Neden önemli
İstek hikâyeyi ileri iter, ihtiyaç hikâyeye anlam verir. İhtiyaç, karakterin daha iyi, daha bütün ya da daha özgür bir hayat sürmek için değiştirmesi gereken şeydir. Çoğu zaman karakter ihtiyacının farkında değildir; seyirci ondan önce görür.
İhtiyacı bulmanın en kısa yolu yanlış inançtan geçer. Karakter dünyaya dair bir cümleye inanır: “Kimseye güvenmezsen kimse seni incitemez”, “Değerim başarımdan gelir”, “Sevdiklerimi kontrol ederek korurum.” Bu cümle bir zamanlar onu korumuştur; şimdi hapsediyor. İhtiyaç, bu cümlenin yerine gerçeği koymaktır.
En güçlü yapı, isteğin yanlış inançtan beslendiği yapıdır. Karakter, yalanı yüzünden belli bir şeyi ister; isteğin peşinden giderken yalanın bedeli büyür; sonunda bir seçimle karşılaşır: isteği mi, ihtiyacı mı? Seyircinin aklında kalan, çoğu zaman bu seçimdir.
Yazım araçları
Masada uygulanacak yöntemler. Sırayla ya da ihtiyaca göre kullan.
Yalan cümlesi
Karakterin inandığı yanlışı tırnak içinde, onun ağzından yaz: “Sevgi, iş yapmaktır; konuşmak boş laftır.” Cümle genel bir doğru gibi değil, bu karaktere özgü bir kural gibi okunmalı.
İstek ile ihtiyacı çarpıştırmak
Kendine sor: isteğin peşinden gitmek karakteri ihtiyacından uzaklaştırıyor mu? Uzaklaştırıyorsa doğru yoldasın. İkisi aynı yöne gidiyorsa hikâyede iç gerilim yoktur.
Psikolojik ve ahlaki ihtiyaç
Psikolojik ihtiyaç karakterin kendine verdiği zararı onarır (korkusunu yenmek, yasını tutmak). Ahlaki ihtiyaç başkalarına verdiği zararı onarır (bencilliğini bırakmak, sorumluluk almak). En katmanlı karakterlerde ikisi birden bulunur.
Seçim sahnesini tersten planlamak
Hikâyenin sonunda karakteri istek ile ihtiyaç arasında seçim yapmaya zorlayacak sahneyi şimdiden tasarla. O sahne belli olunca, ona hazırlık yapan sahneleri geriye doğru kurmak kolaylaşır.
Hayri Usta bu adımda
Atölye boyunca kurulan örnek karakterin dosyasına bu adımda giren satırlar ve kararların gerekçesi.
- Yanlış inanç
- “Bozulanı onarırsan kimse gitmez. Onarılamayanın da lafı edilmez.”
- Psikolojik ihtiyaç
- Karısının ölümünün yasını tutmak; onarılamayan bir şeyin karşısında durabilmek.
- Ahlaki ihtiyaç
- Kızından özür dilemek; yirmi yıl önce onu annesinin ölüm döşeğinde yalnız bıraktığını açıkça söyleyebilmek.
- İstek ile ihtiyacın çarpışması
- Dükkânı kurtarmak (istek) için Zerrin’in projesine karşı savaşıyor; her zafer onu kızından biraz daha uzaklaştırıyor (ihtiyaç).
Neden böyle?
İlk taslakta ihtiyaç “değişime açık olmak” idi; fazla genel ve kentsel dönüşümü haklı çıkaran bir mesaja kayıyordu. Hikâye dükkânın yıkılmasının doğru olup olmadığını tartışmıyor; bu bir estetik ya da siyasi tercih olurdu. İhtiyaç kişisel tutuldu: yas ve özür. Dükkân bu ihtiyacın sahnesi, konusu değil.
Filmlerde ve dizilerde
Bu adımın tekniğinin açıkça görüldüğü örnekler. İzlerken yalnızca bu karaktere ve bu tekniğe bak.
Kayıp Balık Nemo (2003)
Finding Nemo · Andrew Stanton
Marlin
Eşini ve yumurtalarının neredeyse tamamını kaybeden Marlin’in yanlış inancı: “Oğlumu ancak dünyadan uzak tutarak koruyabilirim.” İsteği Nemo’yu bulmak; ihtiyacı ona güvenip bırakabilmek. Finalde bu ikisi aynı sahnede çarpışıyor.
Oyuncak Hikâyesi (1995)
Toy Story · John Lasseter
Woody ve Buzz
Woody Andy’nin en sevdiği oyuncak kalmak ister; ihtiyacı sevginin paylaşılabileceğini kabul etmektir. Buzz’ın yanlış inancı daha görünür: gerçek bir uzay korucusu olduğuna inanır. Bir reklam onu bu inançtan kopardığında film en karanlık anına ulaşır.
Kazablanka (1942)
Casablanca · Michael Curtiz
Rick Blaine
Rick kimse için boynunu riske atmadığını söyleyen bir bar sahibidir; inancı, kırgınlığın bıraktığı bir kabuktur. İsteği Ilsa’yı geri kazanmak; ihtiyacı yeniden bir şeye bağlanmak. Final isteğini feda edip ihtiyacını seçtiği an.
Karakterini sorgula
Cevapları karakter dosyana yaz. Cevaplayamadığın soru, henüz kurmadığın bir yeri gösterir.
- Karakter dünyaya dair hangi cümleye inanıyor? O cümle bir zamanlar onu nasıl korudu?
- Bu inanç bugün onun ve çevresindekilerin hayatına nasıl zarar veriyor?
- İsteği bu inançtan mı doğuyor?
- Hikâyenin sonunda istek ile ihtiyaç arasında seçim yapsa hangisini seçmeli, hangisini seçecek?
- Seyirci karakterin yanlış inancını hangi sahnede ilk kez fark edecek?
Sık düşülen hatalar
İstek ile ihtiyacın aynı olması
Karakter sevgi istiyor ve sevgiye ihtiyacı var. Bu durumda hikâye tek boyutlu kalır. İhtiyaç, isteğin peşinden giderken göz ardı edilen şey olmalı.
Ders veren ihtiyaç
İhtiyaç bir ahlak dersine dönüşürse karakter yazarın sözcüsü olur. İhtiyacı genel bir doğru olarak değil, bu insanın bu hayattaki eksiği olarak yaz.
Görünmeyen yalan
Yanlış inanç yalnızca karakter dosyasında kalır, sahnede hiç görünmez. Seyirci yalanı ilk perdede en az bir davranışta görmelidir; yoksa finaldeki değişim havada kalır.
Alıştırma: Yalanı bul, seçimi kur
- Karakterinin yanlış inancını tırnak içinde, onun ağzından tek cümle olarak yaz.
- Bu inancın bir zamanlar onu nasıl koruduğunu iki cümleyle açıkla.
- Psikolojik ve ahlaki ihtiyacını ayrı ayrı yaz.
- İlk perdede yanlış inancı gösterecek bir davranış sahnesi tasarla (diyalog kullanmadan).
- Final için istek ile ihtiyaç arasında seçim yaptıracak sahnenin bir paragraflık özetini yaz.
Çıktı: Yalan cümlesi, iki ihtiyaç, ilk perde sahnesi ve final seçim sahnesi özeti. Karakter dosyana yaz →
Kendini sına
Bu adımın ölçütünü küçük durumlara uygula. Sorular zevk değil yöntem sorar: seçenekler, adımda tanımlanan testten geçip geçmediğine göre değerlendirilir.
0 / 4 soru · ölçüte uyan 0
1.Karakter, kardeşlerini tek başına büyütmüş bir abla. Ona dört yalan cümlesi önerildi. Yalan cümlesi ölçütüne hangisi uyar?
2.Emekli kaptan Hasan’ın yalanı: “Sevdiklerimi yanımda tutarak korurum.” İhtiyacı oğlunu bırakabilmek. Hangi istek, istek ile ihtiyacın çarpışmasını kurar?
3.Başhekim Nilgün kendi hatasını genç bir asistanın üstüne yıkmış. Ağabeyinin ölümünün yasını da hiç tutmamış. Hangisi Nilgün’ün ahlaki ihtiyacıdır?
4.Hayri Usta’nın yalanı: “Bozulanı onarırsan kimse gitmez.” Görünmeyen yalan hatasını önlemek için ilk perdeye hangisi konur?
Derinleş
Bu adımın kavramlarını ayrıntılı işleyen Senaryo Akademisi dersleri.