Soru kelimeleri: wer, was, wo, wann, wie, warum

Kanca

Bir otobüs durağında bekliyorsun ve yanındaki kişiye otobüsün ne zaman geleceğini sormak istiyorsun. Türkçe düşünerek cümleyi kuruyorsun: "Der Bus kommt wann?" Kadın bir an bakıyor, sonra anlayıp cevap veriyor: "In fünf Minuten." Ama o sırada durağa gelen bir çocuk annesine aynı şeyi soruyor: "Mama, wann kommt der Bus?" Çocuğun cümlesinde soru kelimesi en başta, fiil hemen arkasında.

Türkçede soru kelimesi cümlenin içinde, cevabın geleceği yerde durabilir: "Otobüs ne zaman geliyor?" Almancada ise soru kelimesi her zaman cümlenin başına geçer ve A1.16'daki altın kural gereği fiil onun hemen arkasından gelir. Bu derste Almancanın temel soru kelimelerini, Türkçedeki karşılıklarını ve soru cümlesinin nasıl kurulduğunu öğreneceğiz. Bir ipucu da şimdiden: bu kelimelerin neredeyse hepsi "w" harfiyle başlar ve bu yüzden Almanca dilbilgisi onlara "W-kelimeleri" der.

Anlatım

Temel soru kelimeleri

Almancanın soru kelimeleri, G.2'de öğrendiğin gibi [v] sesiyle okunan w harfiyle başlar. Tablodaki sekiz kelime Almancada her gün, her konuşmada karşına çıkacak; onları defterinin ilk sayfalarından birine örnek sorularıyla birlikte yaz.

Bu kelimelerin bir kısmını zaten biliyorsun: A1.2'de "Wie heißt du?" ve "Woher kommst du?" sorularını, A1.10'da "Was ist das?" sorusunu kalıp olarak öğrendin. Bu derste onları bir sistem içinde topluyoruz.

Soru cümlesinin kuruluşu

Soru kelimeli bir soru, A1.16'daki kutu modeline tam olarak uyar. Birinci kutuya soru kelimesi girer, ikinci kutuya çekimli fiil, üçüncü kutuya özne ve ardından cümlenin geri kalanı: "Wo | wohnst | du?" (Nerede oturuyorsun?), "Wann | kommt | der Bus?" (Otobüs ne zaman geliyor?).

Türkçede bu soruların çoğunda soru kelimesi fiilden hemen önce, cevabın geleceği yerde durur: "Sen nerede oturuyorsun?" cümlesinde "nerede", cevaptaki "Köln'de" kelimesinin yerini tutar. Almancada ise yer bilgisi cevapta cümlenin ortasında olsa bile ("Ich wohne in Köln"), soruda soru kelimesi en başa gelir. Kural basit: soru kelimesi birinci, fiil ikinci.

G.5'te gördüğün tonlama da burada geçerlidir: soru kelimeli sorularda ses cümlenin sonunda genellikle iner. "Wo wohnst du? ↘" sorusu düz bir iniş melodisiyle söylenir, tıpkı Türkçedeki "Nerede oturuyorsun?" gibi.

wo, wohin, woher: Türkçeden tanıdık

Almancanın yer soran üç kelimesi, Türkçenin hâl ekleriyle neredeyse birebir örtüşür. "wo" bulunulan yeri sorar ve Türkçedeki "-de" hâline karşılık gelir: "Wo bist du?" (Neredesin?). "wohin" gidilen yönü sorar ve "-e" hâline karşılık gelir: "Wohin fährst du?" (Nereye gidiyorsun?). "woher" çıkış noktasını sorar ve "-den" hâline karşılık gelir: "Woher kommst du?" (Nereden geliyorsun? / Nerelisin?).

Bu üçlüde Türkçe konuşan öğrenci baştan öndedir; çünkü Türkçede zaten her gün "nerede, nereye, nereden" ayrımını yapıyorsun. İngilizce konuşanlar ise bu ayrımda zorlanır, çünkü İngilizcede üçü de çoğu zaman "where" ile sorulur. Türkçe sezgine güven: cevapta "-de" gelecekse "wo", "-e" gelecekse "wohin", "-den" gelecekse "woher".

Miktar ve seçim: wie viel, wie viele, welcher

Birkaç soru kalıbı "wie" ile kurulur. "Wie alt" yaşı sorar: "Wie alt bist du?" (A1.5). "Wie viel" (ne kadar) sayılamayan şeyler ve fiyat için kullanılır: "Wie viel kostet das?" (Bu ne kadar?). "Wie viele" (kaç tane) ise sayılabilen çoğul isimlerle gelir: "Wie viele Kinder haben Sie?" (Kaç çocuğunuz var?). Türkçede "kaç çocuk" derken isim tekil kalır; Almancada A1.11'deki kural gereği isim çoğuldur.

"Hangi" anlamındaki soru kelimesi "welch-"dir ve arkasındaki ismin cinsiyetine göre sonu değişir: "Welcher Bus?" (eril), "Welche Sprache?" (dişil), "Welches Buch?" (nötr). Sonları belirli artikelin sonlarıyla aynıdır: der → welcher, die → welche, das → welches. A1.6'daki "Welche Sprachen sprechen Sie?" sorusu bu kelimenin çoğul biçimiydi.

Kısa sorular: Wie bitte?

Günlük konuşmada soru kelimeleri çoğu zaman tek başına ya da çok kısa bir kalıpla kullanılır. Biri bir şey söylediğinde ve anlamadığında "Wie bitte?" (Efendim? / Anlamadım) dersin; bu, Almancada bir şeyi tekrar istemenin en kibar yoludur. Birisi "Ich fahre morgen weg" (Yarın gidiyorum) derse, kısaca "Wohin?" (Nereye?) ya da "Warum?" (Neden?) diye sorabilirsin; fiili tekrar etmen gerekmez.

"warum" kelimesinin günlük konuşmada sık duyulan bir eş anlamlısı da vardır: "wieso" (neden, niye). "Wieso bist du so müde?" ile "Warum bist du so müde?" aynı anlamı taşır; "wieso" biraz daha samimi duyulur. İkisini de tanı, kendi konuşmanda "warum" ile başla.

Örnekler

Her soruda birinci kutudaki soru kelimesini ve ikinci kutudaki fiili bul. Soru kelimeli sorularda sesin sonda indiğine dikkat et.

"Warum" sorusunun cevabı çoğu zaman "weil" (çünkü) ile başlar: "Weil ich in Deutschland arbeite." Bu yan cümlede fiilin sona gittiğine dikkat et; bu yapıyı A2'de ayrıca çalışacağız.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. wer, was, wo, wohin, woher, wann, wie, warum.
2. "Wo wohnst du?" "Woher kommst du?" "Wann beginnt der Kurs?"
3. "Wo wohnst du?" "Woher kommst du?" "Wo ist die Toilette?" (wer = kim, wo = nerede)
4. "Wohin gehst du?" "Wo ist mein Handy?"
5. "Warum bist du müde?" "Wie viele Geschwister hast du?"

Özet kartı

1. Temel soru kelimeleri: wer (kim), was (ne), wo (nerede), wann (ne zaman), wie (nasıl), warum (neden).
2. Soru kelimesi birinci konumda, çekimli fiil ikinci konumda, özne üçüncü: Wo wohnst du?
3. wo / wohin / woher Türkçedeki nerede / nereye / nereden ile birebir örtüşür.
4. wie viel (ne kadar, sayılamayan), wie viele (kaç tane, çoğul isimle), wie alt (kaç yaşında).
5. welcher / welche / welches (hangi) ismin cinsiyetine uyar: der → welcher, die → welche, das → welches.
6. "wer" kim demektir, İngilizcedeki "where" ile karıştırma; nerede = "wo".

Sonraki derse köprü

Soru kelimeli sorular bilgi ister: nerede, ne zaman, neden. Almancada bir de cevabı tek bir "ja" ya da "nein" olan sorular var; G.5'te bu soruların fiille açıldığını ve melodinin sonda kalktığını duymuştun. Bir sonraki derste bu soruları sistemli biçimde kuracağız ve Türkçede tek kelimelik bir karşılığı olmayan bir cevapla tanışacağız: olumsuz bir soruya "evet, öyle" diye itiraz etmenin Almanca yolu.