Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Solunum döngüsü dört fazdan oluşuyor: alış, alıştan sonraki geçiş, veriş, verişten sonraki geçiş; bir oran bu dört fazın üstüne yazılıyor.
Alış ile veriş arasındaki kısa geçiş doğal bir an ve henüz bir tutma değil; refleksif nefes tutmayla da karıştırılmamalı.
Kasıtlı tutma bu geçişin bilinçli olarak uzatılması; diyafram belirli bir konumda sabit tutuluyor ve bu bir karar içeriyor.
Alıştan sonraki tutma ile verişten sonraki tutma aynı kelimeyle anılsa da bedende farklı bir iş üretiyor.
Bir tarifte eksik bırakılan bir faz, dokunulmadığı anlamına geliyor; iki sayılı ve dört sayılı oranlar farklı, eşit derecede geçerli iki talep taşıyor.
Açılış sahnesi
Bir öğrenci bir prāṇāyāma tarifiyle karşılaşıyor: dört say al, iki say beklet, sekiz say ver.
Cümlenin her kelimesini anlıyor. Ama "beklet" kelimesinde duruyor.
Bu bir tutma mı? Nefesini durduruyor mu, yoksa yalnızca bir sonraki adıma geçmeden önce mi bekliyor? Diyaframı mı sabit tutuyor, yoksa göğsünü mü?
Öğrenci Y1'de nefesin mekaniğini öğrenmişti; diyafram, kaburga hareketi, pasif veriş. Ama o bilgi doğal nefes içindi. Şimdi karşısında bir oran var ve oranın içindeki her kelimenin bir mekanik karşılığı olması gerekiyor.
Bu derste ne olacak
Bu ders yeni bir mekanik bilgi kurmuyor; Y1'de öğrenilen solunum mekaniğini, bir oranın parçalarını okuyabilecek kadar toparlıyor. Önce solunum döngüsünü dört faza ayıracağız, çünkü bir tekniğin oranı bu dört fazın üstüne yazılıyor. Sonra alış ile veriş arasındaki iki geçiş noktasını, henüz bir tutma olmayan duraklamaları, tanımlayacağız. Ardından bir duraklamanın kasıtlı olarak uzatılmasının mekanik olarak ne anlama geldiğini göstereceğiz. Kapanışa doğru bu dört fazı bir teknik tarifini okurken nasıl kullanacağını göstereceğiz. Yirmi vaka bu dört fazın çevresinde duruyor. Ders bittiğinde bir oranı duyduğunda hangi fazın uzatıldığını ve hangi kasın bundan sorumlu olduğunu ayırt edebiliyor olacaksın.
Sıfır noktası
Y1.15 solunum döngüsünü tanımlamıştı: hacmin büyüyüp havanın girdiği alış ile hacmin küçülüp havanın çıktığı verişten oluşan tekrarlayan süreç. Aynı ders diyaframı solunumun ana kası olarak, pasif verişi de dinlenmede kasların gevşemesiyle hacmin kendiliğinden küçülmesi olarak vermişti.
Y1.18 refleksif nefes tutmayı tanımlamıştı: karar verilmeyen, fark edilmeyen ve genellikle zorlanma anında ortaya çıkan solunum durması.
Y1.20 doğal nefesi verdi: üzerinde bilinçli düzenleme yapılmayan, o anki hâliyle bırakılmış solunum. Y1.21 ise uzatılmış verişi tanıttı: nefes verme süresinin, alış süresi değiştirilmeden bir miktar uzatılması.
Bu ders bu terimlerin hiçbirini yeniden tanımlamıyor. Aralarındaki boşluğu dolduruyor: alış ile veriş arasında ne var, ve orası bilinçli olarak nasıl kullanılıyor.
Mekanizma
Döngü dört fazdan oluşuyor, ikisi değil
Solunum döngüsü alış ve veriş diye ikiye bölünüyor gibi görünüyor. Aslında dört parçası var.
Alış ve veriş kolayca fark ediliyor; hacim büyüyor ya da küçülüyor. İki geçiş anı ise fark edilmeden geçiyor, çünkü doğal nefeste çok kısa sürüyor.
Bir teknik tarifinde dört rakam görüldüğünde, örneğin dört-iki-sekiz-iki, bu dört rakam bu dört faza karşılık geliyor.
Yaygın yanlışBir nefes oranı yalnızca alış ve veriş süresini belirtir.
Doğal nefes döngüsü dört fazdan oluşuyor ve ikisi geçiş anı. Dört sayılı bir oran gördüğünde bu, iki geçişin de kasıtlı olarak uzatıldığı anlamına geliyor.
Geçişler henüz bir tutma değil
İkinci ve dördüncü faz, alış ile veriş arasındaki kısa anlar.
Doğal nefeste bu an neredeyse sıfır saniye. Diyafram alıştan verişe, verişten alışa geçerken bir an duruyor, çünkü hareket yön değiştiriyor.
Bu duraklama Y1.18'in refleksif nefes tutmasıyla karıştırılmamalı. Refleksif tutma bir çabayla, genellikle farkında olunmadan ortaya çıkıyor. Duraklama ise her nefeste, çabasız, doğal olarak var.
Duraklamanın kasıtlı uzatılması bir tutmanın mekaniği
Şimdi açılıştaki soruya dönelim: "beklet" ne demek?
Alıştan sonraki tutmada diyafram alçalmış konumda, akciğerler dolu tutuluyor. Verişten sonraki tutmada diyafram yükselmiş konumda, akciğerler boş tutuluyor.
İkisi farklı bir kas işi istiyor. Alçalmış konumda tutmak diyaframın kasılı kalmasını gerektiriyor; yükselmiş konumda tutmak ise gevşemiş bir diyaframın o hâlde bırakılmasını.
Dört faz bir tarifi okumanın anahtarı
Bu dört faz kavramı bu bölümün geri kalanında sürekli kullanılacak.
Bir teknik tarifinde görülen her sayı bu dört fazdan birine karşılık geliyor: alış süresi, alıştan sonraki tutma, veriş süresi, verişten sonraki tutma. Bir tarifte yalnız iki sayı varsa, tutmalar değiştirilmiyor, yalnız alış ve veriş oranı ayarlanıyor demektir.
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Birincisi, dört faz kavramı bir teknik tarifini okumanın kelime dağarcığı. Bu bölümün geri kalanında karşılaşılacak her oran, her tutma, bu dört fazın bir kombinasyonu olarak okunabiliyor. Bu kelime dağarcığı olmadan bir tarif yalnızca sayılar dizisi kalıyor.
İkincisi, duraklama ile kasıtlı tutma arasındaki fark bir süre farkı değil bir niyet farkı. Duraklama her nefeste kendiliğinden oluyor; kasıtlı tutma bir karar ve bir süre içeriyor. Bu ayrım, Y1.18'in refleksif nefes tutmasıyla kasıtlı tutmayı karıştırmamak için de gerekli; üçü de nefesin durduğu anlar ama üçü ayrı kökenden geliyor.
Üçüncüsü, iki tutma türü (alıştan sonraki ve verişten sonraki) aynı kelimeyle anılsa da bedende farklı bir iş üretiyor. Bir tarif yalnız "tut" dediğinde, hangi tutmanın kastedildiği fazın konumundan anlaşılıyor.
Dördüncüsü, bir teknik tarifinde eksik bir faz, o fazın kasıtlı olarak dokunulmadığı anlamına geliyor, rastgele bırakıldığı anlamına değil. İki sayılı bir oran tutmasız bir teknik ve bu, dört sayılı bir orandan daha az değil, farklı bir talep taşıyor.
Beşincisi, bu ders mekanik bir sözlük veriyor ve bir amaç iddiası taşımıyor. Bir fazın nasıl çalıştığını bilmek, o fazı neden uzattığının cevabı değil; o soru bu bölümün ilerleyen derslerinde, geleneksel ve modern çerçevelerin her ikisinde ayrı ayrı sorulacak.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlışBir nefes oranı yalnızca alış ve veriş süresini belirtir.
Döngü dört fazdan oluşuyor ve dört sayılı bir oranda ortadaki iki sayı tutmaları gösteriyor. İki sayılı bir oranda tutmalar değiştirilmiyor demektir.
Yaygın yanlışNefesi tutmak her zaman aynı işi yapan tek bir eylemdir.
Alıştan sonraki tutma dolu bir göğüste, verişten sonraki tutma boş bir göğüste gerçekleşiyor ve ikisi farklı kaslara farklı bir talep bindiriyor. Aynı kelimeyle anılsalar da mekanik olarak ayrı.
Yaygın yanlışKasıtlı tutma ile refleksif nefes tutma aynı şeydir.
Refleksif tutma fark edilmeden, genellikle bir çabayla ortaya çıkıyor; kasıtlı tutma bir karar ve bir süre içeriyor. İkisi aynı görünüp farklı kökenden geliyor.
Yaygın yanlışBir tutmada göğsü ya da omuzları kullanmak diyaframı desteklemektir.
Tutma sırasında yardımcı solunum kaslarının devreye girmesi genellikle gereksiz bir çaba ekliyor. Diyafram odaklı bir tutma, göğüs ve omuzlar gevşekken de mümkün.
Uygulama
Aklında kalsın
Solunum döngüsü dört fazdan oluşuyor: alış, alıştan sonraki geçiş, veriş, verişten sonraki geçiş; bir oran bu dört fazın üstüne yazılıyor.
Alış ile veriş arasındaki kısa geçiş doğal bir an ve henüz bir tutma değil; refleksif nefes tutmayla da karıştırılmamalı.
Kasıtlı tutma bu geçişin bilinçli olarak uzatılması; diyafram belirli bir konumda sabit tutuluyor ve bu bir karar içeriyor.
Alıştan sonraki tutma ile verişten sonraki tutma aynı kelimeyle anılsa da bedende farklı bir iş üretiyor.
Bir tarifte eksik bırakılan bir faz, dokunulmadığı anlamına geliyor; iki sayılı ve dört sayılı oranlar farklı, eşit derecede geçerli iki talep taşıyor.
Sonraki derse köprü
Bu derste nefesin mekanik parçalarını, dört fazı, netleştirdik.
Sıradaki ders bu netliğin üstüne bir soru koyuyor.
Normal değişkenlik ve kontrol arzusu, doğal nefesin kendi başına neden sabit olmadığını ve bunu sabitlemeye çalışmanın nereye vardığını konu alıyor.
Dört fazı tanımak bir çerçeve verdi. Ama her nefes, her gün, bu dört fazı aynı süreyle doldurmuyor.
Sıradaki soru şu: bu değişkenlik bir düzeltilmesi gereken kusur mu, yoksa nefesin kendi doğası mı?