Zamanı anlamak: saatten evrene, bedenden zihne.

Her derste üç ayrı soru

«Saat yükseklikte hızlı işler», «Türkiye UTC+3’tedir» ve «yalnız şimdi vardır» aynı türden cümleler değildir. Dersler her cümlenin hangi türden olduğunu açıkça söyler.

Ölçülen

Deney ne gösteriyor?

Saatle, teleskopla ya da laboratuvarda sınanan iddia: «Bir metreden az yükseltilen bir atom saati de daha hızlı işler.» Doğru ya da yanlış olabilir; kanıt kartı ölçümün ne kadar güçlü olduğunu söyler.

Uzlaşılan

Bunu kim, neden böyle kararlaştırdı?

İnsanların ortak bir karara bağladığı iddia: bir saniyenin tanımı, saat dilimleri, yılın hangi gün başladığı. Doğa onu dayatmaz; değiştirilebilir ve tarihi vardır.

Yorumlanan

Bu ne anlama geliyor?

Ölçümün tek başına çözemediği iddia: «Yalnız şimdi vardır» ya da «Zamanın akışı bir yanılsamadır.» Gerekçesiyle, karşı gerekçesiyle ve itirazlarıyla tartılır.

En temelden en ileriye

1. Başlangıç · Bölüm I–IV · 81 ders

   Hiçbir ön bilgi gerekmez. Zaman nedir, gün, ay ve yıl gökten nasıl doğar, saat ve takvim nasıl icat edildi, atom saati ne ölçer, Türkiye neden UTC+3’te, beden zamanı nasıl tutar, uyku ve iç saat nasıl çalışır.

   Modül 1 — Zaman nedir

2. Orta · Bölüm V–VIII · 82 ders

   Başlangıcın üstüne kurulur ve kalemle kâğıt ister. Zamanı nasıl algılar ve hatırlarız, bugünü yarına nasıl tercih ederiz, toplum zamanı nasıl dağıtır; saat aritmetiği, değişim hızı, üstel büyüme, yarı ömür, bekleme olasılıkları ve derin zaman.

   Modül 12 — Zaman algısı

3. İleri · Bölüm IX–XI · 69 ders

   Matematik bölümünü bitirmiş okur için: Newton’dan Einstein’a zaman, özel ve genel görelilik, zamanın oku ve entropi, kuantum ve kozmos; zamanın metafiziği ve insanın sonluluğu; ve hepsini kendi hayatına taşıyan atölye.

   Modül 23 — Newton’dan Einstein’a

Komşu akademilerle örtüşen derslerde karşılık koduyla gösterilir. Gökyüzünün kendisi Astronomi Akademisi, takvimlerin ve saatlerin tarihi Tarih Akademisi, faiz ve iskonto Ekonomi Akademisi, yaşlanma Longevity Akademisi, zaman metafiziğinin ayrıntısı Varlık, Bilgi ve Zihin Akademisi içinde işlenir. Burada sorulan, o konuların zamana düşen sorusudur.

Akademi boyunca döneceğin kasaba: Akçasu

Ege kıyısında kurgusal bir kasaba: on sekiz bin nüfus, bir balıkçı limanı, bir lise, bir devlet hastanesi ve meydanında yüz yılı aşkın bir saat kulesi. Kulenin saati yıllarca birkaç dakika geri kaldı; kasabada «kule saatiyle mi, telefon saatiyle mi?» diye sormak hâlâ bir şakadır.

• Nuri Usta

  Altmış yedi yaşında, kasabanın son saatçisi. Kule saatinin bakımını otuz yıldır o yapıyor; mekanik bir saatin neden geri kaldığını dinleyerek anlar.

• Defne

  On altı yaşında, lise öğrencisi. Fizik olimpiyatına hazırlanıyor, gece yarısından önce uyuyamıyor ve sabah sekizdeki ilk derste gözlerini açık tutmakta zorlanıyor.

• Selim

  Kırk yaşında, devlet hastanesinin acil servisinde hemşire ve Defne’nin babası. Ayda sekiz gece nöbet tutuyor; nöbet sonrası günlerde saatin kaç olduğunu karıştırıyor.

• Aylin

  Kırk bir yaşında, uzun menzilli uçuşlarda pilot ve Defne’nin annesi. Bir haftada üç kıtada iniş yapabiliyor; saat dilimlerini aklında taşımayı mesleğinin parçası sayıyor.

• Hatice Nine

  Seksen dört yaşında, Nuri Usta’nın ablası. Çocukluğunda evdeki saatin güneş batarken on ikiye kurulduğunu hatırlıyor; Rumi ayların adlarını hâlâ ezbere sayar.

• Kerem

  Yirmi dokuz yaşında, uzaktan çalışan bir yazılımcı. Yazdığı randevu uygulaması her yaz saati değişiminde bir kez bozuluyor; işleri son geceye bırakmaktan şikâyetçi.

Program

Kanıt etiketleri

Derslerdeki her kanıt kartı aşağıdaki etiketlerden birini taşır. Bir standart bir ölçüm gibi, bir felsefi argüman bir bulgu gibi sunulmaz.

Hassas ölçüm

Fizik ya da metrolojide belirsizliği bildirilerek yapılmış ve bağımsız olarak tekrarlanmış ölçüm.

Güçlü destek

Farklı gruplarda, farklı verilerle ve farklı yöntemlerle tekrarlanmış bulgu.

Orta düzey destek

Tutarlı biçimde bildirilen ama büyüklüğü ya da genellenebilirliği hâlâ tartışılan bulgu.

Erken bulgu

Tek bir çalışmaya ya da küçük bir örnekleme dayanan, bağımsız tekrar bekleyen bulgu.

Karma bulgu

Çalışmaların bir kısmının desteklediği, bir kısmının desteklemediği ilişki.

Tartışmalı

Verisi, ölçümü ya da yorumu alanda ciddi biçimde sorgulanan iddia.

Kuramsal model

Bir açıklama önerisi ya da matematiksel model; sınanabilir öngörüleri olabilir ama kendisi bir bulgu değildir.

Standart

Bir kurumun ya da yasanın kararla koyduğu tanım veya kural: saniyenin tanımı, saat dilimi, takvim reformu. Metni okunarak doğrulanır.

Tarihsel kayıt

Bir aletin, takvimin ya da olayın tarihine dair belgelenmiş olgu; yorumu tarihçiler arasında tartışılabilir.

Felsefi argüman

Zamanın doğasına dair gerekçeli görüş. Ölçümle doğrulanmaz; gerekçesinin gücüyle ve itirazlarıyla tartılır.