İki tuzak
Hayvana insan yüzü takmak (antropomorfizm)
«Aslan cesurdur», «köpek suçlu bakıyor». Hayvana insan niyeti ve erdemi yüklemek, davranışın gerçek nedenini görünmez kılar.
«Doğada böyle, öyleyse doğru» (doğalcılık yanılgısı)
Bir davranışın doğada görülmesi onun iyi olduğunu göstermez. Her ders bu iki tuzağı «Benzetmenin sınırı» bölümünde sınar.
Program
Seviyeler hayvan türüne göre değil, insan sorusuna göre dizilir: kıtlık, birlikte yaşamak, bakım, yaşlılık, yalnızlık. Her dersin başında iddianın kanıt düzeyi yazar: deneyle gösterildi, uzun gözlem, tartışmalı ya da mit. ◆ işaretli dersler yaygın bir yanlışı kaynağına kadar izler.
Kısım 1
Bakmanın ahlakı
Masalı bırakmak; antropomorfizmi ve doğalcılık yanılgısını tanımak.
Seviye 0Hayvandan ders alınır mı?Tümü yayında
Masal ile gözlemi ayırmak; hayvana insan yüzü takmayı ve «doğada böyle, öyleyse doğru» akıl yürütmesini tanımak.
- 0.1Hayvandan ders alınır mı?
- 0.2Karakter mi strateji mi?
- 0.3Hayvana insan yüzü takmak
- 0.4Doğada böyle, öyleyse doğru mu?
- 0.5Hayvanlarda kişilik
- 0.6Masal neden hayvan konuşturur?
- 0.7Ad vermek, sayı vermek
- 0.8Bir hayvanı tanımak
Kısım 2
Hayatta kalmak
Kıtlık, birliktelik, emek ve korku karşısında hayvanların stratejileri.
Seviye 1Kıtlık ve dayanıklılıkTümü yayında
Susuzluk, soğuk ve açlık karşısında beklemek, saklamak, bırakmak gibi stratejileri nedenleriyle görmek.
- 1.1Deve ve su
- 1.2Beklemeyi bilmek
- 1.3Somonun son yolculuğu
- 1.4Kirpi ve kış
- 1.5Saklanan yiyecek
- 1.6Mevsime göre renk
- 1.7Donup çözülmek
- 1.8Kuyruğu bırakmak
- 1.9Dayanmanın üç yolu
Seviye 2Birlikte yaşamakTümü yayında
Paylaşmanın, nöbetin ve ortaklığın hangi koşulda karşılığını verdiğini ve bedelini görmek.
- 2.1Kan paylaşan yarasa
- 2.2Nöbetçi
- 2.3Gövdesini köprü yapmak
- 2.4Baykuşa birlikte bağırmak
- 2.5Bal rehberi ve insan
- 2.6Sağmal karınca
- 2.7Sürüde kaybolmak
- 2.8İki akraba, iki toplum
- 2.9Kentte birlikte
- 2.10Birlikte olmanın bedeli
Seviye 3Çalışmak ve dinlenmekTümü yayında
Çalışkanlık masallarını ölçümle sınamak; iş bölümünü, yedek kapasiteyi ve dinlenmenin işlevini anlamak.
- 3.1Tembel karıncalar◆
- 3.2Yaşa göre iş
- 3.3Baraj kuran
- 3.4Yavaşlık bir stratejidir
- 3.5Aslan neden uyur
- 3.6Çamurdan yuva
- 3.7Ağustosböceğinin gerçek hayatı◆
- 3.8Ne kadar çalışmalı?
Seviye 4Korku ve cesaretTümü yayında
Korkunun bir hayatta kalma aracı olduğunu görmek; kaçmak, savunmak ve blöf arasındaki seçimi anlamak.
- 4.1Kaçarken sıçramak
- 4.2Cesur aslan◆
- 4.3Korkusuz porsuk◆
- 4.4Annenin cesareti
- 4.5Ölü taklidi
- 4.6Korkunun haritası
- 4.7Kabuğa çekilmek
- 4.8Blöf
- 4.9Korku ne işe yarar?
Kısım 3
Yaşamın evreleri
Bakım, öğrenme, yaşlılık, dönüşüm, yol, yalnızlık, oyun ve uyku.
Seviye 5Bakım ve ebeveynlikTümü yayında
Babadan anneye, teyzeden kardeşe bakımın türlerini ve bakımın her zaman şefkat olmadığını görmek.
- 5.1Kuluçkadaki baba
- 5.2Doğuran baba
- 5.3Annenin son haftaları
- 5.4Teyzeler
- 5.5Yuvadan atılan yavru
- 5.6Yavruyu taşımak
- 5.7Keseden çıkış
- 5.8Kardeş kardeşe
- 5.9Uzun çocukluk
- 5.10Bakımın türleri
Seviye 6Öğrenmek ve aktarmakTümü yayında
Alet, şarkı ve alışkanlığın kuşaktan kuşağa nasıl geçtiğini; hayvan kültürü iddiasının sınırını görmek.
- 6.1Alet yapan karga
- 6.2Fındık kırma kültürü
- 6.3Okyanusta yayılan şarkı
- 6.4Göz göze
- 6.5Kollarıyla düşünen
- 6.6Ötüşü öğrenmek
- 6.7Patates yıkayan maymun
- 6.8Konuşan papağan
- 6.9Yüzünü unutmayan karga
- 6.10İlk görülen
- 6.11Öğrenme nereden gelir?
Seviye 7Yaşlılık ve bilgelikTümü yayında
Yaşlı bireyin bilgisinin sürüye ne kattığını, uzun ömrün nedenlerini ve ölümle karşılaşmayı incelemek.
- 7.1Yolu bilen yaşlı ana
- 7.2Büyükanne balina
- 7.3Yüzyılları gören
- 7.4Yaşlanmayan fare
- 7.5Yaşlı tosbağa
- 7.6Ölüye bakmak
- 7.7Ölümsüz denizanası◆
- 7.8Yaşlılık ne işe yarar?
Seviye 8DönüşümTümü yayında
Başkalaşım, kabuk değiştirme, yenilenme ve cinsiyet değiştirmede neyin değişip neyin aynı kaldığını görmek.
- 8.1Tırtılın çözülmesi
- 8.2Kabuk zinciri
- 8.3Yeniden büyüyen
- 8.4Babanın dişiye dönüşmesi
- 8.5Sudan karaya
- 8.6Renk değiştirmek
- 8.7Değişmek ve aynı kalmak
Seviye 9Yol bulmakTümü yayında
Göç ve yön bulmanın duyusal mekanizmalarını ve hiçbir bireyin tamamlamadığı yolculukları anlamak.
- 9.1Doğduğu sahile dönmek
- 9.2Hiç kimsenin tamamlamadığı göç
- 9.3En uzun yol
- 9.4Eve dönen güvercin
- 9.5Sargasso'ya giden
- 9.6Samanyolu'na bakan böcek
- 9.7Yolunu şaşıran
- 9.8Yön ve yol
Seviye 10Yalnızlık ve aidiyetTümü yayında
Yalnız yaşayan türlerle sürüden ayrılan bireyi ayırmak; yalnızlık hikâyelerini ölçümle sınamak.
- 10.1Yalnız yaşayan
- 10.2Yalnız kurt◆
- 10.3Erkekler kulübü
- 10.4Hep yalnız
- 10.5En yalnız balina◆
- 10.6Evden ayrılmak
- 10.7Annesiz büyüyen maymun
- 10.8Ne kadar yalnız?
Seviye 11Oyun ve uykuTümü yayında
Oyunun ve uykunun hayvan bedeninde ne işe yaradığını, «boş zaman»ın neden boş olmadığını görmek.
- 11.1Gıdıklanan sıçan
- 11.2Yarım beyinle uyumak
- 11.3Uçarken uyumak
- 11.4Kardan kayan karga
- 11.5Oyuna davet
- 11.6Kedi neden çok uyur
- 11.7Hayvanlar rüya görür mü?
- 11.8Boş zamanın işi
Kısım 4
Anlatılan hayvan
Gelenekteki hayvan, yaygın yanlış dersler, hayvanla insanın ilişkisi.
Seviye 12Gelenekteki hayvanlarTümü yayında
Kelile ve Dimne'den Mantıku't-Tayr'a, Kur'an'dan Ezop'a hayvanın ne için konuşturulduğunu okumak.
- 12.1Aslan ve öküz
- 12.2Otuz kuş
- 12.3Karıncanın sözü
- 12.4Hüdhüd
- 12.5Mağaradaki köpek
- 12.6Tilki ve üzüm
- 12.7Hayvanlar kitabı
- 12.8Papağan ve tüccar
- 12.9Atasözündeki hayvan
- 12.10Hayvanla insanı anlatmak
Seviye 13Yanlış derslerTümü yayında
Hayvanlar hakkında yaygın inanışları kaynağına kadar izlemek ve ölçümle sınamak.
- 13.1Kafasını kuma gömen kuş◆
- 13.2Uçurumdan atlayan lemmingler◆
- 13.3Fil asla unutmaz◆
- 13.4Üç saniyelik hafıza◆
- 13.5Kaynayan sudaki kurbağa◆
- 13.6Yüzüncü maymun◆
- 13.7Timsahın diş hekimi◆
- 13.8Katil köpekbalığı◆
- 13.9Kör yarasa◆
- 13.10Güçlü olan kazanır◆
Seviye 14Hayvan ve insanTümü yayında
Evcilleştirmeden şehre, acı sorusundan yasa; ilişkinin iki yönlü olduğunu görmek.
- 14.1Kurttan köpeğe
- 14.2Kendini evcilleştiren
- 14.3At ve mesafe
- 14.4Şehrin kedileri
- 14.5Hayvan acı çeker mi?
- 14.6Aynadaki ben
- 14.7Kafesteki hayvan
- 14.8Evcil hayvanın yası
- 14.9Kim kimden ders alıyor?
Kısım 5
Dönüş
Bir hayvanı kendin gözlemek ve kendi dersini yazmak.
Seviye 15DönüşTümü yayında
Bir hayvanı bir hafta gözlemek, kendi dersini yazmak ve neyin hayvandan, neyin senden geldiğini ayırmak.
- 15.1Bir hayvanı bir hafta izlemek
- 15.2Kendi dersini yazmak
- 15.3Hayvandan mı, benden mi?
- 15.4Karıncaya yeniden bakmak
Hangi soruyla geldin? 15 kurs →
Aynı dersler, seviye sırası yerine getirdiğin soruya göre de sıralandı: nasıl bakmalı?, zor bir dönem, başkalarıyla yaşamak, çalışmak ve dinlenmek, değişim ve yaş, öğrenmek, duyduğum doğru mu?, kendim bakmak. Kurslar dersleri çoğaltmaz, yalnız başka bir sıra önerir.
Hayvanların kendi aralarında nasıl iletişim kurduğu, yani alarm ötüşü, arı dansı ve kurdun uluması, Doğanın Dili Akademisi’nde işlenir; bu akademi o derslere adıyla bağlanır ve onları yeniden anlatmaz. Burada 16 seviyede hayvanın davranışından insana taşınan soruya ve o sorunun sınırına bakılır.