Śivānanda çevreleri

Açılış sahnesi

Bir sahaf dükkânında, tozlu bir rafta ince, sararmış bir broşür duruyor. Kapağında Hindistan'da basıldığı yazıyor; içinde birkaç duruşun çizimi, nefes çalışmalarının kısa tarifleri ve her sayfanın altında tekrarlanan bir cümle: "Hizmet et, sev, ver, arın, meditasyon yap, gerçekleştir." Broşürün arka kapağında satılmadığı, ücretsiz dağıtıldığı yazıyor.

Broşürü bulan bir kütüphaneci, onun bir yoga tarihi arşivine ait olup olmadığını merak ediyor ve bir yoga öğretmenine gösteriyor. Öğretmen broşürü tanıyor: Himalayaların eteğinde, Ganj kıyısındaki bir āśramdan dünyaya gönderilen binlerce broşürden biri. "Bu kâğıt parçası," diyor, "Avrupa'da bir yoga okulu açtırdı; o okulu açan kişi, Hindistan'a hiç gitmeden."

Şimdi güneydeki bir saraydan kuzeydeki bir ırmak kıyısına geçiyoruz: Rishikesh'teki bir āśramın çevresinde biçimlenen yoga.

Bu derste ne olacak

Bu derste Swami Śivānanda'yı ve onun çevresinden çıkan öğretmenleri tanıyacağız. Önce bir hekimin nasıl bir keşiş olduğuna ve Rishikesh'te kurduğu kuruma bakacağız. Sonra onun "sentez yogası"nı ve öğretisini broşürlerle dünyaya yaymasını göreceğiz. Ardından öğrencisi Vishnudevananda'nın bu öğretiyi Batı'da nasıl bir kuruma ve bir ekole dönüştürdüğüne geçeceğiz. En sonda bu çevreyi inceleyen araştırmacıların yorumlarına ve bu çevrede ortaya çıkan ağır suçlamalara bakacağız.

Sıfır noktası

Bu bölümde Krishnamacharya'nın soyunu, Mysore'dan çıkan Iyengar'ı, Jois'i, Indra Devi'yi ve Madras'taki Desikachar'ı izledik. Ama yirminci yüzyılda dünyaya yayılan yoga yalnızca bu soydan gelmedi. Desikachar dersinin sonunda bu soyun dışında kalan bir adı, Himalayaların eteğinde kendini ruhsal yönüyle tanımlayan bir yoganın kurucusunu anmıştık.

Vivekananda'nın eylemi, adanmayı, bilgiyi ve ruhsal denetimi dört ayrı yol sayan modelini de hatırlayalım; Śivānanda'nın öğretisi bu dört yolu bir araya getiriyor.

Mekanizma

Hekimden keşişe

Wikipedia'nın Śivānanda maddesine göre Śivānanda bin sekiz yüz seksen yedide Tamil Nadu'da, Kuppuswami adıyla doğdu. Tıp eğitimi aldı ve on yıl boyunca İngiliz Malayası'nda hekim olarak çalıştı; madde onun yoksul hastaları ücretsiz tedavi etmekle ün kazandığını yazıyor. Zamanla hekimliğin yalnızca yüzeysel bir iyileştirme olduğu duygusu içinde büyüdü; bin dokuz yüz yirmi üçte Malaya'dan ayrılıp ruhsal arayışı için Hindistan'a döndü.

Ertesi yıl Rishikesh'te gurusuyla tanıştı ve keşişlik yemini ederek Śivānanda adını aldı. Madde onun yıllarca çile çekerken hastalara bakmayı sürdürdüğünü ve bin dokuz yüz yirmi yedide bir sigorta poliçesinden gelen parayla bir hayır dispanseri açtığını ekliyor. Bin dokuz yüz otuz altıda Ganj kıyısında İlahi Yaşam Derneği'ni kurdu; dernek ruhsal yayınları ücretsiz dağıtıyordu.

Sentez yogası

Madde Śivānanda'nın kendi yogasını "sentez yogası" diye adlandırdığını yazıyor: Hinduizmin dört yogasını, eylemin karma yogasını, adanmanın bhakti yogasını, bilginin jñāna yogasını ve meditasyonun rāja yogasını birleştiren bir yoga. Śivānanda yoga maddesine göre o bu öğretiyi altı sözcükle özetliyordu: hizmet et, sev, ver, arın, meditasyon yap, gerçekleştir.

Bu dört yoga, Y4.100'de gördüğümüz Vivekananda'nın dört yoga modelinin aynısı. Śivānanda bu dört yolu ayrı ayrı değil, birlikte uygulanacak bir bütün olarak sunuyordu. Madde onun da, Krishnamacharya gibi, duruşlara dayanan bir yoga öğrettiğini ekliyor; yani sentez yogası Vivekananda'nın duruşları dışarıda bırakan yogasından bu noktada ayrılıyordu.

Broşürlerle yayılan yoga

Śivānanda'nın öğretisinin yayılma biçimi alışılmadıktı. Śivānanda yoga maddesine göre bin dokuz yüz otuz altıdan itibaren yogasını broşürler basıp hem Hindistan'da hem Batı'da dağıtarak yaygınlaştırdı. Madde bunun bin dokuz yüz elli dokuzda İngilizce yayımlanan bir kitaba, çağdaş erkekler ve kadınlar için kolay bir beden kültürü kursu olarak tanıtılan bir ev egzersizleri kitabına yol açtığını yazıyor.

Madde bu yayılmanın şaşırtıcı bir sonucunu da aktarıyor: Alman yoga uygulayıcısı Boris Sacharow, Śivānanda yogasını broşürlerden öğrendi ve Rishikesh'i hiç ziyaret etmeden Almanya'nın ilk Śivānanda yoga okulunu açtı.

Vishnudevananda ve beş ilke

Śivānanda'nın öğrencilerinden biri, Vishnudevananda, bin dokuz yüz elli dokuzda öğretileri sürdürmesi için Batı'ya gönderildi. Śivānanda yoga maddesine göre Vishnudevananda bin dokuz yüz altmışta, her duruşu kendisinin gösterdiği stüdyo fotoğraflarıyla resimlenmiş bir Haṭha yoga kılavuzu yayımladı; kitap bin dokuz yüz seksen dokuza kadar bir milyondan fazla sattı. Vishnudevananda pek çok ülkede merkezler kurdu ve bir öğretmen eğitimi programı oluşturdu; madde bu programın iki bin yediye kadar on binden fazla öğretmen yetiştirdiğini yazıyor.

Madde Vishnudevananda'nın öğretiyi beş ilkede özetlediğini de aktarıyor: doğru egzersiz, yani duruşlar; doğru nefes; doğru gevşeme; vejetaryen doğru beslenme; olumlu düşünce ve meditasyon. Madde sistemin, bedensel zindeliği amaç değil disiplinin bir yan ürünü saydığını ekliyor. Uygulamanın temelinde, belirli bir sırayla uygulanan on iki temel duruş var.

Bir marka ve bir yorum

Bu çevreyi inceleyen araştırmacılar farklı noktalara dikkat çekiyor. Śivānanda yoga maddesine göre din araştırmacısı Veronique Altglas, Śivānanda yogasını ulusötesi bir yeni Hindu hareketi olarak görüyor; ona göre hareket öğretilerini sadeleştirmiş ve Hindistan dışında yeni yayılma yolları geliştirmiş, Hindu öğretilerini bireyci ve pragmatik Batılılar için kabul edilebilir kılacak biçimde seçip yeniden yorumlamış. Altglas, bu başarının bize Hinduizmden çok bugünkü Batı toplumlarındaki dinsel tutumlar hakkında bir şey söylediğini öne sürüyor.

Modern yoga tarihçisi Andrea Jain ise Vishnudevananda'nın ve Śivānanda'nın öteki öğrencilerinin yoga markaları kurup onları küresel bir kitleye yaygın biçimde pazarlayan ilk kişiler arasında olduğunu yazıyor.

Suçlamalar

Bu çevrenin tarihinde ağır suçlamalar da var. Śivānanda yoga maddesine göre iki bin on dokuzda, Vishnudevananda'nın ölümünden çok sonra, onun kadın izleyicilerine yönelik cinsel istismar ve tecavüz iddiaları, eski asistanının tanıklığıyla kamuoyuna ulaştı; başka izleyiciler de benzer anlatımlarla öne çıktı. Madde iki bin yirmi ikide bağımsız bir soruşturmanın bu iddiaları incelediğini ve onları "inandırıcı" bulduğunu yazıyor.

Śivānanda'nın bir başka öğrencisi, bin dokuz yüz altmış dörtte Bihar Yoga Okulu'nu kuran Satyananda Sarasvatī'nin çevresinde de suçlamalar var. Satyananda maddesine göre bir Avustralya Kraliyet Komisyonu, yetmişli ve seksenli yıllarda Avustralya'daki bir Satyananda āśramında yaşanan çocuk istismarı iddialarını inceledi. Madde, Satyananda'nın kendisine yönelik iddiaların komisyonun kapsamı dışında ve sınanmamış sayıldığını, bu yüzden komisyonun nihai raporunda onun hakkında bir bulguya varılmadığını da açıkça yazıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Śivānanda çevresi, modern yoganın tek bir soydan çıkmadığını en açık biçimde gösteren örnek. Krishnamacharya'nın öğrencileri bir saray salonundan, Śivānanda'nın öğrencileri bir āśramdan çıktı. Biri güçlü duruşlara ve bireye göre öğretime yöneldi; öteki dört yogayı birleştiren, beslenmeden meditasyona uzanan bir yaşam biçimi önerdi. İkisi de sonunda dünyaya yayılan ekoller, merkezler ve öğretmen eğitimi programları kurdu.

Bu çevreyi öğretirken bir öğretmenin dikkat etmesi gereken üç şey var: Śivānanda'nın sentez yogası ile Vishnudevananda'nın beş ilkesi arasındaki farkı korumak, Altglas ve Jain gibi araştırmacıların yorumlarını da aktarmak ve suçlamaları kaynakların kesinlik düzeyine göre dürüstçe anlatmak. Bu çevrenin milyonlarca insana ulaşan katkısı ile bazı liderlerine yönelik ağır suçlamalar, bir arada anlatılmak zorunda.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Śivānanda bir hekimken keşiş oldu ve bin dokuz yüz otuz altıda Rishikesh'te İlahi Yaşam Derneği'ni kurdu.

Onun sentez yogası dört yogayı birleştiriyordu ve "hizmet et, sev, ver, arın, meditasyon yap, gerçekleştir" diye özetleniyordu.

Öğretisini ücretsiz broşürlerle yaydı; bir Alman uygulayıcı Rishikesh'i görmeden broşürlerden öğrenerek Almanya'nın ilk Śivānanda okulunu açtı.

Vishnudevananda öğretiyi beş ilkede özetledi, Batı'da merkezler ve bir öğretmen eğitimi kurdu; Jain onun ilk yoga markalarını kuranlardan olduğunu yazıyor.

Vishnudevananda hakkındaki istismar iddiaları bağımsız bir soruşturmada inandırıcı bulundu; Satyananda'nın kendisine yönelik iddialar hakkında bir Avustralya komisyonu bulguya varmadı.

Sonraki derse köprü

Bu derste yoganın yayılmasında basılı malzemenin rolü birkaç kez karşımıza çıktı: Śivānanda'nın ücretsiz broşürleri, Vishnudevananda'nın her duruşu kendi stüdyo fotoğraflarıyla gösteren ve bir milyondan fazla satan kitabı. Singleton'ın kitabının bir bölümü de tam bu konuya, yarım ton baskının ve fotoğrafın yoga görüntülerini çoğaltmasının duruş uygulamasını nasıl yeniden canlandırdığına ayrılmış. Karmaşık bir beden duruşu artık uzun ve karışık tariflerle değil, tek bir görüntüyle aktarılabiliyordu.

Sıradaki ders kitap, fotoğraf, kurum ve turneyi ele alıyor.

Soru şu: Bir duruşun sözcüklerle değil bir fotoğrafla aktarılabilmesi, kitapların, kurumların ve öğretmen turnelerinin dünyaya yayılmasıyla birleşince, yoganın öğrenilme ve öğretilme biçimini nasıl değiştirdi?