Neden önemli
Senaryo görülecek ve duyulacak olanı yazar. “Hayri Usta yalnız bir adamdır” cümlesi kameraya hiçbir şey vermez; “Hayri Usta iki kişilik masaya tek tabak koyar” cümlesi verir. Senaristin işi iç durumları dışarıdan görünür davranışlara çevirmektir.
Karakterizasyon (characterization) kişinin görünen yüzüdür: nasıl giyinir, nasıl yürür, nerede yaşar, cebinde ne taşır. Gerçek karakter ise baskı altındaki seçimde ortaya çıkar. İyi bir davranış ikisini birbirine bağlar: görünen bir alışkanlık, içerideki bir yaranın izini taşır.
Tekrar burada özellikle güçlüdür. Aynı davranış hikâyenin başında ve sonunda gösterildiğinde, aradaki fark değişimi kelimesiz anlatır. Seyirci farkı kendisi fark eder; kendi fark ettiği şeye de daha çok inanır.
Yazım araçları
Masada uygulanacak yöntemler. Sırayla ya da ihtiyaca göre kullan.
Dört araç envanteri
Karakter için dört satır yaz. Alışkanlık: her gün tekrar ettiği bir şey. Nesne: yanında taşıdığı ya da koruduğu bir şey. Mekân: yaşadığı ya da çalıştığı yerin bir ayrıntısı. Beden: yürüyüşü, elleri, duruşu. Her satır bir iç duruma bağlanmalı.
Söylenen ile yapılan
Bir sahnede karakterin bir şey söyleyip tam tersini yapmasına izin ver: “Beni hiç ilgilendirmez” der, sonra kapıdan çıkmadan dönüp bakar. Seyirci her zaman yapılana inanır.
Amaç ve taktik
Karakter bir sahnede bir şey ister (amaç) ve onu elde etmek için bir yol seçer (taktik): yalvarmak, tehdit etmek, şaka yapmak, susmak. Seçtiği taktik karakterini gösterir. Taktik başarısız olunca ne yaptığı ise daha da fazlasını gösterir.
Tekrarla ölçmek
Bir davranışı başta kur, ortada boz ya da zorla, sonda değiştirerek tekrar et. Aynı jest üç kez görüldüğünde seyirci karakterin yolculuğunu o jestin üzerinden okur.
Hayri Usta bu adımda
Atölye boyunca kurulan örnek karakterin dosyasına bu adımda giren satırlar ve kararların gerekçesi.
- Alışkanlık
- Her sabah dükkânı açınca bütün duvar saatlerini tek tek kurar, sonra yedi dakika ileri alır. Hikâyenin sonunda ilk kez bir saati doğru saate ayarlayacak.
- Nesne
- Gülsüm’ün bozuk kol saati. Tezgâhın çekmecesinde, yirmi yıldır tamir edilmemiş. Bütün saatleri onaran adam bu saati onarmıyor.
- Mekân
- Dükkânın arka odasında bir sedir ve bir battaniye. Hayri Usta haftanın çoğu gecesi eve gitmiyor; evin anahtarı tezgâhın altında, paslanmış.
- Beden
- Elleri hiç titremez; mercek gözündeyken nefesini tutar. Konuşurken gözünü karşısındakine değil, onun bileğindeki saate diker.
Neden böyle?
Dört aracın hepsi aynı yaraya bağlandı ama farklı yönlerden: alışkanlık korkuyu, nesne yası, mekân kaçışı, beden mesafeyi gösteriyor. Gülsüm’ün onarılmamış saati hikâyenin en önemli nesnesi oldu; ilk perdede yalnızca bir kez görünecek, finalde açılacak.
İÇ. HAYRİ’NİN DÜKKÂNI - SABAH Yüzlerce saat aynı anda tıklıyor. Hayri Usta duvardaki saatleri tek tek kuruyor. Her birini ileri alıyor. Yedi dakika. Kapının altından bir zarf giriyor. Belediye mührü. Hayri zarfı açmadan alıyor, bir masa saatinin altına koyuyor. Saatin arka kapağını açıyor.
Filmlerde ve dizilerde
Bu adımın tekniğinin açıkça görüldüğü örnekler. İzlerken yalnızca bu karaktere ve bu tekniğe bak.
Garsoniyer (1960)
The Apartment · Billy Wilder
C. C. Baxter
Baxter makarnayı bir tenis raketiyle süzer. Tek bir davranış hem yalnızlığını hem de pratik zekâsını gösterir; dairesini amirlerine ödünç verdiği için kendi evinde bile misafir olan bir adamın hayatı tek görüntüde.
Kramer Kramer’e Karşı (1979)
Kramer vs. Kramer · Robert Benton
Ted Kramer
Karısı gittikten sonraki ilk sabah Ted, oğluna yumurtalı ekmek yapmaya çalışır ve mutfak felakete döner. Film sonlarına doğru aynı kahvaltıyı ikisi sessiz bir uyumla hazırlar. Tekrar, babalığın öğrenilişini tek kelime açıklama olmadan gösteriyor.
Kan Dökülecek (2007)
There Will Be Blood · Paul Thomas Anderson
Daniel Plainview
Film uzun bir bölüm boyunca diyalogsuz açılır: Plainview tek başına bir maden kuyusunda çalışır, düşer, bacağı kırılır, sürünerek kasabaya ulaşır. Karakterin hırsı ve yalnızlığı ilk sözünden önce kurulmuş olur.
Zor Ölüm (1988)
Die Hard · John McTiernan
John McClane
Ele geçirilen bir gökdelende tek başına kalan McClane, baskına yalınayak yakalanır ve film boyunca cam kırıkları üzerinde yürümek zorunda kalır. Beden, kahramanın kırılganlığını görünür kılar; yaralı ayaklar her sahnede bedeli hatırlatır.
Karakterini sorgula
Cevapları karakter dosyana yaz. Cevaplayamadığın soru, henüz kurmadığın bir yeri gösterir.
- Karakterin her sabah yaptığı ilk şey ne?
- Evden çıkarken asla unutmayacağı nesne ne? Kaybetse ne yapar?
- Yaşadığı yerde ziyaretçinin dikkatini çekecek tek ayrıntı ne?
- Gergin olduğunda bedeni ne yapıyor?
- Yalan söylediğinde hangi davranış onu ele veriyor?
Sık düşülen hatalar
Kamera dışı bilgi
“Çocukluğunda annesini kaybettiği için kimseye güvenmez.” Bu cümle senaryoda değil, karakter dosyasında yaşar. Senaryoya bu güvensizliğin bir davranışını yaz.
Gösteriş için ayrıntı
Karakteri tanıtırken markalar, kıyafet parçaları ve aksesuarlarla dolu bir paragraf. Bir ya da iki seçilmiş ayrıntı, on rastgele ayrıntıdan daha çok şey söyler.
Tek seferlik davranış
Güçlü bir alışkanlık bir kez gösterilip unutulur. Davranış karakterin bir parçasıysa hikâye boyunca dönmeli ve en az bir kez değişmeli.
Alıştırma: Sessiz tanıtım
- Dört araç envanterini doldur: alışkanlık, nesne, mekân, beden.
- Her satırın hangi iç duruma bağlandığını yanına yaz.
- Karakterinin hiç konuşmadığı yarım sayfalık bir sahne yaz.
- Sahneyi karakteri tanımayan birine oku ve ondan karakteri üç kelimeyle tarif etmesini iste.
- Tarif senin niyetinle örtüşmüyorsa hangi davranışın yanlış sinyal verdiğini bul ve değiştir.
Çıktı: Dört araç envanteri ve diyalogsuz yarım sayfalık sahne. Karakter dosyana yaz →
Kendini sına
Bu adımın ölçütünü küçük durumlara uygula. Sorular zevk değil yöntem sorar: seçenekler, adımda tanımlanan testten geçip geçmediğine göre değerlendirilir.
0 / 4 soru · ölçüte uyan 0
1.Taslakta şu satır var: “ZEYNEP (40), annesi onu hep eleştirdiği için kendine güvenmez.” Kamera dışı bilgi ölçütüne göre bu satırın yerine ne yazılmalı?
2.İtfaiyeci Hakan’ın (36) yarası: bir yangında ekip arkadaşını kaybetmesi. Korkusu: birini geride bırakmak. Dört araç envanterinde hangi satır “her satır bir iç duruma bağlanmalı” ölçütünü karşılamıyor?
3.Emekli kasiyer Aynur’un (60) oğlu yurt dışına taşınıyor. Aynur bunu kimseye belli etmek istemiyor. Söylenen ile yapılan aracını hangi sahne uygular?
4.Taksici Rıza (55) her sabah dikiz aynasına kızının fotoğrafını takıyor. Kızıyla iki yıldır küs. Tekrarla ölçmek aracına göre bu davranış hikâye boyunca nasıl kullanılmalı?
Derinleş
Bu adımın kavramlarını ayrıntılı işleyen Senaryo Okulu dersleri.