Öğrenme hedefleri
- 1763–1776 arasında Kuzey Amerika'daki İngiliz kolonileri ile İngiliz hükümeti arasındaki anlaşmazlığın, vergi tartışmasından bağımsızlık ilanına nasıl dönüştüğünü açıklayabileceksin.
- Damga Yasası Kongresi'nin kararlarını, Samuel Johnson'ın cevabını ve Thomas Paine'in Sağduyu'sunu karşılaştırarak, temsil, vergi ve özgürlük üzerine birbirine karşıt görüşleri değerlendirebileceksin.
- «Amerikan devrimi, özgürlük için verilmiş tek sesli bir mücadeleydi» anlatısını, sadakatçileri, köleleştirilmiş insanları ve yerli halkları hesaba katarak tartışabileceksin.
Okuma metni
Kanca — bir liman kentinde bir gece
16 Aralık 1773 gecesi, Boston limanında, bir grup adam, yerli halkların giysilerine benzer kılıklarla yüzlerini boyayarak, Doğu Hindistan Şirketi'nin çay taşıyan üç gemisine çıktı. Birkaç saat içinde, gemilerdeki üç yüz kırkı aşkın sandık çayı kırıp denize döktüler. Bu çaylar, aslında kolonilerde her zamankinden daha ucuza satılacaktı; ama üzerlerinde, Londra'daki parlamentonun koyduğu küçük bir vergi vardı. Eylemi yapanlara göre, sorun çayın fiyatı değil, vergiyi kimin koyduğuydu: kolonilerin hiçbir temsilcisinin bulunmadığı bir parlamento, onlardan vergi alamazdı. İngiliz hükümeti bu eyleme sert bir karşılık verdi; Boston limanını kapattı ve koloninin yönetimini kendi denetimine aldı. İki yıl sonra, Boston'un yakınlarında, İngiliz askerleri ile koloni milisleri arasında ilk çatışmalar yaşandı. Bu ders, İngiliz tacına bağlılıklarını ve İngiliz özgürlükleriyle gurur duyduklarını her fırsatta ilan eden sömürgecilerin, on üç yıl içinde neden İngiliz tacından tamamen ayrılmaya karar verdiğini soruyor.
Bağlam — bir zaferin faturası
1763'te, İngiltere, Fransa'ya karşı yedi yıl süren ve Avrupa'dan Kuzey Amerika'ya, Hindistan'a kadar uzanan bir savaşı kazandı. Yedi Yıl Savaşı, İngiltere'ye Kanada'yı ve Mississippi'nin doğusundaki geniş toprakları kazandırdı; ama devleti büyük bir borç yükü altında bıraktı. Londra'daki hükümet, bu toprakları korumak için Kuzey Amerika'da sürekli bir ordu bulundurmaya karar verdi ve bu ordunun masraflarının bir bölümünü, onun koruduğu kolonilerin ödemesi gerektiğini düşündü.
Aynı yıl, hükümet, Appalaş Dağları'nın batısına yerleşimi yasaklayan bir bildiri yayımladı. Amaç, bu topraklarda yaşayan yerli halklarla yeni savaşları önlemekti. Ama bu karar, batıya doğru genişlemek isteyen koloni yerleşimcilerini ve toprak spekülatörlerini öfkelendirdi. Başbakan George Grenville'in hükümeti, 1764'te şeker ve pekmez üzerinde yeni gümrük vergileri koydu; 1765'te ise, kolonilerde basılan her gazetenin, belgenin, sözleşmenin ve oyun kartının üzerine vergi pulu yapıştırılmasını zorunlu kılan Damga Yasası'nı çıkardı. Bu, parlamentonun kolonilerden doğrudan iç vergi toplamaya ilk kez kalkışmasıydı.
Gelişme — «rızamız olmadan vergi olmaz»
Damga Yasası, kolonilerde hızla ve sert bir direnişle karşılaştı. Vergi pullarını dağıtmakla görevlendirilen kişiler, halkın baskısıyla görevlerinden istifa etti. Tüccarlar, İngiliz mallarını satın almamak için boykot anlaşmaları yaptı. Ekim 1765'te, dokuz koloninin temsilcileri, New York'ta bir kongrede bir araya geldi; bu, kolonilerin İngiltere'ye karşı ortak bir tutum almak için düzenlediği ilk toplantılardan biriydi.
Parlamento, 1766'da Damga Yasası'nı kaldırdı; ama aynı gün, kolonileri «her durumda» bağlayan yasalar yapma yetkisine sahip olduğunu ilan eden bir yasa çıkardı. Sonraki yıllarda, cam, kâğıt, boya ve çay üzerine yeni vergiler kondu; bunlara karşı yeni boykotlar düzenlendi. 1770'te Boston'da, İngiliz askerleri ile kalabalık arasında çıkan bir çatışmada beş kişi öldü. Vergilerin çoğu kaldırıldı; ama çay vergisi, parlamentonun vergi koyma hakkını simgeleyen bir işaret olarak bırakıldı.
Sömürgecilerin itirazları, Britanya'da da karşılık buldu. Ünlü sözlük yazarı Samuel Johnson, 1775'te, hükümetin isteğiyle yazdığı bir broşürde, sömürgecilerin argümanlarını tek tek çürütmeye çalıştı.
Dönüş noktası — ayrılmanın «sağduyusu»
Boston Çay Partisi'ne karşı çıkarılan cezalandırıcı yasalar, kolonileri Boston'un çevresinde birleştirdi. 1774'te, on iki koloninin temsilcileri Philadelphia'da bir kongrede toplandı ve İngiliz mallarına karşı ortak bir boykot kararı aldı. Nisan 1775'te, Boston yakınlarındaki Lexington ve Concord kasabalarında, İngiliz askerleri ile koloni milisleri arasında ilk çatışmalar çıktı. Savaş başlamıştı; ama çoğu sömürgeci hâlâ bağımsızlık değil, kralla uzlaşma istiyordu. Onlara göre düşman, kral III. George değil, onun kötü bakanları ve parlamentoydu.
Bu düşünceyi değiştiren en önemli etkenlerden biri, Ocak 1776'da Philadelphia'da adı verilmeden yayımlanan kısa bir broşür oldu: Sağduyu. Yazarı Thomas Paine, İngiltere'den bir yıldan biraz fazla önce gelmiş, yoksul bir göçmendi. Paine, broşüründe yalnızca vergileri değil, krallığın kendisini de eleştirdi; bir kıtanın uzak bir adadan yönetilmesinin doğaya aykırı olduğunu söyledi. Broşür, sade ve güçlü diliyle, birkaç ay içinde on binlerce kopya satıldı; yüksek sesle okunarak meyhanelerde ve kamplarda, okuma bilmeyenlere de ulaştı. Bu dersin birincil kaynağı, Paine'in bu argümanını dile getirdiği pasajdır.
Yaygın yanlış«Bütün Amerikalı sömürgeciler, İngiltere'ye karşı bağımsızlığı destekledi.»
Kolonilerin halkı, bağımsızlık konusunda derin biçimde bölünmüştü. Tarihçilerin tahminlerine göre, beyaz sömürgecilerin önemli bir kısmı, belki beşte biri, tacına bağlı kalan sadakatçilerdi; bir kısmı da iki taraftan da uzak durmaya çalıştı. Savaş, pek çok yerde bir iç savaşa dönüştü. Savaşın sonunda, on binlerce sadakatçi, Kanada'ya, İngiltere'ye ya da Karayipler'e göç etmek zorunda kaldı. Köleleştirilmiş Afrikalıların ve yerli halkların önemli bir kısmı ise, İngilizlerin özgürlük ve toprak vaatleri yüzünden, İngilizlerin tarafını tuttu.
Cevap — bir anayasa tartışmasından bir kopuşa
Amerikalı sömürgeciler, başlangıçta İngiliz uyrukları olarak, İngiliz anayasasının kendilerine tanıdığını düşündükleri hakları, özellikle kendi temsilcilerinin rızası olmadan vergi ödememe hakkını savunmak için ayaklandı. Londra'daki hükümet ise, parlamentonun imparatorluğun bütün uyrukları üzerinde sınırsız yetkisi olduğunu savundu. Bu anayasal anlaşmazlık, vergiler, boykotlar, cezalandırıcı yasalar ve sonunda silahlı çatışmalarla bir kopuşa dönüştü. Paine'in Sağduyu'su gibi metinler, bu kopuşu, bir hak talebinden krallığın tümden reddine ve bağımsızlık fikrine taşıdı. Ama bu isyan, bütün sömürgecilerin, köleleştirilmiş insanların ve yerli halkların ortak mücadelesi değildi; farklı gruplar için özgürlük, çok farklı anlamlar taşıyordu.
Bugünle bağ — «temsil olmadan vergi olmaz»
«Temsil olmadan vergi olmaz» sloganı, bugün de dünyanın pek çok yerinde, vergilerin ve kamu harcamalarının halkın seçtiği temsilciler tarafından belirlenmesi gerektiği ilkesini özetlemek için kullanılıyor. Bu ilke, 1689'da İngiltere'de parlamentonun kralın vergi yetkisini sınırlamasıyla başlayan, Amerika'da sömürgecilerin kendi haklarını savunmasıyla genişleyen uzun bir tarihin ürünüdür. Modern demokrasilerde, bütçenin seçilmiş meclisler tarafından onaylanması, bu tarihin bir mirasıdır.
Birincil kaynak
Thomas Paine'in Ocak 1776'da yayımlanan Sağduyu adlı broşüründen:
Small islands not capable of protecting themselves, are the proper objects for kingdoms to take under their care; but there is something very absurd, in supposing a continent to be perpetually governed by an island. In no instance hath nature made the satellite larger than its primary planet, and as England and America, with respect to each other, reverses the common order of nature, it is evident they belong to different systems: England to Europe, America to itself.
Türkçesi: Kendilerini koruyamayan küçük adalar, krallıkların himayesine alması gereken uygun yerlerdir; ama bir kıtanın sonsuza dek bir ada tarafından yönetileceğini varsaymakta çok saçma bir şey vardır. Doğa hiçbir durumda uyduyu, çevresinde döndüğü gezegenden daha büyük yapmamıştır; İngiltere ile Amerika birbirleriyle ilişkilerinde doğanın olağan düzenini tersine çevirdiğine göre, farklı sistemlere ait oldukları açıktır: İngiltere Avrupa'ya, Amerika ise kendisine.
Kaynak: Thomas Paine, Common Sense (Philadelphia: R. Bell, 1776); Project Gutenberg. Türkçesi, İngilizcesinden bizim.
- Paine, İngiltere ile Amerika'nın ayrılması gerektiğini hangi benzetmeyle savunuyor? Bu benzetme, daha önceki derslerde gördüğümüz bilim devriminin diliyle nasıl ilişkilidir?
- Paine'in argümanı, Damga Yasası Kongresi'nin 1765'teki kararlarından nasıl ayrılıyor? Kongre neyi talep ediyordu, Paine neyi öneriyor?
- Paine'in dili, geniş bir okur ve dinleyici kitlesine ulaşmak için nasıl bir üslup seçiyor?
Tarihçiler Tartışıyor
- Bernard Bailyn (1967) — The Ideological Origins of the American Revolution adlı kitabında, devrim öncesinde kolonilerde yayımlanan yüzlerce broşürü inceledi; sömürgecilerin, İngiliz muhalif düşünce geleneğinden gelen, iktidarın her zaman özgürlüğü yok etmeye eğilimli olduğu ve bir komplonun özgürlüklerini tehdit ettiği inancıyla hareket ettiğini, devrimin her şeyden önce bir ideolojik mücadele olduğunu savundu.
- Gordon Wood (1992) — The Radicalism of the American Revolution adlı kitabında, devrimin yalnızca bir bağımsızlık savaşı değil, hiyerarşik ve monarşik bir toplumu, sıradan insanların çıkarlarının ve eşitliğin öne çıktığı bir topluma dönüştüren radikal bir toplumsal değişim olduğunu savundu.
- Woody Holton (1999) — Forced Founders adlı kitabında, Virginia'nın seçkin toprak sahiplerinin devrime katılma kararında, yerli halkların, borçluların ve köleleştirilmiş insanların direnişlerinin ve korkularının belirleyici rol oynadığını gösterdi; devrimi, yalnızca seçkinlerin fikirleriyle değil, alttan gelen baskılarla da açıkladı.
- T. H. Breen (2004) — The Marketplace of Revolution adlı kitabında, sömürgecilerin İngiliz tüketim mallarına olan bağımlılığının, boykotlar aracılığıyla, birbirinden uzak kolonileri ortak bir siyasal kimlik etrafında birleştirdiğini savundu; devrimin kökenlerini tüketim kültüründe aradı.
Bu tartışmada araştırmacılar, devrimin nedenlerini farklı yerlerde arar. Bailyn, sömürgecilerin fikirlerini ve korkularını öne çıkarır. Wood, devrimin toplumsal radikalliğini vurgular. Holton, alttan gelen baskıların ve dışlanan grupların rolünü gösterir. Breen ise, tüketim ve boykotların birleştirici gücünü inceler. Tartışma, Amerikan devriminin her şeyden önce özgürlük fikirlerinin mi, seçkinlerin çıkarlarının mı, yoksa farklı toplumsal grupların birbiriyle çatışan taleplerinden mi doğduğu sorusunda düğümlenir.
Derine İn
Devrimin tarihinde, köleleştirilmiş Afrikalıların yeri, uzun süre görmezden gelindi. Kasım 1775'te, Virginia'nın İngiliz valisi Lord Dunmore, isyancılara ait köleleştirilmiş insanlardan, İngiliz ordusuna katılanların özgür bırakılacağını ilan eden bir bildiri yayımladı. Binlerce kişi, bu vaatle kaçarak İngiliz saflarına geçti. Bu bildiri, Virginia'nın köle sahibi seçkinlerini dehşete düşürdü ve pek çoğunu, İngiltere'den tamamen kopmaya daha da yaklaştırdı. Holton'un gösterdiği gibi, «özgürlük» için savaşan köle sahipleri, aynı zamanda kendi köleleştirdikleri insanların özgürlük arayışından korkuyordu. Savaşın sonunda, İngilizler binlerce özgür bırakılmış Afrikalıyı Nova Scotia'ya ve oradan bir kısmını Batı Afrika'daki Sierra Leone'ye götürdü.
Yerli halklar için de devrim, çok farklı bir anlam taşıyordu. 1763 bildirisi, Appalaş Dağları'nın batısına yerleşimi yasaklamıştı; bu, yerli halkların topraklarını, koloni yerleşimcilerine karşı bir ölçüde koruyordu. Pek çok yerli halk, bağımsız bir Amerika'nın, batıya doğru genişlemeyi hızlandıracağından korkarak İngilizlerin tarafını tuttu. Savaşın sonunda imzalanan barış antlaşmasında, İngiltere, bu toprakları yerli müttefiklerine danışmadan yeni devlete bıraktı. Yerli halklar için devrim, bir özgürlük değil, toprak kaybının hızlanması anlamına geldi.
Breen'in vurguladığı boykotlar, kadınlara da yeni bir siyasal rol verdi. İngiliz kumaşlarının ve çayının boykotu, kolonilerdeki evlerde yapılan tüketim seçimlerini siyasal bir eyleme dönüştürdü. Kadınlar, evde dokunan kumaşlarla «dokuma toplantıları» düzenledi, İngiliz çayı yerine yerel otlardan yapılan içecekleri kullandı; bu eylemler, gazetelerde yurtseverlik örnekleri olarak anıldı. Kadınlar, siyasal haklardan dışlanmış olsalar da, ev içi ekonomi aracılığıyla devrimin bir parçası oldular.
Sömürgecilerin anayasal görüşleri de zaman içinde radikalleşti. 1765'te çoğu, parlamentonun kolonilerin ticaretini düzenleyebileceğini, ama onlardan iç vergi alamayacağını söylüyordu. 1774'e gelindiğinde ise, bazı yazarlar çok daha ileri gitti. Virginia'lı genç bir avukat ve toprak sahibi olan Thomas Jefferson, o yıl yayımlanan kısa bir metinde, İngiliz parlamentosunun kolonilerde hiçbir yetkisi olmadığını savundu: kolonilerin kendi meclisleri vardı, onları İngiltere'ye bağlayan tek bağ ortak bir kraldı. Bu görüşe göre, İngiltere ile koloniler, aynı kralı paylaşan eşit krallıklardı. Bu düşünce, sömürgecilerin öfkesinin parlamentodan krala yönelmesinin de zeminini hazırladı: kral, parlamentonun kolonilere yönelik yasalarını onayladığında, sömürgeciler onu da suçlamaya başladı. İki yıl sonra, aynı Jefferson, bağımsızlığın ilan edildiği metnin yazarı olacaktı.
Son olarak, Benjamin Franklin'in yolculuğu, İngiltere ile koloniler arasındaki ilişkinin nasıl koptuğunu kişisel bir örnekle gösterir. Franklin, uzun yıllar Londra'da kolonilerin temsilcisi olarak yaşadı ve bir zamanlar kendini gururlu bir İngiliz uyruğu olarak görüyordu. Damga Yasası'na karşı çıktı, ama imparatorluk içinde bir uzlaşma arıyordu. 1774'te, Londra'da, hükümetin önde gelenleri önünde aşağılayıcı bir sorgulamaya maruz kaldıktan sonra, uzlaşma umudunu yitirdi ve Amerika'ya döndü. Kısa süre sonra, bağımsızlığın en önemli savunucularından biri oldu. Franklin'in bu dönüşümü, pek çok sömürgecinin yaşadığı değişimin kişisel bir örneğiydi: sadakatten kopuşa giden yol, bir anda değil, yıllar içinde, biriken kırgınlıklarla yüründü.
Uzman Notu
Temel literatür
- Thomas Paine, Common Sense (Philadelphia: R. Bell, 1776).
- Edmund S. Morgan ve Helen M. Morgan, The Stamp Act Crisis: Prologue to Revolution (Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1953).
- Bernard Bailyn, The Ideological Origins of the American Revolution (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1967).
- Gordon S. Wood, The Radicalism of the American Revolution (New York: Knopf, 1992).
- Woody Holton, Forced Founders: Indians, Debtors, Slaves, and the Making of the American Revolution in Virginia (Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1999).
- T. H. Breen, The Marketplace of Revolution: How Consumer Politics Shaped American Independence (Oxford: Oxford University Press, 2004).
Arşiv ve kaynak
Amerikan devriminin kaynakları arasında koloni meclislerinin ve kongrelerin kararları, İngiliz parlamentosunun yasaları ve tartışmaları, devrim öncesinde yayımlanan yüzlerce broşür, gazeteler, mektuplar, sadakatçilerin tazminat başvuruları ve köleleştirilmiş insanların İngiliz ordusuna katılışını kaydeden listeler vardır. Paine'in Sağduyu'su Project Gutenberg'de, Johnson'ın broşürü ve Damga Yasası Kongresi'nin kararları İngilizce Vikikaynak'ta okunabilir.
Açık sorular
- Amerikan devrimi, her şeyden önce bir fikirler mücadelesi miydi, yoksa ekonomik çıkarların ve toplumsal gerilimlerin bir sonucu mu?
- Köle sahibi seçkinlerin özgürlük söylemi, köleleştirilmiş insanların direnişinden ne kadar etkilendi?
- Devrim, yerli halklar ve sadakatçiler açısından nasıl değerlendirilmelidir?
Mini sınav
- (Hedef 1) Kolonilerde basılan belgelere vergi pulu yapıştırılmasını zorunlu kılan 1765 yasasının adı nedir? A) Çay Yasası B) Şeker Yasası C) Damga Yasası D) Bildirge Yasası
- (Hedef 1) Sağduyu adlı broşür hangi yıl yayımlandı? A) 1763 B) 1776 C) 1765 D) 1773
- (Hedef 2) Damga Yasası Kongresi'ne göre sömürgecilere hangi yoldan vergi konabilir? A) Parlamentonun kararıyla B) Kralın emriyle C) Valinin kararıyla D) Yalnızca kendi seçtikleri meclislerin kararıyla
- (Hedef 2) Samuel Johnson, sömürgecilerin özgürlük taleplerinin samimiyetini hangi çelişkiyle sorguladı? A) Köle sahipliğiyle B) Vergi kaçırmalarıyla C) Dinsel bağnazlıklarıyla D) Krala sadakatleriyle
- (Hedef 3) Devrimin kökenlerini sömürgecilerin broşürlerindeki fikirlerde arayan The Ideological Origins of the American Revolution adlı kitabın yazarı kimdir? A) Gordon Wood B) Woody Holton C) Bernard Bailyn D) T. H. Breen
Açık uçlu soru
(Hedef 3) Amerikalı sömürgeciler neden isyan etti ve bu isyan kimler için bir özgürlük mücadelesiydi? Cevabında Damga Yasası Kongresi'nin kararlarını, Samuel Johnson'ın broşürünü ve Paine'in Sağduyu'sunu kullan; Bailyn ile Holton'un yaklaşımlarını karşılaştır.
Cevaplar
- C — Bu yasa Damga Yasası'dır.
- B — Sağduyu 1776'da yayımlandı.
- D — Kongreye göre sömürgecilere yalnızca kendi seçtikleri meclisler vergi koyabilir.
- A — Johnson, sömürgecilerin köle sahipliğini bir çelişki olarak gösterdi.
- C — Bu kitabın yazarı Bernard Bailyn'dir.
Kapsamlı bir cevap, sömürgecilerin başlangıçta İngiliz uyrukları olarak, kendi temsilcilerinin rızası olmadan vergi ödememe hakkını savunduğunu, bu anayasal anlaşmazlığın vergiler, boykotlar ve cezalandırıcı yasalar aracılığıyla silahlı bir kopuşa dönüştüğünü açıklar. Damga Yasası Kongresi'nin kararlarını, sömürgecilerin İngiliz haklarını talep eden ılımlı tutumunun; Johnson'ın broşürünü, sanal temsil görüşünün ve sömürgecilerin köle sahipliğine yönelik keskin bir eleştirinin; Paine'in Sağduyu'sunu ise bir hak talebinden krallığın ve İngiltere'ye bağlılığın tümden reddine geçişin kanıtı olarak okur. Güçlü bir yanıt, Bailyn'in devrimi bir fikirler mücadelesi olarak gören yaklaşımını, Holton'un yerli halkların, borçluların ve köleleştirilmiş insanların baskılarını öne çıkaran yaklaşımıyla karşılaştırır.
Sonraki bölüme köprü
Bu derste Amerikalı sömürgecilerin, bir vergi tartışmasından yola çıkarak İngiliz tacından tamamen ayrılma kararına nasıl vardığını gördük. Paine'in broşürünün yayımlanmasından yalnızca altı ay sonra, Philadelphia'daki kongre, otuz üç yaşındaki bir Virginialı toprak sahibinin kaleme aldığı bir bildirgeyi kabul etti; bu bildirge, bütün insanların eşit yaratıldığını ilan ediyordu, ama bildirgeyi yazan kişi yüzlerce insanı köle olarak çalıştırıyordu. On bir yıl sonra, aynı kentte toplanan bir başka kurul, yeni devletin nasıl yönetileceğini belirleyen bir anayasa hazırladı. Sonraki bölüm bunu soruyor: Bağımsızlık Bildirgesi ve Anayasa.