Tek bölüm, tek ana hedef

Açılış sahnesi

Hevesli bir öğretmen, altmış dakikalık bir dersin planını hazırlıyor. Planın en üstünde yedi hedef var: öğrenciler nefeslerini bir duruş boyunca sürdürebilecek, omuzlarını kulaklarından uzak tutabilecek, dizlerini ayak bileklerinin üzerinde hizalayabilecek, bir denge duruşunu yeniden kurabilecek, kalçalarında gerilme hissettikleri noktada durabilecek, dersin sonunda gevşeme duruşunda destekleri kendileri yerleştirebilecek ve bugünün duruşlarının Sanskritçe adlarını söyleyebilecek.

Ders bitiyor. Öğretmen öğrencilerinden birine bugün ne öğrendiğini soruyor. Öğrenci biraz düşünüyor: "Çok şey yaptık. Ama tam olarak ne öğrendim, bilmiyorum." Öğretmen yedi hedefin her birine biraz zaman ayırdığını, hiçbirine yeterli zaman ayıramadığını fark ediyor.

Bu derste ne olacak

Önceki derslerde bir hedefin nasıl yazılacağını, hangi fiille ve hangi düzeyde kurulacağını öğrendik. Bu derste bir dersin kaç hedef taşıyabileceği sorusuna geçiyoruz. Önce tek bir ana hedefin neden bir dersi güçlendirdiğini göreceğiz. Sonra öteki değerli hedeflerin nereye konabileceğini, destekleyici ve ertelenen hedefleri tanımlayacağız. Ardından dersin etkinliklerinin ve dersin sonundaki sınamanın bu ana hedefe nasıl bağlanacağına kısaca bakacağız. En sonda da bir öğretmenin neden ve nasıl fazla hedef koyduğunu, bilgi laneti kavramıyla tartışacağız.

Sıfır noktası

Birimin ilk dersi, hedef yazılınca planın kendiliğinden kısaldığını göstermişti. Bloom dersinde ise bakış bütün programa genişlemiş, haftalar boyunca üç alanın da beslenmesi gerektiğini konuşmuştuk. Ama bir programın dengesi ile tek bir dersin odağı farklı şeylerdir. Bir program pek çok hedefi kapsayabilir; tek bir ders ise ancak birini gerçekten öğretebilir.

Mekanizma

Ana hedef

Ders planı maddesi bir ders planını, öğretmenin bir derste izleyeceği öğretim yolunun ayrıntılı tarifi olarak tanımlıyor ve bir planın üç şeyi içerdiğini yazıyor: hedefi, yani öğrencilerin ne öğrenmesi gerektiğini; hedefe nasıl ulaşılacağını, yani yöntemi; ve hedefe ne kadar ulaşıldığını ölçmenin bir yolunu. Bu tanımda "hedef" tekildir: bir plan, bir varış noktası etrafında kurulur.

Tek bir ana hedef seçmek, bir öğretmenin en zor kararlarından biridir; çünkü öteki değerli hedeflerin bu derste öğretilmeyeceğini kabul etmek demektir. Ama açılış sahnesinin gösterdiği gibi, bütün hedefleri tek bir derse sığdırmaya çalışmak, çoğu zaman hiçbirini öğretememek anlamına gelir.

Destekleyici ve ertelenen hedefler

Ana hedefi seçmek, öteki hedefleri çöpe atmak demek değildir. Bir kısmı ana hedefe hizmet ederek aynı derste yer alabilir; bir kısmı ise başka bir derse bırakılabilir.

Ders planı maddesi, on dokuzuncu yüzyıl eğitimcisi Johann Friedrich Herbart'a dayandırılan bir yaklaşımda bir seçme ve bölme ilkesi aktarıyor: öğretilecek konu farklı bölümlere ayrılmalı ve öğretmen ne kadarını kendisinin anlatacağına, ne kadarını öğrencilerin kendilerinin bulacağına karar vermelidir.

Etkinlik ve sınamanın hizası

Tek bir ana hedef, dersin geri kalanını da biçimlendirir. Yapıcı hizalama maddesi, eğitim bilimci John Biggs'in geliştirdiği bir ilkeyi anlatıyor: öğretme ve öğrenme etkinlikleri ile değerlendirme görevleri, amaçlanan öğrenme çıktılarına doğrudan yönelecek biçimde tasarlanır. Maddeye göre bu yaklaşımın iki temel düşüncesi var: öğrenenler anlamı öğrenmek için yaptıkları şeylerden kurar, ve öğretmen planlanmış öğrenme etkinlikleri ile öğrenme çıktıları arasında bilinçli bir hizalama yapar.

Tek bir ana hedef, bu hizalamayı kurmayı kolaylaştırır. Yedi hedefi olan bir derste her etkinliğin hangi hedefe hizmet ettiğini takip etmek zordur; tek bir ana hedefi olan bir derste ise her duruş ve her yönerge için aynı soru sorulabilir: bu, ana hedefe hizmet ediyor mu? Dersin sonundaki sınama da tek bir şeyi sınar.

Neden fazla hedef koyarız?

Açılış sahnesindeki öğretmen yedi hedefi kötü bir niyetle koymadı; öğrencilerine olabildiğince çok şey vermek istedi. Bilgi laneti maddesi, bu eğilimin bir kaynağını anlatıyor. Maddeye göre bilgi laneti, uzmanlaşmış bilgiye sahip bir kişinin başkalarının da bu bilgiyi paylaştığını varsaymasından doğan bir bilişsel yanlılıktır. Madde, sınıf ortamında öğretmenlerin kendilerini öğrencinin yerine koyamadıklarında zorlanabildiğini, bilgili bir öğretmenin yeni bir konuyu öğrenirken bir öğrencinin yaşadığı güçlükleri artık hatırlamayabildiğini yazıyor.

Bir yoga öğretmeni için yedi hedef makul görünebilir; çünkü o yedi şeyi zaten bilir ve aynı anda yapabilir. Ama bir başlangıç öğrencisi için her biri ayrı bir öğrenme yüküdür. Madde, bu eğilimin öğrenmeyi öğretim üyelerine en iyi görünen şeye göre düşünmenin tehlikesini de açıkladığını, oysa asıl ölçütün öğrencilerle doğrulanmış olan şey olduğunu ekliyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Tek bir ana hedef seçmek, bir öğretmenin öğrencisine duyduğu saygının bir biçimidir. Yedi hedefli bir ders öğretmenin bildiklerini sergiler; tek hedefli bir ders ise öğrencinin gerçekten öğrenebileceği şeyi gözetir. Bilgi laneti, bir öğretmenin bu ikisini karıştırmasına yol açar: öğretmen kendi bildiklerini aktarmayı, öğrencinin öğrenmesiyle bir tutar.

Bu ilke bir kısıtlama gibi görünebilir, ama aslında bir özgürlük getirir. Tek bir ana hedefi olan bir öğretmen, dersin geri kalanında rahatlar: her duruşu ve her yönergeyi o hedefe göre seçer, gerisini sonraki derslere bırakır. Ertelenen hedeflerin bir listesi, bir programın geleceğini de çizer; öğretmen her dersin bir öncekinin üzerine nasıl kurulacağını görür.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bir derste başka hedefler de olabilir, ama ana hedef birdir; dersin zamanı, etkinlikleri ve sınaması onun etrafında kurulur.

Destekleyici hedefler ana hedefe hizmet ederek aynı derste yer alır; ertelenen hedefler başka bir derse bırakılır.

Yapıcı hizalama, etkinliklerin ve değerlendirmenin amaçlanan öğrenme çıktısına doğrudan yönelmesini ister; tek ana hedef bunu kolaylaştırır.

Bilgi laneti, bir öğretmenin bir derse öğrencinin öğrenebileceğinden fazlasını sığdırmasına yol açabilir.

Ertelenen hedeflerin listesi, bir programın sonraki derslerini çizer.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir derse fazla hedef sığdırmanın, hiçbir hedefin gerçekten öğrenilememesine yol açabildiğini gördük. Aynı sorun tek bir duruşun içinde de yaşanır: bir öğretmen aynı anda dört beş yönerge verdiğinde, öğrenci bunların hepsini birden aklında tutamayabilir.

Sıradaki ders bilişsel yükü ele alıyor.

Soru şu: bir öğrencinin bir anda işleyebileceği bilginin bir sınırı varsa, bir öğretmen yönergelerini ve açıklamalarını bu sınırı aşmayacak biçimde nasıl düzenler?