Hiyerarşi öğretisinin eleştirisi

Açılış sahnesi

Bir çalışma. Kadın yıllarca şiddet gördüğünü anlatıyor.

Kolaylaştırıcı temsilcileri yerleştiriyor ve kadına dönüyor:

"Ona bak. O senin kocan. Şunu söyle: seni kocam olarak alıyorum ve olana eğiliyorum."

Odada bir yumuşama oluyor. Birkaç kişi ağlıyor. Sahne güçlü.

Ve az önce bir şey oldu; adı da var.

Şiddet gören bir kişiden, şiddeti uygulayan kişiye eğilmesi istendi.

Sahnenin güçlü olması bunu değiştirmiyor. Aksine — sahne ne kadar güçlüyse, olan şeyi fark etmek o kadar zor.

Bu ders bu akademinin en tartışmasız kurallarından birini koyuyor.

Bu akademi eğitim amaçlıdır; tanı, kişiye özel tedavi veya acil yardım sunmaz. Aktif intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın ciddi biçimde bozulması, ağır dissosiyasyon, kontrolsüz madde etkisi ya da devam eden şiddet varsa kişisel çalışma yapmak yerine uygun profesyonel desteğe başvurun. Türkiye'de yakın ve ciddi tehlikede yüz on iki Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır; acil olmayan psikiyatri başvurusu için Merkezi Hekim Randevu Sistemi kullanılabilir.

Bu derste ne olacak

Önce birbirine karıştırılmaması gereken iki soruyu ayıracağız. Sonra ataerkil okuma eleştirisini açacağız. Ardından sabit rol beklentisinin nasıl kurala dönüştüğüne bakacağız. Sonra şiddet ve istismar bağlamındaki somut riske geleceğiz ve kurumsal düzenleme girişimlerini göreceğiz. En sonda dört maddelik kırmızı çizgiyi koyacağız.

Ders bittiğinde hiyerarşi dilinin nerede kullanılamayacağını ve bunun yerine ne yapılacağını biliyor olacaksınız.

Bu ders sarı bölgededir. Şiddet ve istismar konularına değiniyor; durabilirsiniz.

Sıfır noktası

İki soru var ve birbirinin yerine geçemez.

Birinci soru: Bu sistemde kim nerede duruyor?

İkinci soru: Bu eylemin sorumlusu kim?

Birincisi bir konum sorusu. Zaman sırası, roller, kimin ne zaman geldiği.

İkincisi ahlaki ve hukuki bir soru. Kim ne yaptı, kim zarar gördü, sorumluluk kimde.

Bir çerçeve yalnız birinci soruyu sorabiliyorsa, ikinci soru geldiğinde onu da birincinin araçlarıyla cevaplamaya çalışır.

Ve o an bir çeviri hatası oluyor: ahlaki bir olgu, konumsal bir dille yeniden ifade ediliyor.

Sonuç, kulağa eşitleme gibi geliyor. Çünkü konum dili "kim haksızlık etti" diye soramaz. Sorabildiği tek şey kimin nerede durduğu.

Mekanizma

Ataerkil okuma eleştirisi

Alandaki eleştirilerden biri doğrudan öğretinin aile tasavvuruna yöneliyor.

Eleştirinin özeti şu: kuram belirli bir aile modelini — belirli roller, belirli bir sıralama, belirli bir işbölümü — düzenin kendisi olarak alıyor. O model dışına çıkan yapılar sapma olarak okunabiliyor.

Bunun pratikteki sonucu, sorunun sistematik olarak belirli bir tarafa yüklenmesi olabiliyor. Eleştiride sık geçen örüntü şu: ailedeki zorluk, kadının ya da eşin konumundaki bir "düzensizliğe" bağlanıyor.

Burada dikkatli bir cümle kurmak gerekiyor. Bu eleştiri, öğretiyi kullanan herkesin böyle davrandığını söylemiyor. Söylediği şu: çerçevenin kendisi bu okumaya açık ve o açıklık bir tesadüf değil.

Sabit rol beklentisi nasıl kurala dönüşür

Bir gözlem ile bir kural arasındaki mesafeyi bir önceki derste kurmuştuk. Burada aynı mesafe daha ağır sonuç üretiyor.

Belirli bir toplumda ailelerin belirli bir biçimde düzenlendiğini gözlemek mümkündür. Bu betimlemedir.

O düzenin ilişkilerde bir norm olduğunu söylemek başka bir şey. Bu normatiftir.

Ve norm hâline geldiğinde şu olur: farklı bir düzen kurmuş bir aile — tek ebeveynli, eşit paylaşımlı, seçilmiş aileden oluşan, ayrılmış — kendi başına bir sorun kaynağı olarak okunmaya başlar.

Katman 1'de tam tersini kurmuştuk: aile biçimi tek başına sağlıklılığı belirlemez. Ekolün klasik ifadesi bu bulguyla gerilim içindedir ve bu gerilim söylenmeden geçilmemelidir.

Şiddet ve istismarda üretilen risk

Şimdi en somut kısma geliyoruz.

Şiddet ve istismar vakalarında "düzen" dilinin ürettiği üç risk var.

Birinci risk: sorumluluğun dağıtılması. Sistemik anlatım karşılıklı etkiyi inceler. Bir şiddet olayında karşılıklı etkiyi incelemek, eylemin sorumluluğunu paylaştırıyormuş gibi duyulabilir. Katman 1'de döngü haritası kurarken bu kuralı koymuştuk: döngüsel düşünme, şiddet uygulayanın eylem sorumluluğunu kaldırmaz.

İkinci risk: barışma baskısı. "Olana eğilmek", "yerini kabul etmek", "onu ailenden biri olarak almak" gibi ifadeler, mağdur için bir uzlaşma talebine dönüşebilir.

Üçüncü risk: sınırın geçersizleştirilmesi. İlişkisini kesmiş bir kişiye, o kişinin sisteme ait olduğunun söylenmesi, kurduğu sınırın tanınmadığı biçiminde inebilir.

Bu riskler kurumsal düzeyde de görülmüş ve yanıt üretilmiştir.

Brezilya'da yargı sisteminde dizim uygulamasının düzenlenmesi tartışılırken, bir raportör oyu, toplumsal cinsiyet temelli aile içi şiddet ve çocuğa yönelik şiddet davalarında bu tekniklerin kullanımının kısıtlanmasını önerdi. Gerekçe açıkça yeniden mağdurlaştırma riskiydi ve öneri kurul gündeminde ele alındı.

Kırmızı çizgi

Bu akademide dört kural tartışmaya kapalıdır.

Bir. Şiddet veya istismar vakasında mağdurdan faile yönelik eğilme, kabul etme, teşekkür etme veya barışma içeren hiçbir ifade istenmez.

İki. Şiddetin sorumluluğu hiçbir çerçevede paylaştırılmaz. Karşılıklı etkiyi incelemek, eylem sorumluluğunu kaldırmaz.

Üç. Bir kişinin kurduğu temas sınırı, hiçbir düzen gerekçesiyle geçersiz sayılmaz.

Dört. Devam eden şiddet varsa sembolik çalışma yapılmaz; güvenlik değerlendirmesi ve uygun hizmete yönlendirme önce gelir.

Bu dört madde, öğretiye karşı bir tutum değil. Öğretinin uygulanabileceği alanın sınırı.

Ekol içinden gelen mesafe

Eleştiri yalnız dışarıdan gelmedi.

İki binli yılların başında alanın içinden bir grup uygulayıcı, kurucunun tutum ve ifadelerinden açıkça mesafe aldı ve kendi çalışmalarını sistemik terapi çerçevesine daha yakın konumlandırdı.

Bunu bilmek iki şey sağlıyor.

Birincisi, eleştiriyi "dışarıdakiler anlamıyor" diye kapatmayı zorlaştırıyor.

İkincisi, bir öğretinin gözden geçirilebileceğini gösteriyor — M18'de kurduğumuz nokta: insan eseri olan bir şey düzeltilebilir.

Kaynaklardan okuma

Usta katmanı

Üç ince nokta.

Birincisi ve en önemlisi: zararın kaynağı kötü uygulayıcı değil.

Bunu söylemek rahatsız edici ama gerekli.

Açılış sahnesindeki kolaylaştırıcı kötü niyetli olmayabilir. Muhtemelen kadına yardım ettiğine inanıyordur.

Sorun şu: çerçevenin sözlüğünde "haksızlık" diye bir kelime yok.

Düzen dili kimin önce geldiğini, kimin nerede durduğunu, kimin yerini aldığını söyleyebilir. Kimin kime haksızlık ettiğini söyleyemez — çünkü o soru konumsal değil.

Ve elinde yalnız konum dili olan bir kişi, ahlaki bir olguyu konumsal bir cümleyle ifade eder. Çıkan cümle eşitleme gibi duyulur.

Bu yüzden çözüm "daha dikkatli dizim yapmak" değil. Çözüm, o soruyu başka bir dile devretmek.

İkincisi: niyet burada kurtarmıyor.

Ekolde "eğilmek" ve "kabul etmek" ifadelerinin kastettiği şey, olanı onaylamak değil; olanın gerçekliğini inkâr etmemek.

Bu ayrım gerçek ve öğretiyi doğru aktarmak için söylenmeli.

Ama şu da söylenmeli: bir ifadenin yanlış duyulma maliyeti her bağlamda aynı değil.

Sıradan bir konuda yanlış anlaşılırsanız düzeltirsiniz. Şiddet bağlamında yanlış anlaşılırsanız, kişi failine eğildiğini düşünerek odadan çıkar.

Maliyet asimetrikse, ifade seçimi de asimetrik olmalı. Yani belirsiz bir ifadeyi savunmanın bedeli, onu hiç kullanmamanın bedelinden ağır.

Üçüncüsü ve en pratiği: yerine ne konur?

Bu sorunun cevabı "daha yumuşak bir dizim" değil. Farklı bir eylem.

Güvenlik değerlendirmesi yapılır: şu anda tehlike var mı, nerede kalıyor, çocuk var mı, hukuki bir süreç işliyor mu.

Yönlendirme yapılır: uygun hizmete erişim planlanır.

Ve en zoru: çalışma yapılmayabilir.

Katman 1'in son dersinde kurmuştuk — "çalışma yapılmaz" meşru bir sonuçtur. Burada yalnız meşru değil, çoğu zaman doğru olan sonuç.

Bunu söylerken kişinin onurunu korumak ayrı bir beceri. Söylenebilecek cümle şu:

"Anlattığınız şey ciddiye alınmayı hak ediyor ve tam da bu yüzden burada sembolik bir çalışmayla ele almak istemiyorum. Size bunun için doğru desteği bulmakta yardımcı olabilirim."

Bu cümle bir reddediş değil. Bir yönlendirme — ve kişinin anlattığı şeyi küçültmeden yapılıyor.

Yaygın hatalar

Uygulama

Kilit özet

1. İki soru birbirinin yerine geçemez: kim nerede duruyor ve bu eylemin sorumlusu kim.
2. Yalnız konum dili olan bir çerçeve, ahlaki bir olguyu konumsal bir cümleyle ifade eder ve bu eşitleme gibi duyulur.
3. Ataerkil okuma eleştirisi, çerçevenin belirli bir aile modelini düzenin kendisi olarak almasına yöneliktir.
4. Bir aile biçimini norm saymak, farklı yapıları kendiliğinden sorun kaynağı olarak okur; Katman 1 bunun tersini kurmuştu.
5. Şiddet bağlamında üç risk vardır: sorumluluğun dağıtılması, barışma baskısı, sınırın geçersizleştirilmesi.
6. Bu riskler kurumsal düzeyde de ele alınmış ve kısıtlama önerileri gündeme gelmiştir.
7. Dört kural tartışmaya kapalıdır: eğilme istenmez, sorumluluk paylaştırılmaz, sınır geçersiz sayılmaz, devam eden şiddette sembolik çalışma yapılmaz.
8. Zararın kaynağı kötü uygulayıcı değil, çerçevenin sözlüğünde haksızlık kavramının bulunmamasıdır.
9. "Eğilmek onaylamak değildir" ayrımı gerçektir; ama yanlış duyulmanın maliyeti bu bağlamda asimetriktir.
10. Yerine konan şey daha yumuşak bir dizim değil, farklı bir eylemdir: güvenlik değerlendirmesi, yönlendirme ve gerektiğinde çalışmayı yapmamak.

Sonraki derse köprü

İkinci düzeni bitirdik. Sıradaki modülde üçüncü ve son düzene geçiyoruz: verme ve alma dengesi.

Orada kavramın gündelik deneyimde gerçekten karşılığı olan bir yanını göreceğiz — borçluluk ve minnet hissi tanıdıktır ve incelemeye değer.

Sonra da bu modülde kurduğumuz refleksi bir kez daha kullanacağız: ne zaman bir gözlem tarifi, ne zaman bir kural iddiası. Çünkü denge kavramı da aynı geçişi yapıyor ve aynı yerde.