Modülün amacı: Talebeye Kur'an'ın nasıl indiği, nasıl yazılıp korunduğu, nasıl okunduğu ve nasıl yorumlandığına dair klasik "Kur'an ilimleri" çerçevesini kazandırmak. Bu modül Seviye 3'teki tefsir metinlerinin (Modül 15) zemini ve Seviye 2'deki fıkıh usulünün (Modül 10) "Kitap" delilinin ön hazırlığıdır.
Kazanımlar:
- Vahyin çeşitlerini ve nüzulün iki aşamasını (toplu ve tedricî) delilleriyle açıklar.
- Verilen bir surenin Mekkî veya Medenî olduğunu hem rivayet hem üslup ölçütleriyle gerekçelendirir.
- Bir ayetin esbâb-ı nüzul rivayetini kaynağından bulur ve "sebebin hususiliği, lafzın umumiliği" kaidesini uygular.
- Mushafın cem ve istinsah aşamalarını kronolojik olarak anlatır; yedi ve on kıraat imamını ve Hafs rivayetinin yerini gösterir.
- Muhkem-müteşâbih ve nâsih-mensûh tartışmalarında klasik görüşleri ve ölçütleri karşılaştırır.
- Rivayet, dirayet ve işârî tefsir türlerini birer örnek metinle ayırt eder.
Dersler
Temel metin(ler): Suyûtî, el-İtkân fî ulûmi'l-Kur'ân — nüzul, Mekkî-Medenî, esbâb, nesih ve muhkem-müteşâbih bölümleri (Türkçe çevirisi Sakıp Yıldız–Hüseyin Avni Çelik tarafından yapılmıştır). Zerkeşî, el-Burhân fî ulûmi'l-Kur'ân — tefsirin kaynakları bölümü (seçme pasajlar, hocanın tercümesiyle). Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, "Kitâbü Bed'i'l-vahy" ve "Kitâbü Fedâili'l-Kur'ân" (cem ve istinsah hadisleri). Şah Veliyyullah ed-Dihlevî, el-Fevzü'l-kebîr fî usûli't-tefsîr — nesih bölümü.
Ezber: Amme cüzünden Nebe' (78) – İnşikâk (84) sureleri. Ayrıca kıraat imamlarının adları ve râvileri tablo halinde.
Modül projesi: "Bir Surenin Kimliği" — talebe Amme cüzünden bir sure seçer ve surenin nüzul yeri ve zamanı, varsa esbâb-ı nüzulü, kıraat farkları, muhkem-müteşâbih unsurları ve üç farklı tefsir türünden birer yorum özetini içeren 5–6 sayfalık bir "sure kimlik dosyası" hazırlar. Değerlendirme: Mekkî-Medenî gerekçelendirmesi ve nüzul bilgisi (20), esbâb rivayetlerinin kaynaklı ve doğru kullanımı (20), kıraat ve metin bilgisi (15), tefsir türlerinin doğru tanınması ve özetlenmesi (25), kaynak gösterme ve dil (10), ezber kaydı (10). Toplam 100, geçer 70.
Kaynaklar: Suyûtî, el-İtkân fî ulûmi'l-Kur'ân (Türkçe çev. Sakıp Yıldız–Hüseyin Avni Çelik). Zerkeşî, el-Burhân fî ulûmi'l-Kur'ân. Muhammed Abdülazîm ez-Zürkânî, Menâhilü'l-irfân fî ulûmi'l-Kur'ân. Mennâ' el-Kattân, Mebâhis fî ulûmi'l-Kur'ân. İsmail Cerrahoğlu, Tefsir Usûlü (Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları). Muhsin Demirci, Kur'an Tarihi (M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları). Muhammed Hamidullah, Kur'ân-ı Kerîm Tarihi. TDV İslâm Ansiklopedisi, "Esbâb-ı Nüzûl", "Kıraat", "Nesih", "Muhkem", "İ'câzü'l-Kur'ân" maddeleri.
Yayın öncesi hoca kontrolü bekleyen noktalar
- Türkçe çevirilerin yayınevi ve baskı bilgileri; Modül 21'de güncel fetva kurumlarının kararları birincil kaynaktan alınsın; Modül 22.8'in dengesi.