Akademi teşhis koymaz ve rehabilitasyon programı yazmaz; sakatlıkta tedavi ve rehabilitasyon fizyoterapistin ve hekimin işidir, spora dönüş kararı onlarla birlikte verilir. Dönüş sürecinde ağrı, şişlik ya da güvensizlik artarsa yük azaltılır ve sağlık ekibine danışılır. Derslerdeki Yelkovan Spor Kulübü, Kuyulu Bahçe Spor Merkezi, Yeniçınar Ortaokulu, Dengetaşı polikliniği, Karaçalı kampı ve kişileri kurgudur. Dersler teşhis koymaz, tedavi önermez ve kişiye özel program yerine geçmez. Bir uygulama göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi ya da keskin eklem ağrısında durdurulur; bilinen bir hastalıkta, gebelikte ya da uzun bir aradan sonra başlamadan önce hekime danışılır.
Rolüne göre patika
Temel patika herkes içindir ve tek başına alınabilir. Antrenör patikası sakatlıktan dönen sporcuyu takıma geri katan antrenöre, kuvvet ve kondisyon patikası geç dönem yüklemeyi yürüten uzmana, sağlık ekibi patikası dönüş kararını ekiple veren fizyoterapiste ve hekime.
2 modül · 11 ders
Temel
Herkes için: spora dönüşte ekip, karar ve evreler. Tek başına alınabilir.
7 modül · 37 ders
Antrenör
Sakatlıktan dönen sporcuyu takıma geri katan antrenör.
Ekip ve karar → Evreler → Dereceli yükleme → Dönüş ölçütleri → Psikolojik hazır oluş → Yeniden sakatlanma → Spora dönüş karar listesi
6 modül · 33 ders
Kuvvet ve kondisyon
Geç dönem yüklemeyi yürüten kuvvet ve kondisyon uzmanı.
Ekip ve karar → Evreler → Dereceli yükleme → Dönüş ölçütleri → Ön çapraz bağ sonrası dönüş → Yeniden sakatlanma
8 modül · 43 ders
Sağlık ekibi
Dönüş kararını ekiple veren fizyoterapist ve hekim.
Ekip ve karar → Evreler → Dereceli yükleme → Dönüş ölçütleri → Ön çapraz bağ sonrası dönüş → Psikolojik hazır oluş → Yeniden sakatlanma → Spora dönüş karar listesi
- Spor Sakatlıkları: Tanımak ve Önlemek Akademisi: sakatlığın türleri ve akut ilk yaklaşım — sakatlığın sorusundan.
- Sporcu Testleri, Kinantropometri ve Ergospirometri Akademisi: kuvvet, sıçrama ve sürat testleri — ölçümün sorusundan.
- Kadın Sağlığında Egzersiz ve Kadın Sporcu Akademisi: kadın sporcuda ön çapraz bağ — kadın sporcunun sorusundan.
- Burada sorulan: sakatlanan sporcu sahaya ne zaman, hangi ölçütlerle ve kimlerin ortak kararıyla döner?
Akademi boyunca çalışacağın şirket: Beş yer
Yelkovan Spor Kulübü, gönüllü bir yönetimin yürüttüğü çok branşlı bir amatör kulüptür: futbol altyapısı, kadın voleybol takımı, yüzme ve taekwondo şubeleri; bir teknik sorumlu ve branş antrenörleri. Kuyulu Bahçe Spor Merkezi bir belediye tesisidir: fitness salonu, kişisel antrenörler, grup dersleri, altmış yaş üstü grubu, kalp rehabilitasyonundan yönlendirilen üyeler ve yaz spor okulu. Yeniçınar Ortaokulu'nda iki beden eğitimi öğretmeni, küçük bir salon ve okul takımları var. Dengetaşı Spor Hekimliği ve Fizyoterapi Polikliniği sakatlanan sporcuyu ve hareketsizlikten ağrıyan yetişkini aynı bekleme salonunda ağırlar. Karaçalı Doğa ve Kamp Merkezi yaz kampları, izci grupları ve engelli katılımcılarla doğa etkinlikleri yürütür.
Elif
On altı yaşında, Yelkovan'ın voleybol takımında smaçör. Antrenman günlerinde çok hareketli, ders çalıştığı günlerde neredeyse hiç kalkmıyor; son aylarda dizinin önündeki ağrıdan söz etmeye başladı.
Can
Otuz bir yaşında, Dengetaşı'nda fizyoterapist. Kulüp antrenörleriyle telefonda konuşmayı işinin bir parçası sayar; bir sporcuyu sahaya döndürmenin yalnız klinikte bitmediğini söyler.
Hülya Hanım
Elli bir yaşında, Dengetaşı polikliniğinin spor hekimi. Sporcuya «ne zaman dönebilirim» sorusunun cevabını tarihle değil, geçilmesi gereken testlerle verir.
Zehra Hanım
Otuz dokuz yaşında, kulübün kadın voleybol takımının antrenörü; eski bir pasör. Sıçrama sayısını defterine yazmaya başladığı sezondan beri antrenman planını maç takvimine göre değiştiriyor.
Gökhan
Otuz üç yaşında, Kuyulu Bahçe'de kişisel antrenör. Spor bilimleri mezunu; her yeni üyeye önce ön tarama formunu doldurtur, sonra hedefini sorar. Çevrim içi danışan sayısı son yılda ikiye katlandı.
Tuncay Bey
Elli altı yaşında, Yelkovan Spor Kulübü'nün teknik sorumlusu; eski bir atletizm antrenörü. Şubelerin antrenman saatlerini ve saha paylaşımını o kurar, her sezon başında antrenörlerden bir yük planı ister.
Kerem
Otuz beş yaşında, yazılımcı; gün boyu masasından nadiren kalkar, akşamları koşar. Bir yarı maraton için kayıt yaptırdı ve saatinin verdiği sayıların ne anlama geldiğini çözmeye çalışıyor.
Program
Bölüm I · Temel · 11 ders programda
Ekip, karar ve evreler
Spora dönüş kararını kim verir ve rehabilitasyon hangi evrelerden geçer?
Bölüm II · Uygulama · 17 ders programda
Yükleme, ölçütler ve ön çapraz bağ
Yük nasıl artırılır, dönüş hangi ölçütlerle sınanır ve ön çapraz bağdan ne öğreniriz?
Bölüm III · İleri · 10 ders programda
Hazır oluş ve yeniden sakatlanma
Sporcu zihnen hazır mı ve yeniden sakatlanma nasıl önlenir?
Bölüm IV · Bitirme · 5 ders programda
Bitirme
Spora dönüş karar listesi
Bu bilgi ne kadar sağlam?
Derslerdeki her kanıt kartı aşağıdaki dört etiketten birini taşır. Spora dönüş karar modelleri ve uzlaşı bildirgeleri Kılavuz ve Çerçeve etiketiyle gelir; dönüş testlerinin yeniden sakatlanmayı öngörme gücü ve zamana karşı ölçüte dayalı dönüş tartışması gibi konular Tartışmalı etiketiyle anlatılır.
- Sağlam
- Birbirini tutan çok sayıda çalışmanın sistematik derlemesi ya da meta-analizi: hareketin sağlığa, antrenmanın uyuma etkisi gibi tekrar tekrar gösterilmiş bulgular. Etkinin büyüklüğü ve kimde gösterildiği söylenir; bulgu her kişiye aynı ölçüde uyar diye yazılmaz.
- Kılavuz
- Bir kurumun ya da uzman grubunun yayımladığı öneri, uzlaşı bildirgesi veya standart: Dünya Sağlık Örgütü'nün fiziksel aktivite rehberi, meslek örgütlerinin ön tarama ve test kılavuzları, federasyon ve anti-doping kuralları. Yayımlayan, yıl ve kime yönelik olduğu verilir; bağlayıcı kural ile öneri ayrılır.
- Tartışmalı
- Çalışmaların çeliştiği, kanıtın az ya da zayıf olduğu ya da sahada yaygın ama sınanmamış bilgi. Neden tartışmalı olduğu, hangi çalışmanın neyi gösterdiği söylenir; okura bir taraf kesin doğru diye sunulmaz.
- Çerçeve
- Bir kuram, model ya da sınıflama: uyum ilkesi, periyodlama modelleri, davranış değişimi kuramları, fiziksel aktivitenin alanları. Bir olguyu düzenlemeye yarar; kendi başına bir sonucu kanıtlamaz. Kimin önerdiği ve nerede eleştirildiği söylenir.