Akkusativde zamirler (mich, dich, ihn…)

Kanca

Bir durakta arkadaşınla bekliyorsun ve yoldan gelen bir otobüsü gösteriyor: "Siehst du den Bus?" Sen Türkçedeki gibi kısa cevap veriyorsun: "Ja, ich sehe." Arkadaşın bir an durup ekliyor: "Du siehst … ihn?" Senin cümlende bir şey eksikti. Türkçede "Evet, görüyorum" demek yeterlidir; neyi gördüğün zaten konuşmadan bellidir. Almanca ise nesneyi söylemeden cümleyi bitirmez.

A1.24'te eril bir nesnenin önündeki kelimenin bir n kazandığını gördük. Bu kural zamirlerde de karşına çıkıyor: "er" (o) nesne olunca "ihn" (onu) olur. Türkçedeki "beni, seni, onu" zamirlerinin Almanca karşılıklarını bir tabloda toplayacak, sonra kancadaki eksik kelimenin sebebine döneceğiz: Almanca nesne zamirini neden düşürmüyor?

Anlatım

Tablo: beni, seni, onu

A1.3'te öğrendiğin şahıs zamirlerinin her birinin bir Akkusativ biçimi vardır. Bu biçimler Türkçedeki "-i" hâlindeki zamirlere karşılık gelir: beni, seni, onu, bizi, sizi, onları.

Tabloda iki grup göze çarpar. İlk grupta biçim tamamen değişir: ich → mich, du → dich, wir → uns, ihr → euch. İkinci grupta ise biçim hiç değişmez: sie, es, Sie. Aradaki tek kelime "er → ihn"dir ve A1.24'teki eril n kuralının zamire taşınmış hâlidir.

Artikel tablosuyla aynı desen

A1.24'teki artikel tablosunu hatırla: dişil, nötr ve çoğul sütunları Akkusativte değişmiyordu, yalnız eril sütun bir n kazanıyordu. Üçüncü şahıs zamirleri tam olarak aynı deseni izler. "sie" (dişil), "es" (nötr) ve "sie" (çoğul) Akkusativte aynen kalır; yalnız "er" (eril) "ihn" olur ve sonunda yine bir n vardır.

Bu benzerlik tesadüf değildir: zamir, yerine geçtiği ismin artikeliyle aynı biçimi paylaşır. "den Tisch" (masayı) ile "ihn" (onu) bir arada düşünülebilir; ikisi de n ile biter. "die Lampe" ile "sie", "das Buch" ile "es" ise Akkusativte hiç değişmez. Bir kuralı iki yerde öğreniyorsun.

Nesneler için de er, sie, es

G.6 ve A1.3'te Türkçedeki tek "o"nun Almancada artikele göre üçe bölündüğünü gördük. Nesne zamirlerinde de aynı seçim yapılır: bir nesnenin yerine geçen zamir, o nesnenin artikeline uyar. "der Schlüssel" (anahtar) eril olduğu için nesne zamiri "ihn" olur: "Wo ist der Schlüssel? Ich suche ihn" (Anahtar nerede? Onu arıyorum). "die Suppe" (çorba) dişil olduğu için "sie" olur: "Ich esse sie gern" (Onu severek yerim). "das Brot" (ekmek) nötr olduğu için "es" olur.

Türkçede bu üç cümlede de "onu" dersin ve cinsiyet hiç akla gelmez. Almancada ise önce nesnenin artikelini hatırlaman gerekir. Bir kez daha, artikeli bilmek cümlenin başka bir yerinde işine yarıyor.

Türkçe zamiri düşürür, Almanca düşürmez

Kancadaki hatanın kaynağı buradadır. Türkçede nesne bağlamdan anlaşılıyorsa zamir çoğu zaman söylenmez: "Anahtarı gördün mü? – Evet, gördüm." Cevapta "onu" yok ama herkes anlar. Almancada ise nesne alan bir fiil nesnesiz kalamaz: "Findest du den Schlüssel? – Ja, ich finde ihn." "Siehst du den Bus? – Ja, ich sehe ihn."

A1.3'te Almancada öznenin düşmediğini görmüştün; nesne de aynı şekilde yerinde durur. Türkçe konuşan için bu, hem özne hem de nesne zamirlerini bilinçli olarak eklemeyi gerektirir. Kısa cevaplarda bile fiilin arkasına bir nesne zamiri koymayı alışkanlık hâline getir.

Zamir nerede durur?

Nesne zamiri kısa bir kelime olduğu için cümlede öne doğru yerleşir; genellikle çekimli fiilin, devrik cümlede ise öznenin hemen arkasına gelir. "Ich rufe dich morgen an" (Seni yarın ararım) cümlesinde "dich", zaman ifadesi "morgen"den önce durur. İsim olsaydı sıra değişebilirdi: "Ich rufe morgen meinen Bruder an."

Bu kuralı ayrıntılı olarak B2'deki cümle öğelerinin sırası dersinde göreceğiz. Şimdilik basit bir alışkanlık yeterli: nesne zamirini fiile ya da özneye yakın tut, zaman ve yer bilgilerini ondan sonraya bırak.

Sık kalıplar

Bu zamirlerin bir kısmı günlük hayatın en sık cümlelerinde geçer ve onları bütün olarak öğrenmek işini kolaylaştırır. "Ich liebe dich" (Seni seviyorum), "Ich vermisse dich" (Seni özlüyorum), "Ich verstehe Sie nicht" (Sizi anlamıyorum), "Hörst du mich?" (Beni duyuyor musun?). Telefonda bağlantı koptuğunda son cümleyi çok kullanacaksın.

Örnekler

Her örnekte nesne zamirini bul ve yerine geçtiği kişiyi ya da nesneyi söyle. Eril nesnelerde "ihn" kullanıldığına dikkat et.

"euch" kelimesinin okunuşuna dikkat et: eu [oy] okunur ve sondaki ch, eu'dan sonra geldiği için ince ich sesidir: [oyh]. Altıncı örnekte "sie" bir kadını değil çorbayı gösteriyor; çünkü "die Suppe" dişildir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Ich sehe ihn." "Ich kaufe sie." "Ich lese es." "Ich besuche sie." (Eltern çoğul → sie)
2. "Ich verstehe dich nicht." "Hörst du mich?"
3. "Ja, ich sehe ihn." "Nein, ich kenne sie nicht."
4. "Ich rufe dich an." "Ja, ich habe ihn." (der Schlüssel eril → ihn)
5. "Ich trinke ihn." (eril) "Ich trinke sie." (dişil) "Ich trinke es." (nötr)

Özet kartı

1. Akkusativ zamirleri: mich, dich, ihn, sie, es, uns, euch, sie, Sie.
2. Yalnız er → ihn eril n kuralını izler; sie, es ve Sie değişmez, tıpkı artikellerde olduğu gibi.
3. Nesne zamiri, yerine geçtiği ismin artikeline uyar: der Schlüssel → ihn, die Suppe → sie, das Brot → es.
4. Türkçe nesne zamirini sık düşürür; Almanca düşürmez: Ja, ich sehe ihn.
5. Nesne zamiri cümlede öne yerleşir, zaman ifadesinden önce gelir: Ich rufe dich morgen an.
6. Sık kalıplar: Ich liebe dich. Ich vermisse dich. Ich verstehe Sie nicht. Hörst du mich?

Sonraki derse köprü

Akkusativin kurallarını artikellerde ve zamirlerde gördün; şimdi onu gündelik hayatın en sık alanlarından birinde kullanacağız. "Ich esse sie gern" cümlesinde çorbadan söz ettik; bir sonraki derste yiyecek ve içeceklerin adlarını artikelleriyle öğrenecek, "Ich esse gern Brot" ile "Ich esse das Brot" arasındaki farkı ve sayılamayan isimlerin neden çoğu zaman artikelsiz kullanıldığını göreceğiz.