Asırlardır hadis hocaları, öğrencilerine ilk olarak Rahmân'ı anlatan bir hadis okutur. Bu kurs da aynı kapıdan girer.
Temel
Hadis geleneğinde çok eski bir âdet vardır. Bir hoca, yeni bir öğrenciye hadis okutmaya başlarken hep aynı hadisle başlar. Öğrenci de ileride kendi öğrencisine ilk olarak bu hadisi okutur.
Râviler bu hadisi aktarırken şöyle derler: "Bu, hocamdan duyduğum ilk hadisti." Bu yüzden ona el-Müselsel bi'l-Evveliyye, yani "ilk oluşuyla zincirlenmiş hadis" denir. Hadis şudur:
Demek ki İslâm ilim geleneğine giren biri, kapıda önce bu isimle karşılaşır: Rahmân. İlmin ilk dersi bir bilgi değil, bir ahlâktır: merhamet.
Derin
Derin
Hadis üç halkalı bir zincir kurar. İnsan merhamet eder, Rahmân ona merhamet eder, o da merhameti yeryüzüne yayar. Rahmet bir yerde durmaz, dolaşır.
Hadisin ikinci cümlesi bir emirdir: "Merhamet edin." Yani rahmet yalnızca beklenen bir şey değil, yapılan bir şeydir. Kurs boyunca bu iki yüzü birlikte göreceğiz: Allah'ın rahmetini tanımak ve o rahmetin insandaki yansımasını yaşamak.
Tirmizî'nin rivayetinde hadisin devamı da önemlidir: "Rahim (akrabalık bağı), Rahmân'dan bir daldır. Onu gözeteni Allah gözetir, onu keseni Allah keser." İlk ders, daha ilk günden Rahmân ismini aile bağlarına bağlar. Bu bağ Ders 1'de ve Ders 3'te derinleşecek.
İlmî
İlmî
Zincirin "ilk duyduğum hadis" vasfı Süfyân b. Uyeyne'ye kadar korunur. Ondan sonraki halkalarda bu vasıf sürmez. Hadis, Abdullah b. Amr b. el-Âs kanalıyla rivayet edilir ve Tirmizî onu hasen sahîh olarak niteler.
Müselsel hadisler, hadis ilminde ayrı bir türdür. Zincirdeki her râvinin aynı sözü, aynı hareketi ya da aynı durumu tekrar etmesiyle tanınır. Bu hadis, bu türün en meşhur örneğidir.
Durup düşün
- İlim geleneği öğretmeye neden merhametle başlar? Cevabın bir kısmı Ders 4'te: Kur'an üç ayrı yerde rahmeti ilimden önce anar.
- Hayatında sana ilk kez merhametin ne olduğunu öğreten kişi kimdi?
Uygulama
Bugün, karşılığını beklemeden küçük bir merhamet işle. Akşam Tefekkür Defteri'ne üç şey yaz: ne yaptın, kime yaptın, içinde ne değişti.