Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- "haben" çekimi: ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben.
- Türkçede sahip olunan şey özne olur (Arabam var), Almancada sahip olan kişi (Ich habe ein Auto).
- Nesne konumunda eril isimde ein → einen, kein → keinen; dişil, nötr ve çoğulda değişiklik yok.
- "var" iki iş görür: sahiplik → haben; bir yerde bulunma → Hier ist … / Es gibt …
- Durum kalıpları artikelsiz isimle kurulur: Ich habe Hunger, Durst, Angst, Kopfschmerzen; Du hast recht.
- Yaş, meslek, uyruk ve sıfatlı durumlar sein ile: Ich bin müde.
Kanca
Öğle arası. İş arkadaşın masana gelip soruyor: "Hast du Hunger?" Sen düşünmeden cevap veriyorsun: "Ja, ich bin Hunger!" Arkadaşın gülümsüyor ve kibarca düzeltiyor: "Ah, du hast Hunger. Ich auch." Sen Türkçedeki "açım" cümlesini kurmuştun: "aç" ve "-ım". Almanca ise bu durumu bambaşka bir yoldan anlatıyor: "açlığım var".
Türkçede sahip olmayı ve bazı bedensel durumları "var" ya da ek-fiille söyleriz: "Arabam var", "Açım", "Vaktim yok". Almancada bu cümlelerin çoğu tek bir fiille kurulur: "haben" (sahip olmak). A1.12'de "Ich habe keine Zeit" cümlesini kalıp olarak öğrenmiştin. Bu derste o kalıbın içindeki fiili bütün biçimleriyle çalışacak, Türkçedeki "var" kelimesinin Almancada nerede "haben", nerede başka bir yapı olduğunu ayıracağız.
Anlatım
Çekim: iki kısa biçim
"haben" neredeyse düzenli bir fiildir. A1.13'te öğrendiğin eklerin hepsini alır; yalnız iki kişide gövdesi kısalır. "du" ve "er/sie/es" biçimlerinde gövdedeki b düşer: "du hast" ("du habst" değil), "er hat" ("er habt" değil).
| Kişi | haben | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|---|
| ich | habe | [HAA-be] | -im var |
| du | hast | [hast] | -in var |
| er / sie / es | hat | [hat] | -i var |
| wir | haben | [HAA-ben] | -imiz var |
| ihr | habt | [haapt] | -iniz var |
| sie / Sie | haben | [HAA-ben] | -leri var / -iniz var |
"habt" kelimesinin okunuşuna dikkat et: b harfi kelimenin içinde bir ünsüzden önce geldiği için A1.2'de gördüğün sertleşmeyle p gibi duyulur. "hast" ve "hat" ise kısa bir a ile söylenir; "habe" ve "haben"deki uzun a ile karıştırma.
Türkçenin "var"ı, Almancanın öznesi
Türkçede sahiplik cümlesinin öznesi sahip olunan şeydir: "Arabam var" cümlesinde var olan şey arabadır ve "benim" bilgisi iyelik ekinde durur. Almanca cümleyi tersinden kurar: özne sahip olan kişidir ve sahip olunan şey fiilin nesnesidir. "Ich habe ein Auto" cümlesi kelime kelime "Ben bir arabaya sahibim" demektir.
Bu fark ilk başta küçük görünse de Türkçe düşünerek cümle kurduğunda seni yanıltır. "Kardeşim var" demek istediğinde aklına önce "kardeş" gelir, ama Almanca cümleye "ich" ile başlar: "Ich habe eine Schwester" (Kız kardeşim var). Soru biçimi de aynı yolu izler: "Hast du ein Auto?" (Araban var mı?).
Eril nesne: einen
"haben" bir nesne alır ve nesne konumundaki eril isimlerde belirsiz artikel değişir: "ein" → "einen". A1.10'da bu değişimin Akkusativ modülünde geleceğini söylemiştik; "haben" onu erkenden karşına çıkarıyor. Şimdilik yalnız kuralı bil: eril isimde "einen" ve "keinen", dişil, nötr ve çoğul isimlerde değişiklik yok.
"Er hat einen Bruder" (Erkek kardeşi var), ama "Er hat eine Schwester" (Kız kardeşi var) ve "Er hat ein Kind" (Çocuğu var). Olumsuzda da aynısı: "Ich habe keinen Hund" (Köpeğim yok), "Ich habe keine Katze" (Kedim yok). Bu değişimin nedenini ve bütün tablosunu Akkusativ derslerinde göreceğiz; o zamana kadar "einen" gördüğünde bir eril ismin nesne olduğunu anla.
"var" iki iş görür
Türkçedeki "var" kelimesi iki ayrı anlam taşır. Birincisi sahipliktir: "Arabam var." İkincisi bir şeyin bir yerde bulunmasıdır: "Burada bir kafe var." Almanca bu iki anlamı iki ayrı yapıyla verir. Sahiplik için "haben" kullanılır: "Ich habe ein Auto." Bir şeyin bir yerde bulunması için ise "haben" kullanılmaz; A1.10'da gördüğün "Hier ist ein Café" ya da ileride öğreneceğin "Es gibt …" kalıbı gelir.
Bu ayrımı yapmanın kolay bir yolu var. Türkçe cümlede "benim, senin, onun" gibi bir sahiplik varsa, yani "var" kelimesinden önce iyelik eki duruyorsa ("arabam", "vaktin"), Almancada "haben" kullanılır. İyelik eki yoksa ("burada bir kafe var"), "haben" yanlış olur.
Durum kalıpları: Hunger haben
Almancada bazı bedensel ve duygusal durumlar "haben" ile bir ismin birleşmesiyle söylenir. Türkçede bunların çoğu tek bir fiil ya da sıfatla anlatılır. "Ich habe Hunger" (Acıktım), "Ich habe Durst" (Susadım), "Ich habe Angst" (Korkuyorum), "Ich habe Kopfschmerzen" (Başım ağrıyor). Kelime kelime bu cümleler "açlığım var", "susuzluğum var", "korkum var", "baş ağrılarım var" demektir.
Bu kalıplarda isim artikelsiz kullanılır: "Ich habe Hunger", "einen Hunger" değil. Sık kullanılan iki kalıp daha var: "Zeit haben" (vakti olmak), A1.12'deki "Ich habe keine Zeit" cümlesinin olumlusu, ve "recht haben" (haklı olmak): "Du hast recht" (Haklısın).
| Türkçe | Almanca |
|---|---|
| Acıktım. | Ich habe Hunger. |
| Susadım. | Ich habe Durst. |
| Korkuyorum. | Ich habe Angst. |
| Başım ağrıyor. | Ich habe Kopfschmerzen. |
| Haklısın. | Du hast recht. |
| Vaktim yok. | Ich habe keine Zeit. |
haben mi, sein mi?
A1.4'te "sein" fiilini, bu derste "haben" fiilini gördün. Hangisinin kullanılacağını karıştırmamak için şunu hatırla: yaşını, uyruğunu, mesleğini ve bir durumu anlatan sıfatları "sein" ile söylersin: "Ich bin dreißig Jahre alt", "Ich bin müde" (Yorgunum). Sahip olduğun şeyleri ve yukarıdaki isimli durum kalıplarını "haben" ile söylersin: "Ich habe Hunger". "Hungrig" kelimesi de vardır ve "Ich bin hungrig" doğru bir cümledir, ama günlük konuşmada "Ich habe Hunger" çok daha sık duyulur.
Örnekler
Örnekleri okurken Türkçe karşılıklarında "var", ek-fiil ya da bir fiil olup olmadığına bak; Almanca hepsinde "haben" kullanıyor. Eril isimlerdeki "einen" biçimine özellikle dikkat et.
Üçüncü örneği A1.11 ile birlikte oku: "zwei Kinder" çoğuldur, çünkü sayıdan sonra isim çoğul olur. Altıncı örnekte ise "Bruder" eril olduğu için "ein" yerine "einen" geldi.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"haben" fiilini düzenli çekmek: "du habst", "er habt".
— A1.13'teki kurallar bütün fiillere uygulanınca öğrenci "haben" fiilini de aynı yolla çeker. Bu fiil iki kişide gövdesini kısaltır. Doğrusu: "du hast", "er hat". Öteki kişiler düzenlidir: ich habe, wir haben, ihr habt.
Yaygın yanlışTürkçedeki "açım" yapısını taşımak: "Ich bin Hunger."
— Türkçede "açım" cümlesi bir sıfat ile ek-fiilden oluştuğu için öğrenci Almancada "sein" seçer ve yanına "Hunger" ismini koyar. "Hunger" bir isimdir ve "sein" ile kullanılmaz. Doğrusu: "Ich habe Hunger." Aynı hata "Ich bin Durst" ve "Ich bin Angst" cümlelerinde de görülür.
Yaygın yanlışBir yerde bulunmayı "haben" ile söylemek: "Hier hat ein Café."
— Türkçede "var" kelimesi hem sahiplikte hem de bulunmada kullanıldığı için öğrenci iki anlamı tek fiille çevirir. Almancada "haben" yalnız sahipliği anlatır. Doğrusu: "Hier ist ein Café" ya da ileride öğreneceğin "Hier gibt es ein Café."
Mini alıştırma
Cevaplar
- ich habe, du hast, er hat, wir haben, ihr habt.
- "Ich habe eine Schwester." "Ich habe Hunger." "Hast du Zeit?"
- "Du hast Durst." "Ich habe Hunger." "Er hat einen Bruder." (Bruder eril ve nesne olduğu için einen.)
- "Ich habe kein Auto." "Ich habe keinen Hund."
- "Ich bin müde." "Ich habe Angst." "Ich bin dreißig Jahre alt."
Özet kartı
- "haben" çekimi: ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben.
- Türkçede sahip olunan şey özne olur (Arabam var), Almancada sahip olan kişi (Ich habe ein Auto).
- Nesne konumunda eril isimde ein → einen, kein → keinen; dişil, nötr ve çoğulda değişiklik yok.
- "var" iki iş görür: sahiplik → haben; bir yerde bulunma → Hier ist … / Es gibt …
- Durum kalıpları artikelsiz isimle kurulur: Ich habe Hunger, Durst, Angst, Kopfschmerzen; Du hast recht.
- Yaş, meslek, uyruk ve sıfatlı durumlar sein ile: Ich bin müde.
Sonraki derse köprü
"haben" iki kişide gövdesini kısalttı. Almancada bazı sık fiiller de tam bu iki kişide, "du" ve "er/sie/es" biçimlerinde, sesli harflerini değiştirir. A1.6'da kalıp olarak gördüğün "Sprichst du Englisch?" sorusundaki "sprichst" bunlardan biriydi: e harfi i'ye dönmüştü. Bir sonraki derste bu düzensiz fiilleri toplayacağız: "fahren → du fährst", "essen → er isst" gibi değişimlerin hangi gruplarda toplandığını ve onları nasıl ezberleyeceğini göreceğiz.