Yönlendirmeyen soru

Açılış sahnesi

Aynı sahne, aynı temsilci, iki farklı soru.

Birinci kolaylaştırıcı soruyor: "Orada durmak nasıl?"

Temsilci bekliyor, sonra cevap veriyor: "Ayaklarım ağır. Sağa dönmek istiyorum ama nedenini bilmiyorum."

İkinci kolaylaştırıcı aynı temsilciye, aynı konumda, farklı soruyor: "Anneye karşı bir öfke hissediyor musun?"

Temsilci bekliyor, sonra cevap veriyor: "Evet, galiba var. Göğsümde bir şey var."

İkinci cevap birinciden daha zengin görünüyor — sahneye daha çok şey katıyor, daha kullanışlı duruyor.

Ama öfkeyi sahneye temsilci getirmedi. Soru getirdi.

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, kişiye özel tedavi veya acil yardım sunmaz. Aktif intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması, ağır dissosiyasyon, kontrolsüz madde etkisi ya da devam eden şiddet varsa kişisel çalışma yapmak yerine uygun profesyonel desteğe başvurun. Türkiye'de yakın ve ciddi tehlikede yüz on iki Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır; acil olmayan psikiyatri başvurusu için Merkezi Hekim Randevu Sistemi kullanılabilir.

Bu derste ne olacak

Önce açık ve kapalı soruyu ayıracağız. Sonra bir sorunun beklentiyi nasıl taşıdığını göreceğiz — dersin ana mekanizması. Ardından kullanılabilir soru kalıplarını kuracağız. Sonra cevap gelmediğinde ne yapılacağına geleceğiz. En sonda takip sorusunun birinci soruyu nasıl bozduğunu göstereceğiz.

Ders bittiğinde bir temsilciye cevabını şekillendirmeden sorabiliyor olacaksınız.

Bu ders sarı bölgededir.

Sıfır noktası

Bir önceki derste sahneyi okumamayı kurmuştuk: kolaylaştırıcı gördüğünü söylemez, sorar.

Şimdi o sorunun kendisine bakıyoruz. Çünkü bir soru da bir yorum taşıyabilir.

"Anneye karşı bir öfke hissediyor musun?" cümlesi soru biçiminde. Ama içinde bir sahne okuması var, bir hipotez var ve bir beklenti var. Temsilci onu duyuyor.

Sahne okumasını ağzınızdan çıkarmamak yetmiyor. Sorunuzun içine saklamamak da gerekiyor.

Mekanizma

Açık soru, kapalı soru

Ayrım basit görünüyor ve uygulamada sürekli kayıyor.

Kapalı soru bir cevabı önerir ve evet ya da hayır bekler. "Öfke var mı?" "Uzaklaşmak istiyor musun?" "Rahatsız mısın?"

Açık soru bir alan açar ve içini doldurmaz. "Ne fark ediyorsun?" "Orada durmak nasıl?" "Şu an bedeninde ne var?"

Kapalı sorunun sorunu evet-hayır'a indirmesi değil. Sorunu, cevabın içeriğini soranın koymuş olması.

Temsilci "öfke var mı" sorusunu duyduğunda artık nötr bir yerde değil. Bir kelimeyle karşılaşmış durumda ve o kelimeyi bedeninde arıyor.

Aramak bulmayı kolaylaştırıyor. Çoğu insan, arandığında göğsünde bir şey buluyor.

Beklenti nasıl taşınır

Bir soru beklentisini üç yoldan iletir ve üçü de sözcük seçiminden değil.

Birincisi kelime. Duygu adını soru söylerse, cevap o adı kullanır. "Öfke" denince gelen şey öfke diye adlandırılır; "ne var" denince gelen şey belki "ağırlık" olurdu.

İkincisi ton. Aynı cümle iki tonla sorulabilir. Merakla sorulan "ne fark ediyorsun" ile onay bekleyen "ne fark ediyorsun" farklı cevaplar getirir.

Üçüncüsü sıra. Kime önce sorduğunuz da bir bilgidir. Bir temsilciye ısrarla dönüp diğerini atlarsanız, oda hangi konumun önemli sayıldığını öğrenir.

Bunlar M24'te saydığımız altı alternatif açıklamanın ikisini doğrudan besliyor: bağlamsal ipuçları ve grup etkisi.

Yani yönlendirici bir soru, temsilci bildirimini yalnız etik olarak değil, epistemik olarak da bozuyor. Bildirimin zaten zayıf olan kanıt değeri, sorunun içeriğiyle iyice düşüyor.

Soru kalıpları

Az sayıda kalıp yeter ve hepsi ezberlenebilir.

"Orada durmak nasıl?"

"Şu an bedeninde ne fark ediyorsun?"

"Bir şey yapmak isteğin var mı, varsa ne?"

"Bakışın nereye gidiyor?"

"Bu konumda bir değişiklik oldu mu?"

Beşi de aynı işi yapıyor: kapıyı açıyor, içini doldurmuyor.

Sorulmayacak biçimler de kısa bir liste. "Kendini yalnız hissediyor musun?" — duygu adını soru koyuyor. "Babana yaklaşmak ister misin?" — hem duyguyu hem yönü koyuyor. "Sanki bir şey seni engelliyor gibi, öyle mi?" — bütün cevabı koyup onay istiyor.

Son biçim en sinsisi, çünkü kolaylaştırıcıya en nazik gelen biçim.

Cevap gelmediğinde

Bu bölüm derste az konuşulur ve sahada sık yaşanır.

Sordunuz ve temsilci bir şey söylemiyor. Ya da "bilmiyorum" diyor. Ya da "hiçbir şey yok" diyor.

Üç hamle var ve sırası önemli.

Bekleyin. Bir önceki dersin yirmi saniyesi burada da geçerli.

Soruyu daraltmadan tekrarlayın. Aynı soruyu bir kez daha, daha yavaş. Daraltmak — "peki göğsünde bir şey var mı" — sorunun tarafsızlığını bitirir.

Cevabı kabul edin. "Hiçbir şey yok" geçerli bir bildirimdir ve kaydedilir.

Sonuncusu asıl kural. Boş bir bildirimi doldurtmaya çalışmak, sahneden bir şey çıkarma isteğinin en görünür hâlidir — ve o istek kolaylaştırıcıya aittir, danışana değil.

Takip sorusu birinci soruyu bozar

İnce ve pahalı bir hata.

Birinci soru kusursuz olabilir: "orada durmak nasıl?"

Temsilci cevaplar: "ayaklarım ağır."

Ve kolaylaştırıcı devam eder: "bu ağırlık kime ait olabilir?"

O ikinci soru, birincinin bütün tarafsızlığını siliyor. Çünkü içinde bir varsayım var: ağırlık birine aittir.

Doğru takip, aynı kapıyı biraz daha açar: "ağırlık nerede, neye benziyor, değişiyor mu?"

Yorum yine danışana kalır.

Kaynaklardan okuma

Usta katmanı

Üç ince nokta.

Birincisi: yönlendirici soru genellikle iyi niyetten doğuyor.

Kolaylaştırıcı temsilcinin zorlandığını görüyor ve yardım etmek istiyor. Bir kelime öneriyor — "öfke mi, üzüntü mü?" — ve bunu kolaylaştırmak için yapıyor.

Ama önerilen kelime, bulunacak kelimenin yerine geçiyor.

Sessizliğe dayanmak burada da aynı beceri. Zorlanan temsilciye verilecek en iyi yardım, kelime değil zaman.

İkincisi: sorunun tarafsızlığı bildirimin statüsünü değiştirmiyor, yalnız korunmasını sağlıyor.

Kusursuz sorulmuş bir soruya gelen bildirim de aile hakkında bir olgu değil. Bir sonraki derslerde bunu ayrıca kuracağız.

Yani bu ders bildirimi güvenilir kılmıyor. Yalnız, zaten sınırlı olan bir gözlemi soranın kendi eliyle daha da bozmasını engelliyor.

Bu fark önemli, çünkü "doğru sorarsam doğru bilgi alırım" beklentisi tam burada doğuyor ve yanlış.

Üçüncüsü ve en pratiği: sorularınızı önceden yazın.

Oturum sırasında soru icat etmek zor. Yoğunluk var, grup bakıyor, sahne hareket ediyor ve zihin en hazır cümleyi veriyor — o cümle de genellikle yönlendirici olan.

Beş kalıbı bir karta yazıp yanınızda tutmak amatörce görünüyor. Değil. Deneyimli kolaylaştırıcıların çoğu aynı beş cümleyi kullanıyor, çünkü işe yarayan cümle sayısı az.

Ve o kart, oturumun en yorucu anında zihnin yerine geçiyor.

Yaygın hatalar

Uygulama

Kilit özet

1. Bir soru da bir yorum taşıyabilir; sahne okumasını söylememek yetmez, soruya saklamamak da gerekir.
2. Kapalı soru bir cevabı önerir; açık soru bir alan açar ve içini doldurmaz.
3. Sorun evet-hayır'a indirgemek değil, cevabın içeriğini soranın koymuş olmasıdır.
4. Beklenti üç yoldan taşınır: kelime, ton ve kime önce sorulduğu.
5. Yönlendirici soru M24'ün altı alternatif açıklamasından ikisini besler ve bildirimin kanıt değerini daha da düşürür.
6. Az sayıda açık kalıp yeter; en sinsi yönlendirme "öyle mi?" diye biten nazik cümledir.
7. Cevap gelmediğinde sıra şudur: bekleyin, soruyu daraltmadan tekrarlayın, boş bildirimi kabul edin.
8. Boş bir bildirimi doldurtma isteği kolaylaştırıcıya aittir, danışana değil.
9. Takip sorusu bir varsayım taşıyorsa birinci sorunun tarafsızlığını siler.
10. Doğru soru bildirimi güvenilir kılmaz; yalnız soranın onu daha da bozmasını engeller.

Sonraki derse köprü

Sorunun kendisini kurduk. Şimdi soruyu cevaplayan kişiye bakacağız.

Sıradaki ders temsilcinin korunması.

Bu akademide ilk kez şunu konuşacağız: temsilci olmak da bir yük taşıyabiliyor. Rolden çıkma nasıl yapılır, temsilci kendi geçmişiyle temas ettiğinde ne olur ve temsilcinin durma hakkı nerede duruyor.

Bir cümleyle: onam yalnız danışana ait değil.