İki dil yan yana: dolaşıklık ve çoklu yol modeli

Açılış sahnesi

Bir aile. Elimizde şu olgular var.

Bir kadın, otuz sekiz yaşında, iki kez evlenip ayrılmış. İkisinde de ayrılığı kendisi başlatmış ve ikisinde de "boğuluyorum" demiş.

Annesi, kırk yıl süren bir evlilikte kalmış ve o evlilikten hiç memnun olmadığını yalnız son yıllarda söylemiş.

Anneannesi, kocası genç yaşta ölünce yeniden evlenmemiş. Ailede bunun nedeni hiç konuşulmamış.

Aynı olgular. Şimdi iki uygulayıcı, ikisi de tek paragrafla özetliyor.

Bu ders o iki paragrafla ilgili.

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, kişiye özel tedavi veya acil yardım sunmaz. Aktif intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması, ağır dissosiyasyon, kontrolsüz madde etkisi ya da devam eden şiddet varsa kişisel çalışma yapmak yerine uygun profesyonel desteğe başvurun. Türkiye'de yakın ve ciddi tehlikede yüz on iki Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır; acil olmayan psikiyatri başvurusu için Merkezi Hekim Randevu Sistemi kullanılabilir.

Bu derste ne olacak

Önce iki okumayı olduğu gibi okuyacağız. Sonra aralarındaki beş farkı tek tek açacağız. Ardından dürüst bir şey söyleyeceğiz: ekolün dili bir şey yapıyor ve çoklu yol dili onu yapmıyor. Sonra iki dilin neden simetrik seçenekler olmadığını göreceğiz. En sonda uygulayıcı karar kuralını kuracağız.

Ders bittiğinde aynı olguyu iki dille okuyabiliyor ve hangisinde konuştuğunuzu söyleyebiliyor olacaksınız.

Bu ders sarı bölgededir.

Sıfır noktası

Bu dersin amacı bir dili seçmek değil.

Amaç şu: bir katılımcı, hangi tür metni aldığını söylenmediği sürece bilemez.

İki paragraf da aynı ciddiyetle, aynı özenle, aynı sıcaklıkla söylenebilir. Ses tonu farkı yoktur. Uzunlukları benzerdir.

Ve bir tanesi bir öğreti önermesi, diğeri bir hipotez kümesidir.

Fark ancak söylenirse görünür.

Mekanizma

Birinci okuma: dolaşıklık dili

"Anneannenizin yasını tutamadığı bir kayıp var ve ailede hiç konuşulmamış. O yerin tanınmaması sistemde bir boşluk bırakmış. Anneniz bu boşluğa sadakatle, mutsuz bir evlilikte kalarak karşılık vermiş. Siz ise yakınlık kurduğunuzda o kaybın ağırlığını taşımaya başlıyorsunuz ve bu yüzden çekiliyorsunuz. Anneannenizin kaybını ona geri verdiğinizde kendi yerinize dönebilirsiniz."

Okuyun ve ne yaptığına dikkat edin.

Üç kuşağı tek bir hikâyede birleştiriyor. Her davranışa bir yer veriyor. Bir başlangıç noktası ve bir çözüm sunuyor. Ve bunu yüz kelimeden az bir yerde yapıyor.

Metnin gücü inkâr edilemez.

İkinci okuma: çoklu yol

"Ailede konuşulmamış bir kayıp var ve konuşulmayan yasın iletişimi etkilediğini biliyoruz. Anneannenizin yeniden evlenmemesinin birden çok nedeni olabilir: yas, o dönemin toplumsal koşulları, ekonomik durum, kendi tercihi. Annenizin evlilikte kalması da tek bir nedene bağlanamaz — dönemin normları, ekonomik bağımlılık, çocuklar, kendi değerlendirmesi. Sizin ilişkilerdeki örüntünüz için de en az üç açıklama var: evde gördüğünüz yakınlık modeli, kendi ilişki deneyimleriniz, ve bugünkü koşullarınız. Hangisinin ne kadar payı olduğunu buradan bilemeyiz. Bugün fark edebileceğiniz şey şu: yakınlaşma anında ne oluyor ve o an ne yapmak istiyorsunuz?"

Bu metin de aynı olgulara bakıyor.

Ama farklı bir şey yapıyor.

Beş fark

Bir — tek açıklama, çoklu açıklama. Birinci metin bir zincir kuruyor. İkincisi her halkada birden çok ihtimal bırakıyor.

İki — kapalı, açık. Birinci metin tamamlanmış. İkinci metin bitmemiş ve bitmemiş olduğunu söylüyor.

Üç — kimlik, davranış. Birinci metin kişiye bir konum veriyor: taşıyan kişi. İkincisi bir davranışa bakıyor: yakınlaşma anında ne oluyor.

Dört — geçmişe çıpalı, bugüne çıpalı. Birinci metnin ağırlık merkezi üç kuşak önce. İkincisinin ağırlık merkezi bu hafta.

Beş — sınanamaz, sınanabilir. Birinci metnin hiçbir cümlesi yanlışlanamaz. İkincisindeki her ihtimal için "hangi veri bunu güçlendirir" sorusu sorulabilir.

Dürüst olalım: birinci metin bir şey yapıyor

Bu dersi tek yanlı yapmak kolay olurdu. İkinci metin daha dikkatli, daha dürüst, daha sınanabilir — bitti.

Ama eksik olurdu.

Birinci metin, ikincisinin yapamadığı bir şey yapıyor: hızlı ve tam bir anlam veriyor.

Bir kişi yıllardır anlamadığı bir örüntüyle yaşıyor. Birinci metni duyduğunda dağınık parçalar bir araya geliyor. Bir hikâyesi oluyor. Ve hikâyenin bir sonu var — yapılacak bir şey var.

İkinci metin bunu vermiyor. Dürüst ama dağınık. Doğru ama tamamlanmamış. Ve bir kişiye "hangisinin ne kadar payı olduğunu bilemeyiz" demek, ona taşıması zor bir şey vermek.

Bu farkı görmezden gelen bir eleştiri, insanların neden birinci metni tercih ettiğini de anlayamaz.

İnsanlar aptal oldukları için kapalı açıklamaları seçmiyor. Açık açıklamalar taşıması zor olduğu için seçiyor.

İki dil simetrik seçenek değil

Şimdi önemli bir düzeltme.

Bazen şöyle deniyor: "iki yaklaşım var, hangisini seçerseniz."

Bu cümle bir kategori hatası taşıyor.

Birinci metin bir öğreti önermesi. K3. Kendi sistemi içinde tutarlı, dışarıdan doğrulanmamış.

İkinci metin bir yöntem çerçevesi. K1 ve K2 malzemesini nasıl ele alacağını söylüyor.

Bunlar aynı türden iki seçenek değil. Biri bir içerik, diğeri bir işleme kuralı.

Doğru soru "hangisini seçeyim" değil. Doğru soru şu: öğreti önermesini, yöntem çerçevesinin içinde nereye koyacağım?

Ve cevap M15'te zaten kurulmuştu: çoklu yol modelinin yedi açıklama ailesi vardı, ekolün açıklaması ise onların yanında ayrı bir kutuda, K3 etiketiyle duruyordu.

Uygulayıcı karar kuralı

Buradan üç maddelik bir kural çıkıyor.

Bir. Hangi dilde konuştuğunuzu söyleyin. "Şimdi size bu ekolün diliyle bir okuma yapacağım; bu bir öğreti okuması ve doğrulanmış bir tarih değil."

İki. Sembolik okumayı çoklu yol haritasının içine koyun, yerine değil. Sembolik çerçeve bir soru açar; harita cevabı arar.

Üç. Kapanışı bugüne bağlayın. Sembolik bir çalışma geçmişte bitiyorsa, kişi elinde bir hikâyeyle çıkıyor. Bugüne bağlanırsa, bir gözlem göreviyle çıkıyor.

Kaynaklardan okuma

Usta katmanı

Üç ince nokta.

Birincisi: kapalılık bir kusur değil, bir işlev.

Birinci metnin kapalı olması tesadüf değil. Kapalılık onun işini yapmasını sağlıyor.

Bir hikâye ancak tamamlandığında rahatlatır. Yarım kalan bir hikâye rahatsızlık üretir.

Yani birinci metin, tam da eleştirdiğimiz özelliği sayesinde etkili.

Bunu görmek iki şey sağlıyor. Eleştiriyi doğru yere koyuyor: sorun kapalılığın kendisi değil, kapalı bir çerçevenin doğrulanmış bilgi gibi sunulması.

Ve bir çözüm imkânı açıyor: kapalı çerçeve, "bu bir çerçeve" denilerek de sunulabilir. Hikâyenin rahatlatıcılığı korunur, kesinlik iddiası kurulmaz.

İkincisi: çoklu yol modelinin gerçek zayıflığı taşınabilirlik.

Bu dersin dürüst kalması için söylenmeli.

İkinci metin doğru. Ama bir kişi onu odadan çıkarıp taşıyamıyor.

M19'da kurmuştuk: kısa ve kesin cümle uzağa gider, şartlı cümle sadeleşmede düşer. İkinci metin baştan sona şartlı.

Bunun pratik sonucu şu: dikkatli konuşan bir uygulayıcı, kişinin eline hiçbir şey vermemiş olabilir.

Çözüm, dikkatsizleşmek değil. Çözüm, ikinci metne taşınabilir bir çıktı eklemek.

O çıktı bir açıklama olmak zorunda değil. Bir gözlem görevi olabilir: "Bu hafta yakınlaşma anlarında ne olduğunu not edin."

Kişi elinde bir hikâyeyle değil, bir görevle çıkıyor. Ve görev taşınabilir.

Üçüncüsü ve en önemlisi: bu ders bir seçim dersi değil, bir etiketleme dersi.

Katmanın başında kurduğumuz kurala dönelim. Üç yol vardı: savunarak öğretmek, çürüterek öğretmek, aktararak ve etiketleyerek öğretmek.

Bu ders üçüncü yolun en zor uygulaması.

Çünkü iki metni yan yana koyunca, birini seçmek çok cazip. Ya "ekol daha derin" ya "bilim daha sağlam" demek.

İkisi de bu akademinin işi değil.

Bu akademinin işi şu: iki metni de doğru anlat, ne tür bilgi olduklarını söyle, ve kararı okuyucuya bırak.

Bir uygulayıcı bu iki metni de kurabiliyor ve hangisini kurduğunu söyleyebiliyorsa, Katman 2'nin asıl becerisini edinmiş demektir.

Yaygın hatalar

Uygulama

Kilit özet

1. Bir katılımcı, hangi tür metni aldığını söylenmediği sürece bilemez.
2. İki okuma aynı olgulara bakar; ayrıştıkları yer bulgunun üstüne kurulan açıklamadır.
3. Beş fark vardır: tek/çoklu açıklama, kapalı/açık, kimlik/davranış, geçmişe/bugüne çıpalı, sınanamaz/sınanabilir.
4. Ekolün dili hızlı ve tam bir anlam verir; çoklu yol dili bunu vermez.
5. İnsanlar kapalı açıklamaları cahillikten değil, açık açıklamaların taşınması zor olduğu için seçer.
6. İki dil simetrik seçenek değildir: biri öğreti önermesi, diğeri yöntem çerçevesidir.
7. Doğru soru hangisini seçmek değil, öğreti önermesini çerçevenin neresine koyacağıdır.
8. Karar kuralı üç maddedir: dili söyle, sembolik okumayı haritanın içine koy, kapanışı bugüne bağla.
9. Sorun kapalılığın kendisi değil, kapalı bir çerçevenin doğrulanmış bilgi gibi sunulmasıdır.
10. Çoklu yol modelinin zayıflığı taşınabilirliktir ve çözümü dikkatsizleşmek değil, taşınabilir bir çıktı eklemektir.

Sonraki derse köprü

Üç kavram grubunu bitirdik: düzenler, motor, bozulma.

Geriye dördüncü katman kaldı: erişim.

Sıradaki modülde yöntemin bütün bunları nasıl gördüğünü iddia ettiği yere geleceğiz. Temsilci algısı ve bilen alan.

Orada iki iş yapacağız. Önce gözlemi ciddiye alacağız — temsilcilerin bildirdiği şeyler gerçekten oluyor ve küçümsenemez. Sonra o gözlemin üstüne kurulan açıklamayı inceleyeceğiz.

Ve M22'de açık bıraktığımız soruyu kapatacağız: bu iddia nasıl sınanabilirdi ve şimdiye kadar ne ölçüldü?