Neden önemli
Bir karakterin kişiliği zengin olabilir ama hikâyede bir işi yoksa sahneler onun etrafında dağılır. Dramatik işlev, kişiyi hikâyenin motoruna bağlayan kayıştır: başkarakter ister ve eyler, antagonist engeller, müttefik destekler, sırdaş dinler, mentor yol gösterir.
En sık sorulan soru şudur: “Bu hikâye kimin hikâyesi?” Cevap çoğu zaman en çok ekranda görünen kişi değildir. Başkarakter, kararları hikâyeyi ileri iten, en çok şeyi kaybedecek ve hikâyenin sonunda en çok değişecek ya da değişmeyi en çok reddedecek kişidir.
İşlev bir kalıp değil, bir sorumluluktur. Aynı insan bir hikâyede başkarakter, başka bir hikâyede antagonist olabilir. Kızının gözünden anlatılsa Hayri Usta onun önündeki engel olurdu. Kimin hikâyesini anlattığına karar vermek, bütün sahnelerin bakış açısını belirler.
Yazım araçları
Masada uygulanacak yöntemler. Sırayla ya da ihtiyaca göre kullan.
Üç soru testi
Bir karakterin başkarakter olup olmadığını üç soruyla sına: (1) Hikâyenin ana kararlarını o mu veriyor? (2) En çok kaybedecek olan o mu? (3) Hikâyenin sonunda en çok değişen ya da değişmeye en çok direnen o mu? Üç cevabın ikisi başka birini gösteriyorsa yanlış kişiyi izliyorsun.
İşlev kartı
Kadrodaki her kişi için bir kart yaz: “Hikâyedeki işi: … Başkarakterin hangi yüzünü sınıyor: …” İşi olmayan kişi ya çıkar ya da başka biriyle birleşir.
Bakış açısını çevirme
Aynı olay örgüsünü bir de antagonistin ya da en yakın yardımcının gözünden özetle. Hangi versiyon daha çok kayıp, daha çok karar içeriyor? Bazen asıl hikâye yan masada oturuyor.
Kişilik ile işlevi ayırma
Karakter hakkında yazdıklarını iki sütuna ayır: “Nasıl biri” ve “Hikâyede ne yapıyor”. İkinci sütun kısa kalıyorsa karakter dekordur; birinci sütun kısa kalıyorsa karakter bir işleve indirgenmiştir.
Hayri Usta bu adımda
Atölye boyunca kurulan örnek karakterin dosyasına bu adımda giren satırlar ve kararların gerekçesi.
- Hikâyenin sorusu
- Onarılamayan şeylerle nasıl yaşanır?
- Başkarakter
- Hayri Usta. Dükkânın yıkılıp yıkılmayacağı onun kararına bağlı (imza veren son kişi o); en çok o kaybediyor (dükkân, babasının mirası, karısının hatırası); en çok değişmesi gereken o.
- Kızın işlevi
- Zerrin hikâyenin dış engeli değil, iç sorusudur. Projeyi o başlatmadı, ama orada olması babasının direnişini kişisel bir hesaplaşmaya çeviriyor.
Neden böyle?
Zerrin’in gözünden anlatmak da düşünüldü: babasını ikna etmesi gereken bir genç mimar. Bu versiyonda kayıp daha küçüktü (bir proje gecikmesi) ve karar Zerrin’de değildi; imzayı veren babasıydı. Üç soru testi Hayri Usta’yı gösterdi. Zerrin ikinci en önemli karakter olarak kaldı ve hikâyenin sonunda kendi küçük kararını verecek.
Filmlerde ve dizilerde
Bu adımın tekniğinin açıkça görüldüğü örnekler. İzlerken yalnızca bu karaktere ve bu tekniğe bak.
Esaretin Bedeli (1994)
The Shawshank Redemption · Frank Darabont
Red ve Andy
Film Andy’nin hapishane yıllarını izliyor, ama anlatıcı Red ve umudu yeniden öğrenen de o. Andy baştan sona aynı inancı taşırken değişen Red. “Kimin hikâyesi?” sorusunun cevabı ekranda en çok görünen kişi olmak zorunda değil.
Fargo (1996)
Joel Coen
Marge Gunderson
Hamile polis şefi Marge, film epeyce ilerledikten sonra ortaya çıkar; ilk bölümü batan planıyla Jerry taşır. İşlevler net ayrılmış: Jerry felaketi başlatan, Marge ahlaki ağırlığı ve sağduyuyu taşıyan kişi.
Babam ve Oğlum (2005)
Çağan Irmak
Sadık
Babasının ziraat mühendisi olma isteğine karşı çıkıp gazeteci olan Sadık, darbe gecesi karısını kaybettikten ve hapis yattıktan sonra küçük oğlu Deniz’le Ege’deki baba evine döner. Barışma yükü onda; kararlar onun, kayıp onun.
Karakterini sorgula
Cevapları karakter dosyana yaz. Cevaplayamadığın soru, henüz kurmadığın bir yeri gösterir.
- Hikâyenin ana sorusu ne, ve bu soruyu en çok kim cevaplamak zorunda?
- Bu karakter hikâyeden çıkarılsa ne çöker?
- Hikâyeyi başka bir karakterin gözünden anlatsan daha mı güçlü olur?
- Bu karakter bir karar veriyor mu, yoksa başkalarının kararlarına mı maruz kalıyor?
- Kişiliğinin hangi yanı, hikâyedeki işini yaparken onu zorluyor?
Sık düşülen hatalar
Seyirci başkarakter
Başkarakter olaylara tanıklık eder ama karar vermez. Kamera onu izler, hikâyeyi başkaları yürütür. Belirti: karakter sahnelerin çoğunda soru soruyor ya da tepki veriyor.
İşlevsiz kalabalık
Her biri sevimli ama hiçbiri başkarakteri sınamayan yan karakterler. İki karakter aynı işi görüyorsa birleştir; okur hangisinin hangisi olduğunu karıştırıyorsa zaten birleşmişlerdir.
İşleve indirgenmiş karakter
Mentor yalnızca öğüt verir, sırdaş yalnızca dinler. İşlevi olan ama kendi isteği olmayan karakter karton kalır. Her yan karakterin hikâyede küçük de olsa kendi istediği bir şey olmalı.
Alıştırma: Kimin hikâyesi?
- Tohum cümlenden bir olay örgüsü özeti çıkar: başı, ortası, sonu üç cümle.
- Aynı özeti üç farklı karakterin gözünden yeniden yaz.
- Her versiyon için üç soru testini uygula ve puanla (karar, kayıp, değişim).
- Kazanan versiyonun başkarakterini dosyaya yaz; kaybeden iki versiyondan çıkan en iyi fikri not et.
- Kadrodaki her kişi için bir işlev kartı yaz.
Çıktı: Başkarakter seçimi ve gerekçesi, kadronun işlev kartları. Karakter dosyana yaz →
Kendini sına
Bu adımın ölçütünü küçük durumlara uygula. Sorular zevk değil yöntem sorar: seçenekler, adımda tanımlanan testten geçip geçmediğine göre değerlendirilir.
0 / 4 soru · ölçüte uyan 0
1.Köy okulu hikâyesinde öğretmen Defne olayları izler, sorular sorar. Okulu kapatma kararını muhtar Kâzım verir; en çok o kaybeder, sonda fikrini o değiştirir. Üç soru testine göre başkarakter kim?
2.Bir taslakta kurye Bora, mahalledeki dolandırıcılığı sahnelerin çoğunda yalnızca fark ediyor ve soruyor. Seyirci başkarakter hatasını hangi değişiklik giderir?
3.Bir aile dramında Nesrin’in iki kuzeni var. İkisi de onu dinliyor, teselli ediyor ve hiçbir şeyine itiraz etmiyor. İşlev kartına göre doğru hamle hangisi?
4.Bir spor filminde yaşlı antrenör Remzi yalnızca güreşçi Elif’e öğüt veriyor; kendi istediği hiçbir şey yok. İşleve indirgenmiş karakter hatasını hangi düzeltme giderir?
Derinleş
Bu adımın kavramlarını ayrıntılı işleyen Senaryo Akademisi dersleri.