Neden önemli
Seyirci bir karakteri en kolay, bir şey isterken takip eder. “Mutlu olmak istiyor” bir istek değil, bir dilektir; kameranın çekebileceği bir şey yoktur. “Kızının düğününe kadar evi ödemek istiyor” bir istektir: başarıldığında da başarısız olunduğunda da görülür.
İsteği güçlendiren üç şey var. Somutluk: neyin elde edileceği açık. Süre: bir son tarih ya da bir saat. Bedel: başaramazsa neyi kaybedecek. Bu üçü birleştiğinde karakter her sahnede bir şey yapmak zorunda kalır ve seyirci her sahnede ne kadar yaklaştığını ya da uzaklaştığını ölçebilir.
İstek hikâye boyunca daralabilir, değişebilir, hatta tümüyle bırakılabilir; ama başta net olmalı. Seyirci önce karakterin ne istediğini bilmek ister, ancak sonra neden istediğini merak eder.
Yazım araçları
Masada uygulanacak yöntemler. Sırayla ya da ihtiyaca göre kullan.
Kamera testi
İsteği bir cümle olarak yaz ve sor: “Başardığında kamera neyi çeker?” Kupa, imzalı sözleşme, kurtarılan çocuk, kapanan dava. Kameranın çekecek bir şeyi yoksa istek henüz bir duygudur.
Bedel merdiveni
Başarısızlığın bedelini üç basamakta yaz: maddi (para, mülk, iş), ilişkisel (kimi kaybeder), kimliksel (kendine dair hangi inancı kaybeder). En güçlü istekler üç basamağa da dokunur.
Saat koymak
İsteğe bir son tarih bağla: bir tahliye günü, bir yarış, bir uçak saati, bir ölüm döşeği. Saat, karakteri bekleyemeyeceği bir yerde tutar ve her sahneye aciliyet verir.
Amaç merdiveni
Büyük isteği basamaklara böl: hikâye amacı → perde amacı → sahne amacı. Her sahnede karakter büyük isteğe giden küçük bir şeyi ister: bir imza, bir bilgi, bir izin.
Hayri Usta bu adımda
Atölye boyunca kurulan örnek karakterin dosyasına bu adımda giren satırlar ve kararların gerekçesi.
- İstek
- Dükkânı yıkımdan kurtarmak.
- Somut amaç
- Tahliye gününe kalan kırk gün içinde, sıradaki on bir dükkândan en az altısını imzalarını geri çekmeye ikna etmek. Çoğunluk kalmazsa proje durur.
- Bedel merdiveni
- Maddi: elli yıllık dükkân, babasından kalan tezgâh. İlişkisel: komşuların gözünde ya kahraman ya da herkesin işini bozan inatçı. Kimliksel: “Ben bozulanı onaran adamım” inancı; kendi dükkânını onaramazsa kim olacak?
Neden böyle?
İlk taslakta amaç “imza vermemek”ti. Bu pasif bir amaçtır: Hayri Usta yalnızca beklerdi. Komşuları ikna etme hedefi onu sokağa, kahveye, başkalarının dükkânlarına çıkarıyor; her ikna denemesi bir sahne oluyor. Kırk gün saati tahliye tebligatından geliyor, yani dışarıdan konmuş bir saat.
İÇ. BERBER EMİN’İN DÜKKÂNI - GÜN Hayri Usta aynanın önündeki duvar saatini indirir, arkasını açar. EMİN Bozuk değil o Usta. HAYRİ Biliyorum. Sen imzanı geri çekene kadar bakacağım ona.
Filmlerde ve dizilerde
Bu adımın tekniğinin açıkça görüldüğü örnekler. İzlerken yalnızca bu karaktere ve bu tekniğe bak.
Bisiklet Hırsızları (1948)
Ladri di biciclette · Vittorio De Sica
Antonio Ricci
Afiş yapıştırma işini alabilmek için bisikleti olması gerekir; ilk gün bisikleti çalınır. İstek son derece somut (bisikleti bulmak), bedel apaçık (iş, ailenin geçimi), saat de kendiliğinden işliyor: işe dönememek işi kaybetmek demek.
Rocky (1976)
John G. Avildsen
Rocky Balboa
Maçtan önceki gece Rocky, Apollo’yu yenemeyeceğini kabul eder ve amacını yeniden tanımlar: sonuna kadar ayakta kalmak. Amaç daralınca hem ulaşılabilir hem daha kişisel oluyor; filmin sonu bu yeni amaca göre ölçülür.
Eşkıya (1996)
Yavuz Turgut
Baran
Otuz beş yıl hapis yattıktan sonra çıkan Baran, kendisini ihbar eden arkadaşı Berfo’yu ve sevdiği Keje’yi bulmak için İstanbul’a gider. İstek açık, bedel ağır, dünyası tanımadığı bir şehir: her adımda amaç ile zaman arasındaki uçurum büyüyor.
Erin Brockovich (2000)
Steven Soderbergh
Erin Brockovich
Bir hukuk bürosunda dosya düzenleyen Erin’in isteği küçük bir sorudan başlar ve kirlenmiş suyla zehirlenen bir kasabanın davasını kazanmaya büyür. İstek büyüdükçe bedeli de büyür: çocuklarıyla geçirdiği zaman, yeni ilişkisi.
Karakterini sorgula
Cevapları karakter dosyana yaz. Cevaplayamadığın soru, henüz kurmadığın bir yeri gösterir.
- Başardığında ekranda ne görünecek?
- Ne zamana kadar başarmak zorunda? Bu tarihi kim koydu?
- Başaramazsa maddi, ilişkisel ve kimliksel olarak neyi kaybeder?
- Bu isteğin peşinden giderken hangi kuralı çiğnemeye razı?
- Seyirci bu isteğin gerçekleşmesini mi, gerçekleşmemesini mi umuyor? Neden?
Sık düşülen hatalar
Soyut istek
“Kendini bulmak”, “mutlu olmak”, “huzura ermek.” Bunlar ihtiyaçtır ya da temadır; istek değildir. Somut bir hedefe çevir: kendini bulmak isteyen biri belki babasının bıraktığı tekneyi onarmak istiyordur.
Pasif amaç
“Hiçbir şeyin değişmemesini istiyor.” Bir şeyi korumak isteyen karakter de eylemli olabilir, yeter ki korumak için bir şey yapsın. Bekleyen karakter yerine savunan karakter yaz.
Bedelsiz istek
Karakter başaramazsa hiçbir şey kaybetmiyorsa seyirci de hiçbir şey kaybetmez. Bedeli bir sahnede görünür kıl: kaybedeceği şeyi bir kez göster, seyirci onu hikâye boyunca aklında tutar.
Saatsiz istek
Son tarihi olmayan istek ertelenebilir ve ertelenen istek sarkar. Saat yoksa yarat: bir tören, bir sınav, bir ayrılış, bir hastalık.
Alıştırma: İsteği kameraya göster
- Karakterinin isteğini bir cümleyle yaz.
- Kamera testini uygula; çekilecek bir an yoksa cümleyi somutlaşana kadar yeniden yaz.
- İsteğe bir son tarih ekle ve bu tarihin kimden ya da neyden geldiğini belirt.
- Bedel merdivenini doldur: maddi, ilişkisel, kimliksel.
- İsteğin peşinde karakterin yapacağı beş eylemi listele; her biri bir sahne fikri olsun.
Çıktı: Somut amaç cümlesi, son tarih, bedel merdiveni ve beş sahne fikri. Karakter dosyana yaz →
Kendini sına
Bu adımın ölçütünü küçük durumlara uygula. Sorular zevk değil yöntem sorar: seçenekler, adımda tanımlanan testten geçip geçmediğine göre değerlendirilir.
0 / 4 soru · ölçüte uyan 0
1.Bir dağcı karakter için dört istek cümlesi yazıldı. Kamera testinden hangisi geçer?
2.Bir lise öğretmeni, kapatılacak tiyatro kulübünü kurtarmak istiyor. İsteğe saat koymak için hangi ekleme ölçüte uyar?
3.Bir köy bakkalı, zincir market açılınca hiçbir şeyin değişmemesini istiyor; taslakta tezgâhta bekliyor. Pasif amaç hatasını hangi amaç giderir?
4.Küçük bir kargo şirketi kuran Aylin, şirketin iflasını önlemek istiyor. Bedel merdiveninin üç basamağını birden dolduran seçenek hangisi?
Derinleş
Bu adımın kavramlarını ayrıntılı işleyen Senaryo Akademisi dersleri.