) sorusunu çeviri alıştırmasında görmüştün; "Geschwister" hem kız hem erkek kardeşleri kapsar ve gündelik dilde çoğul olarak kullanılır.

Çoğul biçimlerde sık görülen bir desen var: pek çok aile kelimesi çoğulda ünlüsünü inceltir. "der Vater → die Väter", "die Mutter → die Mütter", "der Bruder → die Brüder", "der Sohn → die Söhne", "die Tochter → die Töchter". "Schwester" ise "-n" alır: "die Schwestern". A1.11'de çoğul kalıplarına bazen Umlaut'un eşlik ettiğini görmüştük; aile kelimeleri bu inceltmeyi çok gösteren bir gruptur.

Geniş aile

Bir kuşak yukarı çıkınca "Groß-" öneki devreye girer: "der Großvater" (büyükbaba, dede), "die Großmutter" (büyükanne, nine), birlikte "die Großeltern". Gündelik konuşmada "Opa" ve "Oma" çok daha sık duyulur. Bir kuşak aşağıda "der Enkel" (erkek torun) ve "die Enkelin" (kız torun) vardır. "-in" eki, A1.6'da "Türke / Türkin" gibi milliyet adlarında gördüğün dişil ektir ve aile kelimelerinde de aynı işi görür.

Anne ve babanın kardeşleri "der Onkel" (amca, dayı, enişte) ve "die Tante" (teyze, hala, yenge) kelimeleriyle anılır. Onların çocukları "der Cousin" (erkek kuzen) ve "die Cousine" (kız kuzen) olur; bu iki kelime Fransızcadan geldiği için okunuşları da Fransızca kalır: [ku-ZENG], [ku-Zİİ-ne]. Kardeşinin çocukları ise "der Neffe" (erkek yeğen) ve "die Nichte" (kız yeğen) kelimeleriyle anlatılır. Türkçede "yeğen" kelimesi cinsiyet göstermez, Almancada ise iki ayrı kelime vardır.

Evlilikle gelen akrabalar "Schwieger-" önekini alır: "die Schwiegermutter" (kayınvalide), "der Schwiegervater" (kayınpeder). Kardeşinin eşi ya da eşinin kardeşi "der Schwager" (enişte, kayınbirader) ya da "die Schwägerin" (yenge, görümce, baldız) olarak anılır. Türkçedeki bu kalabalık akrabalık adlarının hepsi Almancada iki kelimede toplanır.

Türkçenin ayrımlarını Almancada söylemek

Türkçedeki ayrımı Almancada vermek gerektiğinde tek kelime yerine bir açıklama kurulur. "Teyze" demek için "die Schwester von meiner Mutter" (annemin kız kardeşi), "hala" için "die Schwester von meinem Vater" denir. Bu yapının ayrıntılarını ileride Dativ dersinde göreceğiz; şimdilik bütün bir kalıp olarak tanıman yeterli. Almanca konuşan biri ise çoğu zaman bu ayrımı hiç yapmaz; bir Alman için "meine Tante" demek yeterli bir bilgidir.

Abla ve ağabey için Almancada yaş bildiren bir sıfat eklenir: "meine ältere Schwester" (ablam), "mein älterer Bruder" (ağabeyim). Daha gündelik bir söyleyişte "meine große Schwester" ve "mein kleiner Bruder" (küçük erkek kardeşim) duyulur. Bu sıfatların sonundaki "-e" ve "-er" eklerini sıfat çekimi derslerinde ayrıca işleyeceğiz; şimdilik bu biçimleri kalıp olarak kullan.

Aileni anlatmak

Aile anlatımının temel fiili A1.14'te öğrendiğin "haben" fiilidir, ve arkasından gelen isim Akkusativ olur: "Ich habe einen Bruder und zwei Schwestern." Eril "Bruder" burada "einen" alır. Kardeşin yoksa A1.24'teki "kein" devreye girer: "Ich habe keine Geschwister." Kişileri tanıtmanın en kısa yolu "Das ist …" ile başlamaktır: "Das ist mein Vater", "Das sind meine Eltern". "mein" ve "meine" biçimlerinin ne zaman hangisi olduğunu bir sonraki derste ayrıntılı göreceğiz.

Medeni durum için "sein" fiiliyle kullanılan sıfatlar vardır: "Ich bin verheiratet" (Evliyim), "Ich bin ledig" (Bekârım), "Ich bin geschieden" (Boşandım). Türkçede "evliyim" tek kelimedir; Almancada ise "sein" fiili ile bir sıfatın birleşimidir. Çocuk sorusu da "haben" ile sorulur: "Haben Sie Kinder?" (Çocuğunuz var mı?). Cevaplar: "Ja, ich habe eine Tochter" ya da "Nein, ich habe keine Kinder."

Yaş bildirirken A1.5'teki kalıp aynen işler: "Mein Bruder ist zwölf Jahre alt." Yaş karşılaştırmasında "älter als" (-den büyük) ve "jünger als" (-den küçük) kullanılır: "Meine Schwester ist älter als ich" (Kız kardeşim benden büyük). Karşılaştırmanın kurallarını A2'de ayrıca işleyeceğiz.

Örnekler

Her örnekte aile kelimesinin artikeline ve "haben" ile kullanılınca aldığı biçime dikkat et.

Son örnekteki Türkçe çeviride iki seçenek var, çünkü Almanca cümle teyze mi hala mı olduğunu söylemiyor. Yedinci örnekte "Lehrer" artikelsiz kullanıldı; A1.4'te gördüğün gibi meslek "sein" ile artikelsiz söylenir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. der Sohn, die Tochter, das Kind, der Onkel.
2. die Brüder, die Mütter, die Schwestern.
3. "Ich habe zwei Brüder." "Ich habe keine Geschwister."
4. "Meine Eltern wohnen in Berlin."
5. "Ich bin verheiratet und habe zwei Kinder."

Özet kartı

1. Çekirdek aile: der Vater, die Mutter, der Sohn, die Tochter, der Bruder, die Schwester; das Kind her zaman nötr.
2. Die Eltern ve die Geschwister gündelik dilde yalnız çoğul kullanılır; fiil de çoğul olur.
3. Pek çok aile kelimesi çoğulda ünlüsünü inceltir: Väter, Mütter, Brüder, Söhne, Töchter.
4. Geniş aile: Großeltern (Oma, Opa), Enkel/Enkelin, Onkel, Tante, Cousin/Cousine, Neffe/Nichte, Schwieger-.
5. Almanca Türkçenin akrabalık ayrımlarını tek kelimede toplar: Tante = teyze/hala, Onkel = amca/dayı; abla için "ältere Schwester".
6. Anlatım kalıpları: Ich habe einen Bruder. Ich habe keine Geschwister. Ich bin verheiratet/ledig. Das sind meine Eltern.

Sonraki derse köprü

"mein Bruder", "meine Mutter", "meine Eltern" biçimlerini aileni anlatırken kalıp olarak kullandın ama "mein" ile "meine" arasındaki farkı açıklamadık. Sıradaki derste iyelik zamirlerini sistemli olarak öğreneceğiz: "mein", "dein", "sein", "ihr" ve diğerleri. Türkçede sahiplik ismin sonuna gelen bir ekle, "annem", "annen", "annesi" diye söylenir; Almancada ise ismin önüne gelen ve artikel gibi çekimlenen ayrı bir kelimeyle. "sein" ile "ihr" arasındaki ayrım ise Türkçede hiç olmayan bir bilgiyi, sahibin cinsiyetini taşır.