Selamlaşma ve vedalaşma

Kanca

Akşam saat dokuzda Köln'de bir restorana giriyorsun. Garson kapıda seni karşılıyor ve sen, Türkçedeki "iyi akşamlar"ın aklına gelen ilk karşılığıyla gülümsüyorsun: "Gute Nacht!" Garson bir an duraksıyor, sonra kibarca "Guten Abend" diye cevap veriyor. Bir yanlış yapmadın ama tuhaf bir şey söyledin: kapıdan girerken "iyi uykular" demiş gibi oldun.

Selamlaşma her dilde ilk öğrenilen şeydir ve en çok kullanılandır. Tam da bu yüzden küçük bir kayma hemen fark edilir. Bu derste günün saatine göre nasıl selam verildiğini, "nasılsın?" sorusunun iki ayrı biçimini ve bir yerden ayrılırken duruma uygun vedayı öğreneceksin. Ders bittiğinde bir fırına girip çıkarken, bir arkadaşla karşılaşıp ayrılırken ve bir telefon görüşmesini kapatırken ne diyeceğini bileceksin.

Anlatım

Günün saatine göre selam

Almancada resmî ya da nötr bir selam, günün hangi saatinde olduğuna göre seçilir. Sabah, öğleden önce "Guten Morgen" (günaydın) denir. Gün içinde, öğleden akşama kadar "Guten Tag" (iyi günler) kullanılır. Akşam ise "Guten Abend" (iyi akşamlar) söylenir. Saatlerin keskin bir sınırı yoktur; biri sana öğlene yakın "Guten Morgen" derse yanlış söylemiş olmaz. Ama genel sıra budur ve karşındakinin selamını duyup aynısıyla cevap vermek her zaman güvenli bir yoldur.

"Gute Nacht" (iyi geceler) ise bir karşılama selamı değildir. Yalnız ayrılırken ve genellikle yatmaya giden birine söylenir. Türkçede de "iyi geceler" çoğu zaman vedalaşırken kullanılır, ama "iyi akşamlar" hem girerken hem çıkarken söylenebildiği için Türkçe konuşan akşamın geç saatinde kapıdan girerken kolayca "Gute Nacht"a kayar. Kancadaki garsonun duraklaması buradan gelir.

Samimi selam: Hallo

Arkadaşlarla, aileyle, sınıf arkadaşlarıyla ve çoğu zaman gençler arasında günün her saatinde "Hallo" (merhaba) yeterlidir. Okunuşu [HA-lo] ya da vurgu ikinci heceye kayarak [ha-LOO] olabilir. Günlük konuşmada "Hi" de sık duyulur. G.1'de gördüğün bölgesel selamlar, "Moin" ve "Servus" gibi, bu samimi alanın yerel renkleridir; bulunduğun yerde çevrendekilerin ne dediğine kulak ver.

Bir mağazaya, fırına ya da bekleme salonuna girerken ortama genel bir "Guten Tag" ya da bölgedeki karşılığı söylenir. Kimseye özel olarak hitap etmesen de bu selam girişin bir parçası sayılır ve çıkarken de genellikle bir veda cümlesi eşlik eder.

Nasılsın? Nasılsınız?

Selamdan sonra çoğu zaman hal hatır sorulur ve Almanca bunu Türkçe gibi iki biçimde yapar. Arkadaşa "Wie geht's?" ya da daha açık biçimiyle "Wie geht es dir?" (Nasılsın?) denir. Resmî ilişkide "Wie geht es Ihnen?" (Nasılsınız?) kullanılır. "Ihnen" kelimesi resmî "Sie" hitabının bir biçimidir ve onun gibi her zaman büyük harfle yazılır.

Cevaplar da kalıplaşmıştır. En yaygını "Gut, danke." (İyiyim, teşekkürler.) cevabıdır. "Sehr gut" (çok iyi), "Es geht" (idare eder) ve "Nicht so gut" (pek iyi değil) de sık kullanılır. Cevaptan sonra soruyu karşı tarafa döndürmek kibarlığın parçasıdır: resmî konuşmada "Und Ihnen?" (Ya siz?), samimi konuşmada "Und dir?" (Ya sen?).

Almanca konuşulan ülkelerde "Wie geht's?" sorusu, tanıdık biri tarafından sorulduğunda çoğu zaman gerçek bir sorudur. Kısa ama dürüst bir cevap beklenir; "Es geht, ich bin ein bisschen müde" (İdare eder, biraz yorgunum) gibi bir cevap tuhaf karşılanmaz. Tanımadığın bir satış görevlisi ise bu soruyu genellikle sormaz; orada "Guten Tag" yeterlidir.

Vedalaşma

Ayrılırken de resmî ve samimi bir ayrım vardır. Resmî ortamda "Auf Wiedersehen" (hoşça kalın, yeniden görüşmek üzere) denir. Kelime kelime "yeniden görmeye" anlamına gelir; telefonda ise karşındakini görmüyorsun. Bu yüzden resmî bir telefon görüşmesi geleneksel olarak "Auf Wiederhören" (yeniden duymak üzere) ile kapatılır. Telefonda "Auf Wiedersehen" diyenler de olur, ama bu kalıp daha özenli bir seçim olarak duyulur.

Samimi ortamda "Tschüss" (hoşça kal) en yaygın vedadır ve artık birçok resmî ortamda, örneğin bir mağazadan çıkarken, de rahatça duyulur. Buna ne zaman görüşeceğinizi eklemek çok doğaldır: "Bis morgen!" (Yarın görüşürüz!), "Bis bald!" (Yakında görüşürüz!), "Bis später!" (Sonra görüşürüz!). "Mach's gut!" (Kendine iyi bak!) da arkadaşlar arasında sık duyulan sıcak bir vedadır.

Ayrılırken karşındakine günün geri kalanı için iyi dileklerde bulunmak da yaygındır: "Schönen Tag noch!" (İyi günler dilerim!), "Schönen Abend noch!" (İyi akşamlar dilerim!). Bir mağazadan çıkarken kasiyerin sana bunu söylemesi olağandır; aynı kalıpla ya da kısaca "Danke, Ihnen auch!" (Teşekkürler, size de!) diye karşılık verebilirsin.

Tablodaki "Morgen!" ve "Nacht!" kısaltmaları samimi konuşmada selamın ilk kelimesinin düşmesiyle oluşur. Duyduğunda tanı, ama resmî bir ortamda tam biçimi kullan.

Örnekler

Bu cümlelerin çoğu günlük hayatta hiç değişmeden kullanılır, bu yüzden onları kelime defterine bütün olarak yaz. Okunuş işaretleri önceki derslerdekiyle aynı; "Abend" kelimesinin sonundaki d'nin t gibi okunduğuna da dikkat et.

İlk örnekte hitap biçimine dikkat et: Almancada "Frau" (hanım) ve "Herr" (bey) soyadından önce gelir: "Frau Weber", "Herr Yılmaz". Türkçedeki "Ayşe Hanım" gibi ada sonradan eklenen bir hitap yoktur ve resmî ortamda ön ad değil soyadı kullanılır. Bu konuya sen ve siz ayrımını işlerken ayrıca döneceğiz.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Fırında "Guten Morgen!", restoranda "Guten Abend!", yatmaya giden ev arkadaşına "Gute Nacht!".
2. "Auf Wiederhören!" Karşındakini görmediğin için "Wiedersehen" (yeniden görmek) değil "Wiederhören" (yeniden duymak) kullanılır.
3. "Gut, danke. Und Ihnen?" Soru resmî "Ihnen" ile geldiği için karşılık da "Ihnen" ile döner.
4. "Tschüss, bis morgen!" ya da yalnız "Bis morgen!"

Özet kartı

1. Resmî selam günün saatine göre seçilir: Guten Morgen (sabah), Guten Tag (gün içi), Guten Abend (akşam).
2. "Gute Nacht" bir karşılama değil, gece ayrılırken ya da yatmadan önce söylenen bir vedadır.
3. Samimi ortamda günün her saatinde "Hallo" yeterlidir.
4. Hal hatır iki biçimdedir: Wie geht es Ihnen? (resmî), Wie geht's? / Wie geht es dir? (samimi); cevaptan sonra soruyu aynı biçimde geri döndür.
5. Yüz yüze resmî veda "Auf Wiedersehen", telefonda "Auf Wiederhören"; samimi veda "Tschüss".
6. Vedaya zaman eklenebilir: Bis morgen, Bis bald, Bis später; ayrılırken "Schönen Tag noch!" denir.
7. Hitapta "Frau" ve "Herr" soyadından önce gelir: Frau Weber, Herr Yılmaz.

Sonraki derse köprü

Selam verildi, hal hatır soruldu; tanışmanın bir sonraki adımı adını ve nereden geldiğini söylemek. Almancada adını söylemenin birden fazla yolu var ve her biri biraz farklı bir tona sahip. Bir sonraki derste kendini tanıtacağız: adını, nereden geldiğini ve nerede yaşadığını söylemeyi, karşındakine de aynı soruları sormayı öğreneceğiz.