Risk taraması ve durma işaretleri

Açılış sahnesi

Kolaylaştırıcı soruyor:

"Bilmem gereken bir şey var mı?"

Kişi düşünüyor ve "yok" diyor.

Yirmi dakika sonra çalışmanın ortasında o kişi odadan çekiliyor. Gözleri açık ama orada değil. Sesine tepki vermiyor.

Şimdi dikkat edin: soru soruldu.

Sorun soruyu sormamak değildi. Sorun sorunun kendisiydi.

"Bilmem gereken bir şey var mı?" bir tarama değil. Bir nezaket.

Bu ders gerçek soruları kuruyor.

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, kişiye özel tedavi veya acil yardım sunmaz. Aktif intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması, ağır dissosiyasyon, kontrolsüz madde etkisi ya da devam eden şiddet varsa kişisel çalışma yapmak yerine uygun profesyonel desteğe başvurun. Türkiye'de yakın ve ciddi tehlikede yüz on iki Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır; acil olmayan psikiyatri başvurusu için Merkezi Hekim Randevu Sistemi kullanılabilir.

Bu derste ne olacak

Önce açık uçlu bir sorunun neden tarama olmadığını göreceğiz. Sonra beş durma işaretini tek tek açacağız. Ardından her biri için nasıl soru sorulacağını kuracağız. Sonra bir işaret bulunduğunda ne yapılacağına geleceğiz. En sonda taramanın neden tek seferlik olmadığını göstereceğiz.

Ders bittiğinde beş işareti tanıyabiliyor, sorularını kurabiliyor ve durma kararını verebiliyor olacaksınız.

Bu ders sarı bölgede başlar ve kırmızı bölgeye dokunur. Konular ağırdır; durabilirsiniz.

Sıfır noktası

Açık uçlu sorular tarama yapmaz.

Nedeni basit: insanlar bir şeyi ancak sorulduğunda söyler.

"Bilmem gereken bir şey var mı?" sorusuna cevap verirken kişi kendi kendine bir değerlendirme yapıyor: bu adamın bilmesi gereken bir şey mi? Ve genellikle "hayır" diye karar veriyor.

Çünkü utanıyor. Çünkü konuyla ilgili sanmıyor. Çünkü atölyeye alınmamaktan çekiniyor. Çünkü kendisi de o şeyi bir risk olarak adlandırmıyor.

Tarama yapan soru, kişiye karar bırakmaz. Doğrudan sorar.

Bu ayrım önemli ve derse yön veriyor: siz tanı koymuyorsunuz. Bir ayırma yapıyorsunuz.

Mekanizma

Beş işaret

Bu akademinin sınır bildirimi beş durum sayıyor ve bunlar taramanın omurgası.

Bir — aktif intihar düşüncesi.

İki — gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması.

Üç — ağır dissosiyasyon.

Dört — kontrolsüz madde etkisi.

Beş — devam eden şiddet.

Beşinin ortak özelliği şu: hiçbiri sembolik bir çalışmayla ele alınamaz ve hepsinde başka bir hizmet gerekiyor.

Nasıl sorulur

Her işaret için doğrudan bir soru gerekiyor. Kalıplar aşağıda ve sözcükler önemli.

İntihar düşüncesi: "Son zamanlarda yaşamak istememe ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz oldu mu?"

Soru yumuşatılmadan sorulur. "Umarım öyle bir şey yoktur" gibi bir giriş, cevabı baştan şekillendirir.

Gerçeklikle bağ: "Başkalarının duymadığı sesler duyduğunuz ya da çevrenizdekilerin katılmadığı şeyler yaşadığınız oldu mu?"

Dissosiyasyon: "Kendinizi bedeninizden kopmuş, olanları uzaktan izliyormuş gibi hissettiğiniz ya da zaman kaybettiğiniz oluyor mu?"

Madde: "Bugün alkol veya herhangi bir madde aldınız mı? Düzenli kullandığınız bir şey var mı?"

Şiddet: "Şu anda evinizde ya da yakın ilişkinizde size zarar veren biri var mı? Kendinizi güvende hissediyor musunuz?"

Beş soru. Üç dakika sürüyor.

Doğrudan sormak riski artırmaz

Yaygın bir korku var ve düzeltilmesi gerekiyor.

"İntiharı sorarsam aklına sokarım."

Bu doğru değil. İntihar düşüncesini doğrudan sormanın riski artırdığına dair bir bulgu yok; tersine, konunun adıyla anılması kişinin konuşmasını kolaylaştırıyor.

Ve pratikte olan şu: sormayan kişi öğrenmiyor. Öğrenmediği için de yönlendiremiyor.

Korku gerçek ama dayanağı yok. Ve bu bilgi bir uygulayıcının taşıması gereken en somut şeylerden biri.

Bir işaret bulunduğunda

Karar sırası şöyle.

Birinci adım: durun. Kişisel çalışma yapılmaz. Bu bir tartışma konusu değil.

İkinci adım: aciliyeti değerlendirin. Yakın ve ciddi tehlike var mı? Varsa acil çağrı merkezi. Türkiye'de yüz on iki.

Üçüncü adım: yönlendirin. Acil olmayan durumlarda uygun hizmete erişim yolunu somut olarak söyleyin. "Bir uzmana görünün" yeterli değil; nereye, nasıl başvurulacağı söylenir.

Dördüncü adım: kişiyi bırakmayın. Görüşme "uygun değilsiniz" diye bitmez. Kişi bir yolla çıkar.

Beşinci adım: kaydedin. Ne gözlendi, ne söylendi, ne yönlendirme yapıldı.

Tarama bir kapı değil

Son ve en çok atlanan nokta.

Tarama görüşmede yapılıyor ve orada bitmiş sayılıyor.

Bitmez.

Bir kişi görüşmede bir şeyi söylemeyebilir. Ya da durum görüşmeden sonra değişebilir. Ya da çalışma sırasında bir şey açılabilir.

Bu yüzden beş işaret çalışma boyunca da izlenir. Kolaylaştırıcının gözü sahnede değil, kişide olmalı.

Ve çalışmanın ortasında bir işaret belirirse aynı karar sırası geçerli: durun, değerlendirin, yönlendirin, bırakmayın, kaydedin.

Çalışmanın ortasında durmak zor. Grup bekliyor, sahne kurulmuş, kişi konuşmuş. Ama zor olması kararı değiştirmiyor.

Kaynaklardan okuma

Usta katmanı

Üç ince nokta.

Birincisi: sorunun tonu cevabı belirliyor.

Aynı soru iki farklı tonda sorulabilir.

"Herhalde öyle bir şey yok değil mi?" — bu soru "yok" cevabını istiyor ve alıyor.

"Son zamanlarda yaşamak istememe düşünceleriniz oldu mu?" — bu soru bilgi istiyor.

Fark, soranın kendi rahatsızlığında. Konudan rahatsız olan kişi soruyu yumuşatıyor ve yumuşatılmış soru bilgi getirmiyor.

Bu yüzden tarama soruları önceden yazılır ve okunur. Doğaçlama sorulduğunda kolaylaştırıcının o günkü rahatlığına göre değişiyor.

Yazılı soru, uygulayıcıyı kendi tereddüdünden koruyor.

İkincisi: siz tanı koymuyorsunuz ve bu sizi rahatlatmalı.

Bir uygulayıcının sık düşündüğü şey: "ben psikolog değilim, bunu değerlendiremem."

Doğru — ve gerekmiyor.

Klinik değerlendirme başka bir iştir: tanı koymak, şiddeti derecelendirmek, tedavi planlamak.

Sizin yaptığınız ayırmadır. Tek bir soruyu cevaplıyorsunuz: bu çalışma şu anda bu kişiye uygun mu?

Bu soruyu cevaplamak için uzman olmak gerekmiyor. Beş işaretten biri varsa cevap hayır ve iş bitmiştir.

Ayırma ile değerlendirmeyi karıştırmak iki hataya yol açıyor: ya kendini yetersiz sayıp hiç sormamak, ya da yetkin sayıp değerlendirmeye kalkışmak. İkisi de yanlış.

Üçüncüsü ve en pratiği: "koşullu uygun" diye bir kategori var ve çoğu vaka orada.

Beş işaret yoksa çalışma yapılır. Varsa yapılmaz. Ama arada geniş bir alan var.

Kişi bir psikiyatri tedavisi görüyor ve stabil. Kişi altı ay önce ağır bir kayıp yaşadı. Kişi geçmişte dissosiyasyon yaşamış ama uzun süredir yok.

Bunlar durma işareti değil. Ama düz bir "uygun" da değil.

Koşullu uygun demek şu: çalışma yapılabilir, ama koşullarla. Daha kısa, daha az yoğun, bir destek kişisiyle, tedavi ekibinin bilgisi dahilinde, ya da yalnız izleyici olarak.

Bu kategoriyi kullanmayan uygulayıcı iki uca sıkışıyor: ya herkesi alıyor ya da fazla insanı geri çeviriyor.

Ortadaki alan, uygulamanın gerçekte çoğunu oluşturuyor.

Yaygın hatalar

Uygulama

Kilit özet

1. Açık uçlu bir soru tarama yapmaz; kişiye karar bıraktığı için bilgi getirmez.
2. Risk taraması belirli işaretleri doğrudan ve adıyla sorgular.
3. Beş durma işareti: aktif intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın bozulması, ağır dissosiyasyon, kontrolsüz madde etkisi, devam eden şiddet.
4. Beş soru üç dakika sürer ve önceden yazılıp okunur.
5. İntihar düşüncesini doğrudan sormanın riski artırdığına dair bir dayanak yoktur.
6. Bir işaret bulunduğunda karar sırası: durun, aciliyeti değerlendirin, yönlendirin, kişiyi bırakmayın, kaydedin.
7. Yönlendirme somut olur; "bir uzmana görünün" yeterli değildir.
8. Tarama bir kapı değil, çalışma boyunca açık bir penceredir.
9. Yapılan şey klinik değerlendirme değil ayırmadır; uzman olmak gerekmez.
10. "Koşullu uygun" gerçek bir kategoridir ve uygulamanın çoğu oradadır.

Sonraki derse köprü

İşaretleri ve soruları kurduk. Şimdi kararı vermeye geliyoruz.

Sıradaki derste üç karar kategorisini tamamlayacağız ve en zor kısmına odaklanacağız: bir kişiyi, onurunu koruyarak nasıl geri çevirirsiniz?

Katman 1'in son dersinde "çalışma yapılmaz" kararının meşru olduğunu kurmuştuk. Orada bir ilkeydi. Burada bir cümleye dönüşecek.