T. K. V. Desikachar

Açılış sahnesi

Bir yoga terapisi merkezinin bekleme odasında üç kişi oturuyor. Biri bel fıtığı ameliyatından yeni çıkmış bir marangoz, biri kaygı bozukluğuyla yaşayan bir üniversite öğrencisi, biri de dizlerindeki kireçlenme yüzünden yere oturamayan emekli bir öğretmen. Üçü de aynı öğretmenden ders alacak, ama hiçbiri aynı dersi almayacak.

Marangoz, sırası gelmeden önce öğretmene soruyor: bu yöntemin adı ne? Arkadaşının gittiği stüdyoda Iyengar yoga, bir başkasında Aṣṭāṅga yoga yapılıyormuş. Burada ne yapılıyor? Öğretmen gülümsüyor: bu yöntemin kurucusu, ona bir ad verilmesini istemedi. "Sadece yoga deyin," demiş.

Marangoz şaşırıyor. Dünyaya yayılmış ekollerin adları, markaları, sertifikaları varken, bir öğretmen neden kendi yöntemine ad vermek istemez?

Bu derste ne olacak

Bu derste Krishnamacharya'nın oğlu T. K. V. Desikachar'ın yaşamına ve öğretisine bakacağız. Önce babasından devraldığı bireye göre öğretim anlayışını ve bu anlayışın Krishnamacharya'nın hekimlik pratiğindeki kökenlerini göreceğiz. Sonra "viniyoga" sözcüğünün Yoga Sūtra'daki anlamına ve Desikachar'ın bu adı neden bıraktığına geçeceğiz. Ardından onun kurduğu yoga terapisi merkezine bakacağız. En sonda babasının çevirilerinin ve öğretilerinin aile içinde nasıl aktarıldığını, bunun bir tarihçi için neden dikkat gerektirdiğini tartacağız.

Sıfır noktası

Y4.102'nin son bölümü, Mysore'dan ayrılıp güneydeki büyük liman kentine yerleşen yaşlı Krishnamacharya'yı anlatıyordu: artık saray gençleri yerine hastalar, yaşlılar, bambaşka mesleklerden insanlar geliyordu ve o da her birine ayrı bir program kuruyordu. Bu yaklaşıma sonradan verilen ad da orada anılmıştı.

Iyengar, Jois ve Indra Devi, Krishnamacharya'nın Mysore yıllarından çıkan öğrencilerdi. Desikachar ise onun son dönemini, Madras yıllarını taşıyan öğrenci; hem de oğlu.

Mekanizma

Bir mühendisin dönüşü

Wikipedia'nın Desikachar maddesine göre Desikachar bin dokuz yüz otuz sekizde Mysore'da doğdu. Gençliğinde mühendislik eğitimi aldı; babasının öğretimine duyduğu ilgi onu altmışlı yıllarda mühendislikten yogaya çevirdi. Yetmişlerden sonra Hindistan dışında da ders vermeye başladı ve öğrencileri birçok ülkeye dağıldı. Madde otuz yıllık çalışması boyunca yoga tekniklerini ve metinlerini terapi, egzersiz ve ruhsal amaçlar için uygulamayı öğrendiğini yazıyor. Desikachar pek çok kitap yayımladı; bunların en tanınmışı bin dokuz yüz doksan beşte çıkan The Heart of Yoga.

Hekimin muayenesinden öğretmenin dersine

Desikachar'ın devraldığı yaklaşımın kökleri, Krishnamacharya'nın hekimlik pratiğine uzanıyor. Krishnamacharya maddesine göre Krishnamacharya bir Āyurveda hekimiydi ve bir hastayla çalışmaya ayrıntılı bir muayeneyle başlıyordu. Bir hastalığın kaynağı bedenin belirli bir bölgesinde olsa bile, zihinsel ve bedensel pek çok sistemin de etkilendiğini varsayıyordu. Muayene sırasında ya da sonrasında hastaya, onun yönlendirmesini izlemeye istekli olup olmadığını soruyordu; madde, Krishnamacharya'nın hasta ona tam olarak güvenemezse iyileşme şansının az olduğunu düşündüğünü yazıyor.

Madde onun öğretisinin temel ilkesini de aktarıyor: her öğrenci "tamamen benzersiz"dir ve yoga öğretiminin en önemli yanı, öğrencinin "herhangi bir andaki kendi kapasitesine göre" öğretilmesidir. Krishnamacharya için yoga yolu farklı insanlar için farklı anlamlar taşıyordu.

İnanca göre bir odak

Krishnamacharya maddesi onun öğrencilerinin inançlarına yaklaşımına dair küçük ama anlamlı bir ayrıntı veriyor. Krishnamacharya Vaiṣṇavizme derinden bağlıydı, ama öğrencilerinin farklı dinsel inançlarına ya da inançsızlığına saygı gösteriyordu. Eski bir öğrencisinin anlattığına göre bir meditasyonu yönetirken öğrencilerine gözlerini kapatmalarını söylüyor ve "Tanrı'yı düşünün. Tanrı değilse güneşi. Güneş değilse anne babanızı" diyordu.

Viniyoga: bir sözcüğün anlamı

Desikachar maddesi onun öğrettiği yöntemin başlangıçta viniyoga diye anıldığını ve bu sözcüğün Patañjali'nin Yoga Sūtra'sından geldiğini yazıyor. Sözcük, Yoga Sūtra'nın üçüncü bölümünün altıncı dizesinde geçiyor. Woods'un bin dokuz yüz on dört tarihli çevirisinde bu dize şöyle: onun uygulaması basamak basamaktır. Y4.64'te bu dizeyi basamaklı uygulama ilkesi olarak görmüştük: Vyāsa'nın yorumuna göre yoğunlaşma, ustalaşılmış basamağın hemen ardındaki basamağa uygulanır; alttaki basamakta ustalaşmadan bir basamağı atlayan yogi en yüksek basamaklarda başarıya ulaşamaz.

Woods'un çevirisinde Vyāsa bu yorumunu kısa bir dizeyle bitiriyor: yoga yogayla bilinmeli, yoga yogayı çoğaltır; yogaya özen gösteren, yogada sonsuza dek dinlenir. Vyāsa'ya göre bir basamağın hangi basamaktan sonra geldiğini gösterebilecek tek rehber yoganın kendisidir.

Bu sözcüğün seçilmesi anlamlı. Dizenin kendisi bireye göre öğretimden değil, yoğunlaşmanın basamaklarından söz ediyor. Ama "herkesin kendi basamağından başlaması" fikri, Krishnamacharya'nın "öğrenciye kendi kapasitesine göre öğret" ilkesiyle kolayca buluşuyor. Bir sözcük, eski bir metinde bir anlamı taşırken, yeni bir öğretim yaklaşımının adı olarak genişliyor.

Adsız bir yöntem

Aynı madde şaşırtıcı bir karar da kaydediyor: Desikachar bir süre sonra viniyoga adından vazgeçti. Öğrettiği şeyin bir ekol adıyla işaretlenmesini istemedi; ona göre bu yöntemlere ne ad verilirse verilsin, onlar yalnızca yogaydı.

Madde bu kararın nedenini açıklamıyor. Bu yüzden bir tarihçi, nedenini tahmin ederken dikkatli olmalı. Ama kararın bir sonucu açık: yöntemin adsız kalması, onun bir ekol markası olarak yayılmasını zorlaştırdı ve bireye göre öğretim ilkesini bir yöntem adından çok bir öğretim tutumu olarak bıraktı.

Bir terapi merkezi

Desikachar maddesine göre Desikachar bin dokuz yüz yetmiş altıda A. G. Mohan ile birlikte Madras'ta, kâr amacı gütmeyen bir hayır vakfı olarak bir yoga terapisi kliniği ve yoga merkezi kurdu. Merkez öğretmen eğitimi ve duruş, nefes, meditasyon, yoga felsefesi ve Vedik ilahi okuma üzerine bireysel dersler verdi. Madde merkezin yoganın şizofreni, diyabet, astım ve depresyonu olan insanlar üzerindeki etkisi üzerine araştırmalar yürüttüğünü de yazıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Desikachar'ın mirası, bu bölümde gördüğümüz öteki öğrencilerinkinden farklı bir soru soruyor. Iyengar ve Jois birer ekol, bir yöntem adı, bir sertifika düzeni ve bir marka bıraktılar. Indra Devi ise ruhsal öğretiyi dışarıda bırakan, strese karşı sunulan bir yoga anlayışını yaydı. Desikachar ise bir öğretim tutumunu, bireye göre öğretimi, bir ad vermeden bırakmak istedi.

Desikachar'ın hikâyesinden çıkan sonuç açık: bir yöntemin gücü onun adında değil, öğrenciye nasıl yaklaştığında olabilir. Krishnamacharya'nın hekim olarak yaptığı ilk şey hastasını muayene etmek ve ona güvenip güvenmediğini sormaktı. Yoga Sūtra'nın basamaklı uygulama ilkesi de her öğrencinin kendi basamağından başlaması gerektiğini söylüyor. Bu iki fikrin birleştiği yer, her öğrencinin kendi bedeni, inancı ve kapasitesiyle karşılandığı bir derstir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Desikachar Krishnamacharya'nın oğluydu; mühendis olarak yetişti, altmışlı yıllarda babasının yanında çalıştı ve yetmişlerden itibaren dünyaya öğretti.

Devraldığı bireye göre öğretim, Krishnamacharya'nın hekim olarak hastalarını muayene edip onlara güvenip güvenmediklerini sormasından doğdu.

Krishnamacharya meditasyonda öğrencilerine Tanrı'yı, değilse güneşi, değilse anne babalarını düşünmelerini söylüyordu.

Viniyoga sözcüğü Yoga Sūtra'da yoğunlaşmanın basamak basamak uygulanmasını anlatıyor; Desikachar sonradan bu adı bırakıp yöntemin yalnızca "yoga" diye anılmasını istedi.

Bin dokuz yüz yetmiş altıda A. G. Mohan'la Madras'ta kâr amacı gütmeyen bir yoga kliniği kurdu.

Sonraki derse köprü

Bu bölümde gördüğümüz öğretmenlerin çoğu Krishnamacharya'nın soyundan geliyordu. Ama Hindistan'daki duruş yogası maddesi, yirminci yüzyılda kendi okullarını kurup dünyaya yayılan gurular arasında bu soyun dışından bir adı da sayıyor: Śivānanda. Madde Śivānanda'nın ve Vishnudevananda gibi öğrencilerinin, Rishikesh merkezli, daha ruhsal bir yoga biçimi yarattığını yazıyor. Aynı madde bir antropoloğun doksanlı yılların başında Rishikesh'teki Śivānanda āśramında on bir ay geçirerek hem duruş yogası uyguladığını hem de onu gözlemlediğini ekliyor.

Sıradaki ders Śivānanda çevrelerini ele alıyor.

Soru şu: Mysore'daki saray salonundan değil Himalayaların eteğindeki bir āśramdan çıkan ve kendini "daha ruhsal" diye tanımlayan bir yoga çevresi, Krishnamacharya soyunun duruş yogasından nasıl ayrıldı ve dünyaya nasıl yayıldı?