Bu modülde ne öğreneceksin: Modül 2'de harfleri doğru mahreçten çıkarmayı ve Kur'an'ı tecvidle okumayı öğrendin. Bu modülde okuduğun şeyin ne dediğini anlamaya başlayacaksın. Arap yazısının mantığını (harflerin kelime içindeki dört şekli, birleşmeyen harfler, şemsi-kameri harfler, ta-i merbuta, elif-i maksura, hemze), kelimenin üç türünü (isim, fiil, harf), zamirleri, işaret ve ilgi kelimelerini, isim cümlesini ve fiil cümlesini, geçmiş-şimdiki-gelecek zamanı, emir ve yasaklamayı öğreneceksin. Ardından kök sistemiyle Kur'an'da en sık geçen kelimelerin ilk 150'sini ve kalan 150'yi çalışma yöntemini alacaksın. Modül, namazda her gün okuduğun Fatiha, Sübhaneke, Tahiyyat, Salli-Barik, Rabbena duaları, rükû-secde tesbihleri ve İhlas suresinin kelime kelime çözümlenmesiyle biter. Amacımız bir dilbilgisi uzmanı yetiştirmek değil; namazda "ne söylediğini bilen" ve Kur'an'ı meal ile Arapça metni yan yana tutarak takip edebilen bir talebe yetiştirmek. Sarf ve nahvin derinliği Modül 13'te (Arapça 2) gelecek.
Ön koşul: Modül 2 (tecvid) tamamlanmış; 28 harfi mahreciyle tanıyor, harekeli metni yüzünden okuyabiliyor olmalısın. Araçlar: Diyanet Kur'an-ı Kerim (Hafs rivayeti), bir defter (sol sayfa Arapça, sağ sayfa Türkçe), kelime kartları (kâğıt ya da Anki gibi aralıklı tekrar uygulaması), corpus.quran.com sitesi (kelime kökü ve türü kontrolü için).
Kazanımlar: Bu modülü bitirdiğinde:
- Harekeli bir Kur'an satırında her harfin kelime içindeki şeklini tanır, birleşmeyen 6 harfi ve şemsi-kameri harf ayrımını doğru uygulayarak okursun.
- Bir kelimenin isim, fiil ya da harf olduğunu en az bir alametini göstererek söyler; ismin cinsiyetini, sayısını (tekil-ikil-çoğul) ve belirli-belirsizliğini tespit edersin.
- 14 şahıslık munfasıl zamir tablosunu, muttasıl zamirleri ve فَعَلَ fiilinin mazi, muzari ve emir çekimlerini ezbere yazarsın.
- Basit bir isim cümlesini (mübteda-haber), sıfat tamlamasını, isim tamlamasını ve fiil cümlesini (fiil-fail-mef'ul) ayırt edip Türkçeye doğru çevirirsin.
- Kur'an'da en sık geçen 150 kelimeyi köküyle birlikte tanır, gördüğün bir ayet parçasında bu kelimelerin en az %80'ini meal bakmadan anlamlandırırsın.
- Fatiha, Sübhaneke, Tahiyyat, Salli-Barik, Rabbena, rükû-secde tesbihleri ve İhlas'ı kelime kelime (kök, tür, anlam) çözümleyip namazda anlayarak okursun.
Dersler
Proje: "Namaz Surelerim Çözümleme Dosyası"
Görev. Fatiha suresini ve seçeceğin üç kısa sureyi kelime kelime çözümleyen bir dosya hazırla. Önerilen üç sure (Arapça metinleriyle):
- Asr (103): وَالْعَصْرِ ﴿١﴾ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ ﴿٢﴾ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ﴿٣﴾
- Kevser (108): إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ﴿١﴾ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ﴿٢﴾ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ ﴿٣﴾
- Nasr (110): إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَالْفَتْحُ ﴿١﴾ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللّٰهِ أَفْوَاجًا ﴿٢﴾ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا ﴿٣﴾
Alternatif olarak Felak (113), Nas (114) veya Kâfirun (109) seçebilirsin. İhlas bu derste çözümlendiği için projede sayılmaz.
Her sure için dosyada bulunacaklar:
- Harekeli Arapça metin (el yazısı ya da dijital), ayet numaralarıyla.
- Kelime çözümleme tablosu: Arapça kelime | Kök | Tür | Anlam. Bitişik ön ekler (وَ, فَـ, بِـ, لِـ, الـ) ve son ekler (zamirler) ayrı satır ya da "+" ile gösterilecek.
- Her ayet için bir satırlık yapı notu: isim cümlesi mi, fiil cümlesi mi; varsa tamlama, emir, olumsuzluk, zamir dönüşü.
- Her ayetin kendi cümlelerinle Türkçe anlamı; ardından Diyanet mealiyle karşılaştırma ve farkların bir cümlelik açıklaması.
- Surenin sonunda, 7.7 listesinden kaç kelimeyi tanıdığın ve yeni öğrendiğin kelimelerin listesi (bu kelimeler ikinci 150 kelime kartlarına eklenecek).
- Dosyanın sonunda bir sayfalık "namazdaki değişim" notu: bu dört sureyi anlayarak okumak namazında neyi değiştirdi?
Değerlendirme kriterleri (toplam 100 puan, geçme notu 70):
| Kriter | Açıklama | Puan |
|---|---|---|
| Metin doğruluğu | Arapça metin eksiksiz, harekeler ve ayet numaraları doğru | 10 |
| Kelime ayırma | Bitişik ön ve son ekler doğru ayrılmış; hiçbir kelime atlanmamış | 15 |
| Kök tespiti | Köklerin en az %90'ı doğru (corpus.quran.com ile kontrol edilebilir) | 15 |
| Tür tespiti | İsim / fiil / harf / zamir ayrımı ve alt türler (mazi, muzari, emir, sıfat, mevsul vb.) doğru | 15 |
| Anlam | Kelime anlamları bağlama uygun ve doğru | 15 |
| Yapı notları | İsim-fiil cümlesi, tamlamalar, olumsuzluk ve zamirler doğru tespit edilmiş | 15 |
| Toplu anlam ve meal karşılaştırması | Kendi çevirisi anlaşılır; meal ile farkları doğru yorumlanmış | 10 |
| Kelime takibi ve yansıma | Tanınan / yeni kelime listesi ve "namazdaki değişim" notu | 5 |
| Toplam | 100 |
Teslim. Dosya PDF ya da fotoğraf olarak siteye yüklenir ve hoca kuyruğuna düşer. Hoca, geri bildirimi tablolardaki hatalı satırları işaretleyerek verir; 70'in altında kalan talebe işaretli satırları düzeltip bir kez daha teslim eder. Projeyi geçen talebe Seviye 1'in Arapça yetkinliğini ("Arapça basit cümleyi çözümler") tamamlamış sayılır.
Kaynaklar:
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim ve Açıklamalı Meali (Hafs rivayeti mushaf metni ve meal karşılaştırması için).
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (namaz dualarının metinleri ve okunuş yerleri için).
- Diyanet İşleri Başkanlığı ve İFAV (Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı) yayınları arasındaki Arapça ders kitapları (başlangıç seviyesi okuma, kelime ve dilbilgisi alıştırmaları için).
- Mehmet Maksudoğlu, Arapça Dilbilgisi (sarf ve nahiv; bu modüldeki çekim tabloları ve cümle yapıları için başvuru kitabı).
- Hüseyin Günday, Arapça Dilbilgisi (sarf ve nahiv; Türkçe konuşan öğrenciye yönelik sistematik anlatım ve alıştırmalar).
- Quranic Arabic Corpus, corpus.quran.com (Kur'an'daki her kelimenin kökü, türü ve i'rabı; Kur'an sözlüğü bölümünde kelime ve kök sıklıkları).
Yayın öncesi hoca kontrolü bekleyen noktalar
- "Kur'an yaklaşık 77.000 kelime" gibi yaklaşık rakamlar; Sübhaneke'deki "ve celle senâük" notu.