Grup ortamında gizlilik

Açılış sahnesi

Bir kadın otuz kişilik bir grupta ailesinin sırrını anlatıyor.

Babasının başka bir ailesi olduğunu, bunun yıllarca saklandığını, kardeşlerinin hâlâ bilmediğini.

Altı hafta sonra iş yerinde bir meslektaşı ona bir soru soruyor. Konuyu biliyor.

O odadaki birinin, bu kadının tanıdığı biriyle ortak bir çevresi varmış.

Şimdi dikkat: kimse bir kural çiğnemedi.

Çünkü ortada bir kural yoktu.

Bu ders o boşlukla ilgili.

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, kişiye özel tedavi veya acil yardım sunmaz. Aktif intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması, ağır dissosiyasyon, kontrolsüz madde etkisi ya da devam eden şiddet varsa kişisel çalışma yapmak yerine uygun profesyonel desteğe başvurun. Türkiye'de yakın ve ciddi tehlikede yüz on iki Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır; acil olmayan psikiyatri başvurusu için Merkezi Hekim Randevu Sistemi kullanılabilir.

Bu derste ne olacak

Önce mesleki gizlilik ile grup gizliliğinin aynı şey olmadığını göreceğiz. Sonra katılımcıya ne söylenmesi gerektiğini kuracağız. Ardından grup gizlilik anlaşmasının ne yapıp ne yapmadığını belirleyeceğiz. Sonra kayıt, fotoğraf ve çevrim içi ortamlara geleceğiz. En sonda asıl korumanın nerede olduğunu göstereceğiz.

Ders bittiğinde grup gizliliğinin sınırını açıkça bildirebiliyor ve katılımcıyı gerçekten koruyabiliyor olacaksınız.

Bu ders sarı bölgededir.

Sıfır noktası

İki şey aynı adı taşıyor ve aynı şey değil.

Mesleki gizlilik. Bir kişiyi bağlar. Bir etik kod ve çoğu ülkede bir yasal çerçeve tarafından desteklenir. İhlali sonuç doğurur.

Grup gizliliği. Otuz kişiyi bağlar. Hiçbir şey tarafından desteklenmez. İhlali hiçbir sonuç doğurmaz.

Fark bir derece farkı değil, bir tür farkı.

Katman 2'de altı etik ölçütü denetlemiştik. Beşi biçim değiştirilmeden karşılanabiliyordu. Gizlilik ise karşılanamıyordu — ve tek karşılanamayan oydu.

Mekanizma

Katılımcıya ne söylenir

Bu, dersin en somut kısmı ve dört cümle.

"Bu bir grup çalışması. Burada anlattığınız şeyi otuz kişi duyacak."

"Bu kişilerin hiçbiri mesleki gizlilik yükümlülüğü taşımıyor."

"Bir grup gizlilik anlaşması yapacağız ve bu bir niyet beyanı; yaptırımı yok."

"Bu yüzden ne kadar anlatacağınıza siz karar verin ve karar vermeden önce bunu bilin."

Dört cümle. Onam metnine yazılır ve başlamadan önce sözlü olarak da söylenir.

Söylenmediğinde ne oluyor? Kişi, bir terapi odasındaki gibi konuşuyor. Çünkü ortam öyle hissettiriyor: ciddiyet, dikkat, duygusal yoğunluk.

Oysa ortam bir terapi odası değil.

Grup anlaşması ne yapar, ne yapmaz

Yapar: bir norm kurar. İnsanların çoğu, açıkça istendiğinde ve bir grup önünde söz verdiğinde buna uyar. Bu küçümsenecek bir etki değil.

Yapmaz: garanti vermez. Anlaşmayı bozan kişiye yapılabilecek hiçbir şey yok.

Anlaşma yapılırken bu ikisi birlikte söylenir. "Anlaşma yapıyoruz ve bu bir garanti değil."

Anlaşmanın kapsamı da belirlenir: neyin paylaşılabileceği ve neyin paylaşılamayacağı.

Kullanılabilecek ölçüt: kendi deneyiminizi anlatabilirsiniz, başkasının hikâyesini anlatamazsınız. "Bir çalışmada şunu fark ettim" olur; "bir kadın vardı, babası şöyleymiş" olmaz.

Kayıt, fotoğraf, çevrim içi

Üç ayrı konu ve üçünde de kural açık olmalı.

Kayıt. Ses veya görüntü kaydı alınıyorsa önceden söylenir, ne için kullanılacağı belirtilir ve ayrı bir onam alınır. Alınmıyorsa da söylenir.

Fotoğraf. Katılımcıların telefonları için de kural konur. Çoğu grupta bu hiç konuşulmuyor.

Çevrim içi. Burada risk yapısal olarak daha yüksek ve üç nedenle.

Ekran görüntüsü alınabiliyor ve fark edilmiyor. Kayıt alınabiliyor ve fark edilmiyor. Ve en çok atlanan: kameranın gördüğü odada başka kimlerin olduğu bilinmiyor.

Bu üçü çevrim içi çalışmada açıkça söylenir ve katılımcıdan tek başına olduğunu teyit etmesi istenir.

Küçük şehir sorunu

Bir ayrıntı var ve Türkiye bağlamında özellikle geçerli.

Küçük bir şehirde, bir meslek çevresinde ya da bir topluluk içinde, otuz kişilik bir grubun birbirini tanıma ihtimali yüksek.

Katılımcı bunu hesaba katmalı ve hesaba katabilmesi için söylenmeli.

Sorulabilecek bir soru var ve görüşmede sorulur: "Grupta sizi tanıyan biri olabilir mi? Bu sizin için sorun olur mu?"

Cevaba göre kişi izleyici olarak katılabilir, başka bir grubu tercih edebilir, ya da bireysel bir çalışma seçebilir.

Kaynaklardan okuma

Usta katmanı

Üç ince nokta.

Birincisi ve en önemlisi: asıl koruma anlaşmada değil.

Anlaşma bir norm kuruyor ve iyi. Ama garanti vermiyor.

Asıl koruma başka yerde: kişinin ne anlatacağını seçebilmesi.

Ve bu seçim ancak iki koşulda mümkün. Kişi riski biliyorsa, ve az anlatmanın da mümkün olduğunu görüyorsa.

İkinci koşul genellikle sağlanmıyor. Grup ortamında bir baskı var: herkes açılıyor, ayrıntı veren kişi takdir ediliyor, az konuşan kapalı sayılıyor.

Bu baskıyı kolaylaştırıcı kırabilir. Söylenebilecek cümle şu:

"Bu çalışmayı ayrıntı vermeden de yapabilirsiniz. 'Ailemde konuşulmayan bir kayıp var' demeniz yeterli. Kimin, ne zaman, nasıl — bunları söylemek zorunda değilsiniz."

Bu cümle bir kişinin bütün hikâyesini korur ve çalışmadan hiçbir şey eksiltmez.

Çünkü sembolik çalışma zaten ayrıntıyla değil, yapıyla çalışıyor.

İkincisi: kolaylaştırıcının kendi paylaşımı.

Gizlilik yalnız katılımcılar için değil.

Bir kolaylaştırıcı vakaları eğitimde anlatıyor, sosyal medyada paylaşıyor, kitabında yazıyor.

Kural şu: tanınabilirlik kaldırılmadan hiçbir vaka anlatılmaz. Ve tanınabilirlik sanıldığından kolay kalıyor — meslek, şehir, kardeş sayısı, olayın yılı birleştiğinde kişi bulunabiliyor.

Güvenli yol: vakayı anlatmak yerine ilkeyi anlatmak. Bu akademideki bütün açılış sahneleri kurgudur ve bu bilinçli bir tercih.

Üçüncüsü ve pratik: gizlilik konuşması çalışmayı zayıflatmıyor.

Yaygın bir endişe var: "bunları söylersem kimse açılmaz."

Uygulamada tersi oluyor.

Riski bilerek konuşan bir kişi, kendi sınırını kendisi çizmiş oluyor. Ve sınırını çizebilen kişi daha rahat konuşuyor.

Riski bilmeyen kişi ise ya fazla anlatıp sonra pişman oluyor, ya da adını koyamadığı bir tedirginlikle konuşuyor.

Yani şeffaflık açılmayı azaltmıyor; onu güvenli hâle getiriyor.

Yaygın hatalar

Uygulama

Kilit özet

1. Mesleki gizlilik bir kişiyi bağlar ve desteklenir; grup gizliliği otuz kişiyi bağlar ve desteklenmez.
2. Fark bir derece farkı değil, tür farkıdır.
3. Katılımcıya dört cümle söylenir: kaç kişi duyacak, kimsenin yükümlülüğü yok, anlaşma bir niyet beyanı, kararı siz verin.
4. Grup anlaşması bir norm kurar ve etkisi vardır; garanti vermez ve ikisi birlikte söylenir.
5. Anlaşmanın kapsamı belirlenir: kendi deneyimini anlatabilirsin, başkasının hikâyesini anlatamazsın.
6. Kayıt, fotoğraf ve çevrim içi ortam için kural açıkça konur.
7. Çevrim içi risk üç nedenle daha yüksektir: ekran görüntüsü, kayıt, kameranın görmediği kişiler.
8. Küçük çevrelerde tanınma ihtimali görüşmede sorulur.
9. Asıl koruma anlaşmada değil, kişinin ne anlatacağını seçebilmesindedir.
10. Sembolik çalışma ayrıntıyla değil yapıyla çalışır; az anlatmak çalışmadan bir şey eksiltmez.

Sonraki derse köprü

Onamın bileşenlerini ve gizliliğin sınırını kurduk. Modülün son dersinde bir varsayımı kıracağız.

Onam başlangıçta alınıp bitiyor sanılıyor. Bitmiyor.

Sıradaki derste onamın çalışma sırasında nasıl yenilendiğini, durma hakkının nasıl hatırlatıldığını ve grup baskısının onamı nasıl geçersiz kılabildiğini göreceğiz.