Belirsiz artikel: ein, eine

Kanca

Bir parkta yürürken yanındaki arkadaşın bir ağacın altını gösteriyor: "Schau mal, da ist ein Hund!" Bakıyorsun, gerçekten bir köpek var. Birkaç saniye sonra arkadaşın ekliyor: "Der Hund ist aber groß!" İki cümle, aynı köpek, iki ayrı artikel. İlk cümlede "ein", ikinci cümlede "der".

Bu değişimin mantığı sana hiç yabancı değil, çünkü Türkçe de tam olarak aynı şeyi yapar. "Bak, orada bir köpek var!" dersin; ardından "Köpek ama büyük!" dersin. İlk seferde "bir" kullanırsın, çünkü köpek dinleyene yenidir; ikinci seferde "bir" düşer, çünkü artık hangi köpekten söz ettiğiniz bellidir. Almanca bu iki durumu iki artikelle gösterir: yeni olan için "ein", bilinen için "der". Bu derste belirsiz artikeli ve ne zaman kullanıldığını öğreneceğiz.

Anlatım

İki biçim: ein ve eine

A1.8'deki belirli artikelin üç biçimine karşılık belirsiz artikelde yalın hâlde yalnız iki biçim görünür. Eril ve nötr isimler "ein" alır: "der Hund → ein Hund" (bir köpek), "das Buch → ein Buch" (bir kitap). Dişil isimler "eine" alır: "die Lampe → eine Lampe" (bir lamba).

Bu, Türkçe konuşan için rahatlatıcı bir haberdir: belirsiz artikeli seçmek için ismin eril mi nötr mü olduğunu ayırmana gerek yoktur, yalnız dişil olup olmadığını bilmen yeter. Yine de ismi kelime defterine belirli artikeliyle yaz, çünkü "ein" gördüğünde ismin eril mi nötr mü olduğunu bilemezsin ve bu bilgi zamir seçerken ve ileride hâl değişimlerinde gerekecek.

Okunuşu da kolaydır: "ein" [ayn], "eine" [AY-ne] okunur. G.4'te gördüğün ei sesinin [ay] okunuşu burada her cümlede karşına çıkacak.

Ne zaman "ein", ne zaman "der"?

Kural Türkçedeki "bir" ile büyük ölçüde örtüşür. Bir şeyden ilk kez söz ediyorsan ya da "herhangi bir tanesi" demek istiyorsan belirsiz artikel kullanırsın: "Da ist ein Café" (Orada bir kafe var). Konuşulan şey artık belliyse ya da herkesin bildiği tek bir şeyse belirli artikel kullanırsın: "Das Café ist neu" (Kafe yeni), "Die Sonne scheint" (Güneş parlıyor). Güneşten söz ederken "eine Sonne" demezsin, çünkü bir tane güneş vardır ve herkes hangisi olduğunu bilir.

Bir şeyin ne olduğunu sormak ve cevaplamak da belirsiz artikelin en sık kullanıldığı yerlerden biridir. "Was ist das?" (Bu ne?) sorusuna "Das ist eine Lampe" (Bu bir lamba) diye cevap verirsin. A1.4'te öğrendiğin "Das ist …" kalıbı burada belirsiz artikelle birleşir.

"ein" aynı zamanda "bir" sayısıdır

Türkçedeki "bir" kelimesi hem sayı hem de belirsizlik işaretidir: "bir kahve" hem "bir tane kahve" hem de "herhangi bir kahve" anlamına gelebilir. Almancadaki "ein" de aynı çift işi görür. Kafede "Ein Kaffee, bitte!" dediğinde hem bir tane kahve istediğini hem de belirsiz artikeli kullandığını söylemiş olursun.

A1.5'te sayarken "eins" dediğimizi görmüştün. Ayrım bir isme bağlıdır: arkasından isim gelmeyen "bir" (sayı saymak, telefon numarası okumak) "eins" olur; bir ismin önündeki "bir" ise "ein" ya da "eine" olur: "ein Kaffee", "eine Tasse".

Çoğulda belirsiz artikel yok

Türkçede "bir" kelimesi çoğul bir isimle kullanılmaz; "bir elmalar" demeyiz, "elmalar" ya da yalnızca "elma" deriz. Almancada da durum aynıdır: belirsiz artikelin çoğulu yoktur. Tekilde "ein Apfel" (bir elma) dersin, çoğulda ise artikelsiz "Äpfel" (elmalar) dersin: "Das sind Äpfel" (Bunlar elma). Belirli artikelin çoğulu vardı (die), belirsiz artikelin yoktur.

Artikelsiz kalan isimler

A1.2'de meslek ve uyruk söylerken artikel kullanılmadığını görmüştün: "Er ist Lehrer." Bu kural belirsiz artikel için de geçerlidir. Ama bir kişiyi gösterip tanıtırken, yani "Bu kim?" sorusuna cevap verirken, cümle "Das ist …" kalıbıyla kurulur ve orada belirsiz artikel gelir: "Das ist ein Lehrer" (Bu bir öğretmen). Kısaca: kişinin kendisi hakkında "Er ist Lehrer", onu tanıtırken "Das ist ein Lehrer".

Bu arada bir uyarı: bu derste isimlerin yalnız cümlenin öznesi olduğu, yani yalın hâlde durduğu cümleleri kullanıyoruz. İsim bir fiilin nesnesi olduğunda belirsiz artikel de değişebilir; eril isimlerde "ein" o zaman "einen" olur. Bu değişimi Akkusativ modülünde öğreneceğiz. Nötr ve dişil isimlerde ise nesne olsalar da biçim değişmez: "Ich lese ein Buch" (Kitap okuyorum).

Örnekler

Her örnekte artikelin neden belirli ya da belirsiz olduğunu düşün. Okunuşta ein [ayn] ve eine [AY-ne] farkına dikkat et.

Altıncı örneğe özellikle dikkat et. Türkçede "Kitap okuyorum" derken "bir" kelimesine gerek duymayız. Almancada ise sayılabilen tekil bir isim çoğu zaman artikelsiz kalamaz: "ein Buch" demek zorundasın.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. eine Tasse, ein Handy, eine Zeitung, ein Löffel, eine Wohnung.
2. "Da ist ein Café. Das Café ist klein." İlk söz edilişte belirsiz, ikincisinde belirli artikel.
3. "eine Lampe" (dişil), "Kinder" ya da "die Kinder" (çoğulda belirsiz artikel yok), "Ich lese ein Buch" (sayılabilen tekil isim artikel ister).
4. "Ich zähle: eins, zwei, drei." Tek başına sayarken "eins". "Ein Kaffee, bitte!" İsmin önünde "ein".

Özet kartı

1. Belirsiz artikel yalın hâlde iki biçimdir: ein (eril ve nötr), eine (dişil).
2. Yeni ya da herhangi bir şey için "ein", bilinen ya da tek olan şey için "der/die/das": Da ist ein Hund. Der Hund ist groß.
3. "ein" hem belirsiz artikel hem de "bir" sayısıdır; tek başına sayarken "eins" denir.
4. Belirsiz artikelin çoğulu yoktur: ein Apfel → Äpfel.
5. Meslekte artikel yok (Er ist Lehrer), ama tanıtırken "Das ist ein Lehrer".
6. Sayılabilen tekil isim Almancada genellikle artikelsiz kalmaz: Ich lese ein Buch.

Sonraki derse köprü

Son örnekte "ein Apfel" çoğulda "Äpfel" oldu ve a harfinin üzerinde iki nokta belirdi. Almancada çoğul tek bir ekle yapılmaz: bazı isimler -e alır, bazıları -n ya da -er, bazılarının sesli harfi değişir, bazıları ise hiç değişmez. Bir sonraki derste bu çoğul kalıplarını toplayacağız ve çoğulu tahmin etmene yardım eden ipuçlarıyla, neden çoğulu her zaman kelimeyle birlikte öğrenmen gerektiğini göreceğiz.