Viparīta Karaṇī

Açılış sahnesi

Bir öğretmen dersini hep aynı kurulumla kapatıyor ve kayda hep aynı kelimeyi yazıyor: dinlenme.

Kayıt yıllardır böyle tutuluyor. Kimse ondan bir şey beklemiyor, çünkü orada beklenecek bir şey olmadığı düşünülüyor.

Bir gün ders bittikten sonra bir öğrenci kapıda duruyor ve şunu söylüyor: kalamadım.

Öğretmen ne olduğunu soruyor. Cevabın dinlenmeyle hiçbir ilgisi yok. Bacağın bir bölümünde uyuşma başlamış, nefes daralmış ve öğrenci sessizce kurulumdan çıkmış.

Öğretmen o cümleyi yazacak sütunu arıyor ve bulamıyor.

Kayıtta tek bir kelime var ve o kelime bir hedef. Hedefin karşılanıp karşılanmadığını gösteren hiçbir şey yazılmamış.

Bu derste ne olacak

Bu ders o boş sütunu dolduruyor.

Önce bu kurulumun kaynak kataloğunda kaç ayrı yerde yazılı olduğuna bakacağız; iki yer var ve her biri kendi hedefini ve kendi işaretlerini taşıyor. Ardından kurulumun üç ayarını ayıracağız — desteğin yüksekliği, leğen kemiğinin duvara uzaklığı ve bacakların eğimi — ve üçünün birbirinden bağımsız seçilemediğini göstereceğiz. Üçüncü adımda taşınan yük tabana indiğinde hangi talep ekseninin ayakta kaldığını bulacağız. Son adım sınırı çiziyor: bu kurulum kimde dinlenme olmaktan çıkıyor ve bunu ne gösteriyor.

Dersin sonunda bu kurulumu bir kapanış alışkanlığı olarak değil, ayarları birbirine bağlı bir kurulum olarak kuruyor olacaksın.

Sıfır noktası

Bu bölümün buraya kadar kullandığı aletlerin çoğu bu kurulumda sıfır gösteriyor.

Pay düğmesi, zincir yönü ve dayatılan dağılım — üçü de elden bir şey geçmesini bekliyor. Burada el yerde bile değil, gövdenin yanında duruyor. Etkin taban yüklenen temasları ayırıyor; ayıracak bir şey yok, sırtın tamamı zeminde. Kenar payı ağırlık merkezinin kenara ne kadar yaklaştığını soruyor; merkez hiçbir kenara yaklaşmıyor.

Aletlerin çoğunun sıfır göstermesi ölçülecek bir şey olmadığı anlamına gelmiyor. Yanlış aletlerle bakıldığı anlamına geliyor.

Elde dört şey kalıyor. Talep ekseni yoğunluğu üç ayrı yerden okuyordu ve üçüncüsü bu derste tek başına kalacak. Gizleyen dayanak ile seçenek bedeli de yerinde duruyor; ilki desteğin ne sakladığını, ikincisi her kolaylaştırmanın ne getirdiğini soruyor. Yüklü uç aralık ise bir eklemin hareket sınırına yakın yerde yük taşımasını adlandırıyordu ve bu kurulumda yalnız yarısı geçerli kalıyor.

Bir de restoratif taraftan gelen hazır bir takım var. Y2.107 destekli bir kurulumda kalan çabayı, ters bırakma sınamasını ve düzen değiştirme işaretlerini kurmuştu; bu ders o takımı yeniden kurmuyor, kullanıyor. Ama orada takımın uygulandığı kurulumun tek gerçek ayarı vardı. Buradakinin üç tane var ve bu farkın bedeli dersin ortasında çıkacak.

Mekanizma

Bu üye aileye hangi ölçütle girdi

Bölümün ilk dersi bu aile için üç aday ölçüt koymuştu. Kurulumu üçüne de tutalım.

Birinci ölçüt başın leğen kemiğine göre yerini soruyordu. Sırtüstü uzanmış bir bedende bu ikisi aşağı yukarı aynı düzlemde; leğenin altına destek konduğunda leğen biraz yükseliyor ve baş yine aşağıda kalmıyor.

İkinci ölçüt göğsün başa göre hizasını soruyordu. Burada ikisi de zeminde, aralarında bir yükseklik farkı yok.

Üçüncü ölçüt taşıma işinin omuz kuşağına geçip geçmediğine bakıyordu. Geçmiyor; gövdenin ağırlığı sırt boyunca yayılmış durumda.

Üçü de bu üyeyi dışarıda bırakıyor. Kaynak kataloğu ise onu inversiyon örneklerinin arasına yazıyor ve kendi satırında destekli inversiyon diye adlandırıyor.

Demek ki aileye giren şey yazılı üç ölçütten biri değil. Giren şey dördüncü ve hiçbir yerde yazılmamış bir ölçüt: bacakların gövde hizasının üstünde durması.

Bu ölçüt kendi başına ne eliyor? Birinci ve ikinci ölçütün aileye soktuğu ayakta ve oturarak öne katlanmaların tamamını; orada bacaklar gövdenin altında ya da hizasında kalıyor. Neyi elemiyor: sırtüstü uzanıp bacakları bir yükseltiye almanın her biçimini, talebi ne olursa olsun.

Bu dördüncü ölçütün neden bir aile kurduğu kaynakta açıklanmıyor, bu ders de bir açıklama uydurmuyor. Kesin olan tek şey adın kaynağı: üye aileye yazılı ölçütlerle değil, yazılmamış bir ölçütle alınmış.

Ve bu üye kataloğun içinde bir kez daha geçiyor. Restoratif pozların örnek listesinde bacaklar sandalyede dinlenme yazıyor; aynı kurulumun sandalyeli sürümü, pozun kendi satırında da başlangıç seçeneği olarak duruyor. Bir liste ona inversiyon diyor, öteki liste dinlenme.

Durak sorusu böylece bir seçim hâline geliyor. İnversiyon listesinden okursan durakta sorulacak şey bacakların ne kadar yukarıda durduğu ve bu yüksekliğin kimde uygun olduğu. Restoratif listesinden okursan sorulacak şey çabanın gerçekten azalıp azalmadığı ve nefesin rahat kalıp kalmadığı. İki soru iki ayrı kayda gidiyor ve poz adı hangisinin sorulduğunu söylemiyor.

Üç ayar, kaç karar

Kurulumun dışarıdan görünen üç ayarı var: leğen kemiğinin altındaki desteğin yüksekliği, leğenin duvara uzaklığı ve bacakların eğimi.

Üçü ayrı ayrı yazılabiliyor ve ayrı ayrı seçilemiyor.

Bacaklar duvarda kaldığı sürece bu üçü geometriyle birbirine bağlı. Leğen duvara yaklaştıkça bacaklar dikleşiyor ve gövde ile bacak arasındaki açı kapanıyor. Leğenin altına destek konduğunda leğen göğüs hizasının üstüne çıkıyor, gövde hattı baştan leğene doğru eğimleniyor ve aynı bacak eğiminde açı bir kez daha kapanıyor. Açı kapandıkça kalçanın arkasından geçen hattın uzunluk talebi artıyor.

Talebi düşürmenin yolu açıyı yeniden açmak, yani leğeni duvardan uzaklaştırmak. Ama leğen uzaklaştıkça bacaklar eğimleniyor ve gövde hizasına göre yükseklikleri düşüyor — yani bu üyenin aileye girme gerekçesi olan dördüncü ölçüt zayıflıyor.

Buradan bir hedef ayar çıkmıyor. Çıkan şey şu: bu kurulumda yapılan her düzeltme bir seçenek bedeli taşıyor ve bedel yazılmadığında ikinci yakınma sürpriz oluyor.

Yük tabana inince hangi eksen kalıyor

Bölümün ilk dersi yoğunluğu üç talep ekseninde okumuştu. Yük ve denge bu kurulumda tabanda duruyor. Geriye kalan eksen, konumda kalma süresi ise serbest; kurulum uzun kalmak için kuruluyor ve içinde onu bitiren bir şey yok.

Üç eksenin birbirinden bağımsız arttığı o derste ölçülmüştü. Bu üye o bağımsızlığı çıplak gösteriyor: iki eksen dibe inerken üçüncüsü yukarı gidiyor.

Şimdi iki bulguyu birleştir. Kalça, uzunluk talebinin arttığı bir açıda duruyor ve orada uzun süre kalıyor.

Yüklü uç aralıkta talep kuvvetten geliyordu ve süreyi kendiliğinden kısaltıyordu; kas yoruluyor, poz bitiyordu. Burada yorulacak kas yok. İşi duvar ve zemin üstlenmiş durumda, dolayısıyla süreyi bitiren şey de yok.

Gizleyen dayanak burada da işliyor: duvar talebi kaldırmıyor, yalnız süreyi serbest bırakıyor.

Buradan kurulumun sakıncalı olduğu sonucu çıkmıyor. Çıkan sonuç ölçülecek kalemin yer değiştirmesi: yük değil süre.

Ve burada bir karışıklık var, ayrılması gerekiyor. Restoratif kurulumlarda bu kurs bir süreyi zaten kaydediyor: kalan çabanın ne kadar hızla düştüğünü gösteren yerleşme süresi. O süre kurulumun kişiye oturup oturmadığını söylüyor ve kısa olması iyiye işaret. Bu derste eksik olan süre başka bir şey: konumda kalma süresinin kendisi, yani kurulumun toplam ne kadar sürdüğü. Biri bir göstergeye ait, öteki bir talep eksenine. Kayıt satırında ikincisine ayrılmış bir hücre var mı, buna ayrıca bakılıyor.

Bu kurulum kimde dinlenme olmaktan çıkıyor

Kaynak restoratif pozlar için amacın en büyük esneme olmadığını yazıyor; çabayı azaltmak, rahat solunuma ve güven hissine alan açmak diyor. Aynı paragrafın verdiği eşik bu kursta çoktan adlandırıldı: düzen değiştirme işaretleri, yani uyuşma, solunumun kısıtlanması ve psikolojik rahatsızlık.

O üç işaret dinlenme kelimesinin ölçülebilir karşılığı ve bu ders onları yeniden kurmuyor. Yeniden kurulması gereken şey işaretin kendisi değil, işaret çıktığında verilecek cevap.

Y2.107'nin kurulumunda cevap tekti, çünkü değiştirilecek ayar tekti: destek. Burada üç ayar var ve üçü birbirine bağlı. Düzeni değiştir cümlesi bu kurulumda bir yönerge değil, bir soru; hangi ayar.

Cevap da işarete göre başka bir yere gidiyor. Solunum kısıtlanıyorsa açıyı kapatan iki ayar konuşuluyor: desteğin yüksekliği ve duvar yakınlığı. Bacak arkasında bir talep bildiriliyorsa açıyı açan yön konuşuluyor ve o yön bacakların yüksekliğini düşürüyor. Uyuşmada ise hangi ayarın onu ürettiği kaynakta yazmıyor, bu ders de yazmıyor; orada yapılacak şey bir ayarı değiştirip işaretin gidip gitmediğine bakmak ve hangisinin değiştirildiğini yazmak.

Bir işareti tanımakla ona ne yapılacağını bilmek arasındaki fark bu kurulumda tam olarak üç ayarlık.

Şimdi ayırt etme sorusu: rahat solunum bir ölçüt olarak neyi eliyor?

Desteğin ve duvar yakınlığının açıyı en çok kapattığı kurulumları eliyor, çünkü orada gövde ön yüzünün hareket alanı daralıyor. Neyi elemiyor: kalça arkasındaki hattın talebi yüksekken solunumun rahat kaldığı bir kurulumu. Orada üç işaretten hiçbiri çıkmayabiliyor ve kişi uzun süre kalabiliyor. Yani solunum tek başına yeterli bir ölçüt değil; üç işaret ayrı ayrı aranıyor ve biri ötekinin yerine geçmiyor.

Sandalye seçeneği ve duvara çok yaklaşmanın şart olmaması bu sınırın parçası. Sandalyeli sürümde diz de büküldüğü için arka hattın uzunluk talebi neredeyse kalkıyor; aynı hamlede bacaklar da düşüyor, ama sıfıra inmiyor — sandalye oturağı zeminin üstünde olduğu için bacaklar gövde hizasının hâlâ üstünde duruyor.

Buradan bu dersin en işe yarar bulgusu çıkıyor: dördüncü ölçüt bir var-yok sorusu değil, dereceli bir büyüklük. Sandalyeli sürüm aileden çıkmıyor, aynı eksende çok aşağı bir yere iniyor. Aynı şey duvar uzaklığı için de geçerli; duvara yaklaşmanın şart olmaması, ölçütün kademeli olduğunu söylüyor. Sandalye bu yüzden bir kolaylık değil, eksen üzerinde bilerek seçilmiş bir yer.

Kimin hangi sürümü kullanacağı sorusu bu dersin masasında değil; kişiye bakan karar için Y2.128 ayrı bir masa kurdu. Bu ders kurulumu ölçüyor: hangi ayar hangi talebi üretiyor.

Usta katmanı

Tek kelimelik bir öğrenme hedefi bir hedeftir, ölçüm değildir. Dinlenme kelimesi bu kurulumun ne için kurulduğunu söylüyor ve kurulduğu şeyi yapıp yapmadığını söylemiyor. Ölçüm hedefin yanına ayrıca yazılmadığında hedef kendini doğrulamış gibi duruyor.

Kaynak bu aile için destek ve gözetimin tek başına güvenlik üretmediğini yazıyor. Bu kurulumda o not ters yönden işliyor. Duvar burada kimseye bir güvenlik vaadi gibi görünmüyor; bir mobilya gibi görünüyor, dolayısıyla hesaba hiç katılmıyor. Oysa süreyi serbest bırakan şey o.

Ve bir sınıf gerçeği: bir kurulum her derste geçiyorsa özel sayılmıyor, özel sayılmayan da kayda girmiyor. İleri sayılan bir kurulum dikkat çektiği için yazılıyor; buradaki kurulum ise yazılmasına gerek görülmediği için kayıtsız kalabiliyor. İki boşluk ayrı sebeplerden doğuyor ve kayıt satırında aynı yeri boş bırakıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bu üye bölümün üç ölçütünün de dışında kalıyor ve aileye yazılmamış dördüncü bir ölçütle giriyor: bacakların gövde hizasının üstünde durması. O ölçüt bir var-yok sorusu değil, dereceli; sandalye seçeneği aileden çıkmıyor, aynı eksende çok aşağı bir yere iniyor.

Aynı kurulum katalogda iki ayrı aile altında yazılı; hangi listeden okunduğu durakta sorulacak soruyu belirliyor ve poz adı bunu söylemiyor.

Desteğin yüksekliği, leğenin duvara uzaklığı ve bacakların eğimi birbirinden bağımsız seçilemiyor; birini istediğin yere getirdiğinde ötekinin karşılığı değişiyor.

Taşınan yük ve denge talebi tabandayken konumda kalma süresi tavana çıkıyor; kalça sınıra yakın bir açıda ve orada durduran bir kas yorgunluğu yok.

Destek talebi kaldırmıyor, taşınabilir kılıyor; taşınabilir olduğu için süre uzuyor ve süre kayda kendiliğinden girmiyor.

Dinlenmenin ölçülebilir karşılığı üç düzen değiştirme işareti ve üçü ayrı ayrı aranıyor; bu kurulumda düzeni değiştirmek tek bir hamle değil, üç ayar arasından birini seçmek.

Sonraki derse köprü

Burada taşınan yük tabandaydı ve bütün işi süre yapıyordu.

Sıradaki üye yükü geri getiriyor ve onu ele değil ön kola veriyor.

Yunus pozunun kaynak kataloğunda kendi satırı yok. Ad, Pincha Mayūrāsana satırının başlangıç seçeneği olarak geçiyor; o satırın öğrenme hedefi omuz kuvveti ve ters yönelim diye yazılmış ve aynı satır bir not daha taşıyor: duvar gözetimi tek başına yeterli değil.

Yani bir sonraki derste bir kurulumun kimliği kendi hedefinden değil, hazırladığı pozdan geliyor. Buradan çıkan soru şu: bir kurulum başka bir pozun basamağı diye anıldığında kendi durak sorusu ne oluyor, ve o soru hazırlık kaydıyla aynı satıra mı yazılıyor?