Akkusativde artikeller (den, einen, keinen)

Kanca

Bir yağmurlu sabah ofise giriyorsun ve iş arkadaşın soruyor: "Hast du einen Regenschirm?" Sen başını sallıyorsun: "Nein, ich habe kein Regenschirm." Arkadaşın gülümsüyor ve kendi şemsiyesini uzatırken cümleni düzeltiyor: "Keinen Regenschirm? Hier, nimm meinen." Sorusunda "einen" vardı, düzeltmesinde "keinen", kendi şemsiyesi için de "meinen". Üç kelime, üçünün de sonunda aynı harf: n.

Arkadaşının üç kelimesi tesadüf değil; Akkusativin eril isimlerde bıraktığı izin üç ayrı görünüşü. Şimdi bu izi bütün artikel türlerinde tek bir tabloda toplayacağız: belirli, belirsiz ve olumsuz artikel, dört sütunda. Tabloyu ezberlemeyi kolaylaştıran bir ipucu da var: değişen tek sütun eril sütundur ve orada hemen her kelime bir n kazanır.

Anlatım

İlk hâl tablosu

Tablodaki her artikel türü için iki satır var: üstteki Nominativ (özne), alttaki Akkusativ (nesne) biçimidir. Tabloyu soldan sağa değil, yukarıdan aşağıya oku: her sütunda iki satır arasında ne değiştiğine bak.

Tabloya dikkatle bakınca şunu görürsün: dişil, nötr ve çoğul sütunlarında Nominativ ile Akkusativ satırları tamamen aynıdır. Değişiklik yalnız eril sütunda vardır ve orada üç kelime de bir -n ya da -en ekiyle biter: den, einen, keinen.

Eril n kuralı

Bu tablodan çıkaracağın pratik kural kısadır: bir nesne eril ise, önündeki kelime bir n kazanır. Bu kural yalnız artikellerde değil, eril isimden önce gelen öteki kelimelerde de çalışır. A1.17'de gördüğün "welcher" (hangi) Akkusativte "welchen" olur: "Welchen Bus nimmst du?" (Hangi otobüse biniyorsun?). Kancadaki "meinen" (benimkini) de aynı kuralın bir örneğiydi; iyelik kelimelerini Aile modülünde çalışacağız.

Bu yüzden Akkusativ cümle kurarken aklından iki soru geçir. Birincisi: bu isim nesne mi? İkincisi: eril mi? İki sorunun cevabı da evetse, önündeki kelimeye n ekle. Cevaplardan biri hayırsa, Nominativ biçimini olduğu gibi kullan. Bu iki soruyu yeterince soruduktan sonra seçim otomatik hâle gelir.

Türkçenin hâli, Almancanın hâli

Bir fiilin nesnesinin hangi hâlde olacağını Türkçe ile Almanca her zaman aynı biçimde belirlemez. Türkçede "otobüse binmek" derken nesne "-e" hâlindedir; Almancada aynı anlamı taşıyan "den Bus nehmen" (kelime kelime "otobüsü almak") ise Akkusativ ister. Bazen ise iki dil uyuşur: Türkçede "birine yardım etmek" "-e" hâlini ister, Almancada da "helfen" Akkusativ değil, Türkçedeki "-e" hâline yakın olan Dativ hâlini ister; onu A2'de göreceğiz.

Bu yüzden Almanca bir fiili öğrenirken onun hangi hâli istediğini de fiille birlikte öğren. Türkçedeki eki Almancaya birebir çevirmek çoğu zaman işe yarar, ama her zaman değil. "Ich nehme den Bus" cümlesini Türkçedeki "-e" yüzünden "dem Bus" diye kurmak sık görülen bir hatadır.

es gibt: var olan şeyler

A1.14'te bir şeyin bir yerde bulunduğunu söylemek için ileride "es gibt" kalıbını öğreneceğini söylemiştik. Bu kalıp tam burada yerini bulur, çünkü arkasından gelen isim her zaman Akkusativtedir. "Es gibt einen Park in der Nähe" (Yakında bir park var), "Es gibt keine Milch" (Süt yok), "Gibt es hier ein Café?" (Burada bir kafe var mı?).

"es gibt" kelime kelime "o veriyor" demektir ve bu yüzden bir nesne alır. Türkçedeki "var" gibi çalışır, ama arkasındaki eril isim Akkusativ biçimini alır: "Es gibt einen Supermarkt" (Bir süpermarket var). Tekil ya da çoğul her durumda fiil hep "gibt" kalır: "Es gibt viele Cafés" (Çok kafe var).

Tabloyu nasıl ezberlemeli?

Bu tabloyu satır satır ezberlemek yerine üç çifti sesli tekrar etmek daha etkilidir: "der – den", "ein – einen", "kein – keinen". Geri kalan hücreler zaten Nominativle aynı olduğu için yeni bir şey öğrenmen gerekmez. Ardından tek bir cümle kalıbını üç cinsiyetle dene: "Ich brauche einen Stift, eine Tasche und ein Heft" (Bir kaleme, bir çantaya ve bir deftere ihtiyacım var). Aynı kalıbı "kein" ile olumsuza çevir.

G.7'deki kelime defteri burada işini kolaylaştırır: her ismi artikeliyle yazdıysan, eril bir nesneyi bir bakışta tanırsın. Artikeli bilmediğin bir kelimeyi nesne olarak kullanırken önce sözlüğe bak; "der" görüyorsan, n eklemeyi unutma.

Küçük bir uyarı: ismin kendisi de değişebilir

Almancada Akkusativte çoğunlukla yalnız artikel değişir, isim aynı kalır. Ama küçük bir grup eril isim de nesne olduğunda sonuna -n ya da -en alır: "der Junge → den Jungen" (oğlanı), "der Student → den Studenten" (öğrenciyi), "der Mensch → den Menschen" (insanı). Bu isimlerin kuralını B1 seviyesinde ayrıca çalışacağız. Şimdilik bu üç kelimeyi tanı ve "Ich kenne den Studenten" (Öğrenciyi tanıyorum) gibi bir cümlede ismin sonundaki n'ye şaşırma.

Örnekler

Her örnekte nesneyi bul, eril olup olmadığına bak ve artikelin değişip değişmediğini kontrol et.

Üçüncü örneğe dikkat et: A1.14'te "Ich habe Hunger" kalıbını artikelsiz öğrenmiştin. Olumsuz hâlinde "Hunger" eril olduğu için "keinen" alır. Beşinci, altıncı ve sekizinci örneklerde ise nesneler dişil, nötr ve çoğul olduğu için artikel değişmedi.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "den Mann" (eril, nesne), "die Tasche" (dişil, değişmez), "das Buch" (nötr, değişmez).
2. "einen Stift" (eril), "eine Katze" (dişil), "ein Handy" (nötr).
3. "Ich sehe keinen Hund." "Ich sehe keine Katze." "Ich sehe kein Pferd." (Pferd = at, nötr)
4. "Es gibt einen Supermarkt hier." "Welchen Zug nimmst du?"
5. "Ich habe keinen Hund." "Gibt es hier ein Café?"

Özet kartı

1. Akkusativte yalnız eril tekil değişir: der → den, ein → einen, kein → keinen.
2. Dişil (die, eine, keine), nötr (das, ein, kein) ve çoğul (die, keine) Nominativle aynıdır.
3. Eril n kuralı: eril nesnenin önündeki kelime n kazanır; welcher → welchen da bu kurala uyar.
4. "es gibt" (var) arkasındaki ismi Akkusativte ister: Es gibt einen Park.
5. Türkçedeki hâl ile Almancadaki hâl her zaman örtüşmez: otobüse binmek = den Bus nehmen.
6. Küçük bir eril isim grubunda ismin kendisi de -n alır: den Jungen, den Studenten.

Sonraki derse köprü

Eril n kuralı yalnız artikellerde çalışmaz. Bir ismin yerine bir zamir koyduğunda da nesne olan zamirin biçimi değişir. A1.22'deki "Ich rufe dich an" cümlesindeki "dich" (seni) bunun bir örneğiydi. Bir sonraki derste bütün şahıs zamirlerinin Akkusativ biçimlerini öğreneceğiz: mich, dich, ihn, sie, es, uns, euch. "er" zamirinin nesne biçimi olan "ihn" kelimesinde, bu dersin n kuralının zamire nasıl taşındığını da göreceksin.