Neden önemli
Yeni yazarların çoğu karaktere bir form doldurarak başlar: yaş, boy, göz rengi, sevdiği yemek. Form dolar ama karakter kımıldamaz, çünkü bu bilgilerin hiçbiri bir sahne üretmez. Sahneyi üreten şey bir sürtünmedir: kişinin olduğu şey ile içine düştüğü durum arasındaki sürtünme.
Tohum bu sürtünmeyi tek cümleye sığdırır. “Kendini beğenmiş bir hava durumu sunucusu, nefret ettiği bir günü sonsuza kadar yeniden yaşamak zorunda kalır.” Bu cümlede hem kişi hem durum hem de ikisi arasındaki çatışma var. Daha karakterin adını bilmeden hikâyenin ne hakkında olacağını seziyorsun.
İyi bir tohum iki şeyi birden yapar: karakteri tanımlar ve onu sınayacak dünyayı çağırır. Saat tamircisi kendi başına bir meslektir; yıkılacak bir dükkânda direnen saat tamircisi bir hikâyedir. Bu adımda amaç ayrıntı değil, yön bulmaktır.
Yazım araçları
Masada uygulanacak yöntemler. Sırayla ya da ihtiyaca göre kullan.
Çelişki + durum formülü
“[Belirgin bir özelliği olan] biri, [bu özelliği en çok zorlayan] bir durumda.” Özellik ile durum birbirine sürtünmüyorsa formül boştur: cesur bir asker savaşta değil, savaşı bitmiş ve cesaretin işe yaramadığı bir sivil hayatta ilginçleşir.
Gözlem defteri
Bir hafta boyunca gördüğün insanların bir davranışını not et; isimlerini değil, yaptıklarını. Otobüste her durakta saatine bakan kadın, kasada bozuk parayı tek tek sayan adam. Tohum çoğu zaman bir davranıştan çıkar, davranışın nedeni sonra icat edilir.
“Ya … olursa?” zinciri
Gözlemlediğin davranışı bir soruya bağla: “Ya bu adam hayatında hiç geç kalmamışsa ama bir kez, en önemli günde geç kaldıysa?” Her “ya …” bir hikâye kapısı açar; üç-dört kapı aç, sana en çok soru soran kapıyı seç.
Meslek bir mercek olarak
Meslek karakterin dünyaya baktığı merceği verir: cerrah kesmeyi, avukat pazarlığı, tamirci onarmayı düşünür. Mesleği dekor olarak değil, karakterin her sorunu çözmeye çalıştığı alet çantası olarak seç.
Hayri Usta bu adımda
Atölye boyunca kurulan örnek karakterin dosyasına bu adımda giren satırlar ve kararların gerekçesi.
- Gözlem
- Çarşıda bir saatçinin vitrinindeki bütün saatler aynı dakikayı gösteriyor, ama hepsi gerçek saatten birkaç dakika ileri.
- “Ya … olursa?”
- Ya bu adam saatleri bilerek ileri tutuyorsa? Ya hayatında bir kez geç kaldıysa ve bir daha asla geç kalmamaya yemin ettiyse? Ya dükkânı yıkılacaksa ve yıkım kararının arkasında kendi kızı varsa?
- Tohum cümlesi
- Her bozuk saati gününde teslim eden bir saat tamircisi, dükkânını yıkacak projenin mimarı olan ve yirmi yıldır geç kaldığı kızıyla yüzleşmek zorunda kalır.
Neden böyle?
Üç “ya … olursa” arasından üçüncüsü seçildi, çünkü dış çatışmayı (dükkân) iç çatışmaya (kız) bağlıyor. Tek başına dükkân kurtarma hikâyesi bir dava filmi olurdu; kızın projede olması direnişi kişisel kılıyor. “Gününde teslim eden” ile “yirmi yıldır geç kaldığı” ifadeleri karakterin çelişkisini daha ilk cümlede kuruyor: işinde kusursuz dakik, hayatında hep geç.
Filmlerde ve dizilerde
Bu adımın tekniğinin açıkça görüldüğü örnekler. İzlerken yalnızca bu karaktere ve bu tekniğe bak.
Bugün Aslında Dündü (1993)
Groundhog Day · Harold Ramis
Phil Connors
Tohum formülünün kusursuz örneği: başkalarını küçümseyen, kasabadan ve tören gününden nefret eden bir hava durumu sunucusu, o günü durmadan yeniden yaşar. Durum, karakterin en zayıf yanına doğrudan basıyor.
Kış Uykusu (2014)
Nuri Bilge Ceylan
Aydın
Kapadokya’da babadan kalma bir otel ve kiralık evler işleten, yerel gazeteye köşe yazıları yazan emekli bir tiyatro oyuncusu. Tohum, kendini vicdanlı bir aydın olarak gören adamla, onu dışarıdan görenlerin gözündeki adam arasındaki farkta.
Paterson (2016)
Jim Jarmusch
Paterson
Paterson kentinde otobüs şoförlüğü yapan, gizli bir deftere şiir yazan bir adam. Çatışması küçük ama tohumu net: tekrar eden bir hayatın içinde bir sanatçı. Film büyük bir olay yerine bu sürtünmenin kendisini izliyor.
Karakterini sorgula
Cevapları karakter dosyana yaz. Cevaplayamadığın soru, henüz kurmadığın bir yeri gösterir.
- Bu insanı tek bir cümleyle anlatsan, o cümlede bir çatışma var mı?
- Onu en çok hangi durum zorlar? O durum hikâyenin kendisi olabilir mi?
- Bu karakteri ilk kez nerede, ne yaparken gördün (gerçekte ya da hayalinde)?
- Mesleği ya da gündelik uğraşı ona dünyaya bakmak için hangi merceği veriyor?
- Bu karakterle iki saat geçirmek isteyen bir izleyici neyi merak edecek?
Sık düşülen hatalar
Form doldurmak
Yaş, boy, burç, sevdiği renk: hiçbirinde çatışma yok. Bu bilgiler gerekirse sonra eklenir; karakteri başlatmazlar.
Sıfat yığını
“Zeki, cesur, duygusal ve biraz da inatçı.” Sıfatlar karakteri tanımlamaz, yalnızca yazarın ona dair umudunu söyler. Her sıfatı bir davranışa çevirmeden tohuma yazma.
Durumsuz karakter
Karakteri her yere taşınabilir biri olarak tasarlamak. Tohum, karakteri belli bir duruma kilitlemelidir; “herhangi bir hikâyede olabilir” diyorsan henüz hiçbir hikâyede değildir.
Kendini yazmak
İlk karakteri farkında olmadan yazarın kendisi yapmak: aynı yaş, aynı meslek, aynı dertler. Kendi deneyimini kullan, ama karakteri senden en az bir önemli noktada ayır ki ona dışarıdan bakabilesin.
Alıştırma: Beş tohum, bir seçim
- Gözlem defterinden ya da hafızandan beş insan davranışı yaz; isim ve yorum olmadan, yalnızca ne yaptıklarını.
- Her davranışa en az iki “ya … olursa?” sorusu ekle.
- Her biri için çelişki + durum formülüyle bir tohum cümlesi kur.
- Cümleleri bir arkadaşına oku ve hangisi için “sonra ne oldu?” diye sorduğunu not et.
- En çok soru alan tohumu seç; diğerlerini atma, sonra yardımcı karakter olarak dönebilirler.
Çıktı: Karakter dosyasının ilk satırı: tek cümlelik tohum. Karakter dosyana yaz →
Kendini sına
Bu adımın ölçütünü küçük durumlara uygula. Sorular zevk değil yöntem sorar: seçenekler, adımda tanımlanan testten geçip geçmediğine göre değerlendirilir.
0 / 4 soru · ölçüte uyan 0
1.Bir düğün organizatörü için dört tohum cümlesi yazıldı. Çelişki + durum formülünden hangisi geçer?
2.Gülay, emekli bir hemşire için “çok şefkatli, her hikâyeye uyar” notunu düşüyor. Durumsuz karakter hatasını hangi düzeltme giderir?
3.Tohum: oğlunun neden konuşmadığını çözmeye çalışan bir baba. Meslek bir mercek olmalı. Hangi meslek seçimi bu ölçüte uyar?
4.Otuz yaşındaki bir senarist, ilk karakterini reklam ajansında tükenmiş otuz yaşında bir metin yazarı olarak kuruyor. “Kendini yazmak” hatası için önerilen düzeltme hangisi?
Derinleş
Bu adımın kavramlarını ayrıntılı işleyen Senaryo Okulu dersleri.