Vizyon, misyon, hedef

Açılış sahnesi

Samsun, Ilgaz Grup'un merkez binası, yeni kurulan strateji biriminin ilk haftası. Damla, genel müdür Figen Hanım'ın isteğiyle grubun dört biriminin vizyon cümlelerini topluyor ve bir sayfaya alt alta yazıyor. Fırın zinciri: «Bölgenin lideri olmak.» Yedek parça fabrikası: «Müşteri odaklı, kaliteli ve yenilikçi bir üretici olmak.» Yazılım stüdyosu: «En iyi eğitim yazılımlarını üretmek.» Ortaokul: «Geleceğin liderlerini yetiştirmek.»

Damla sayfayı Figen Hanım'a götürüyor ve bir soru soruyor: «Bu dört cümlenin hangisi, geçen ay verdiğimiz bir kararı değiştirdi?» Figen Hanım bir süre düşünüyor. Sonra gülümsüyor: «Hiçbiri. Ama babamın hiç yazmadığı vizyonu her kararı değiştirdi.»

Bu derste ne olacak

Vizyon, misyon ve hedef kelimeleri sık sık birbirinin yerine kullanılır ve bu karışıklık, birçok vizyon cümlesinin neden işe yaramadığını da açıklar. Bu derste üç kavramı birbirinden ayıracağız: gidilmek istenen yerin resmi, bugün kime ve ne için var olduğumuz ve belirli bir zamanda ulaşmak istediğimiz ölçülebilir sonuç. Kanıt bölümünde iki araştırma hattına bakacağız. Biri, istenen bir gelecek hakkında yalnız hayal kurmanın neden güçlü bir bağlılık doğurmadığını ve hayalin bugünkü gerçekle karşılaştırılmasının neyi değiştirdiğini sınayan deneyler. Öteki, belirli ve zor hedeflerin etkisini otuz yılı aşkın bir sürede inceleyen hedef koyma kuramı. Liderin kendi kişisel misyon ve vizyonu Liderlik Akademisi'nde ayrıca işleniyor; bu ders bir ekibin ve kurumun cümlelerine bakıyor.

Kanıt ne diyor

Bir vizyon, bir geleceği hayal etmekle başlar. Araştırma, bu hayalin tek başına yetmediğini söylüyor.

Sahada

Üç kelime, üç iş

Hayal ile bugün

Damla'nın üç satırı

Damla sayfasını yeniden yazıyor ve her birim için üç satır açıyor. Vizyon: on yıl sonra, kimin için, neyin farklı olacağı. Misyon: bugün kime, ne için, nasıl hizmet ettiğimiz. Hedef: önümüzdeki bir yıl için, ölçüsü ve tarihiyle. Fırın için ilk satır Metin Bey'in cümlesi; ikinci satır Rüstem Usta'nın cümlesinden geliyor; üçüncü satır, iki sokaktan fazla yürüyen üç mahallede şube açmak. Figen Hanım sayfayı okuyup babasına götürüyor. Metin Bey bir şey söylemiyor; ama sayfayı katlayıp ceketinin cebine koyuyor.

Gri alan

Vizyon, misyon ve hedef arasındaki sınır kitaplarda nettir, uygulamada tartışmalıdır. Bazı kurumlar misyonu bir geleceğe dair, vizyonu bugüne dair kullanır; terimlerin kendisi üzerinde tam bir uzlaşı yoktur. Bu derste önerilen ayrım bir araçtır, bir yasa değil; önemli olan kelimelerin değil, üç ayrı sorunun cevaplanmasıdır. Kanıtın da sınırları var: Oettingen ve arkadaşlarının deneyleri bireysel hedeflerle yapıldı ve bir kurumun ortak vizyonuna nasıl taşındığı belirsizdir; Locke ve Latham'ın özetlediği kuram hedefler hakkındadır ve bir vizyonun kendisinin performansı nasıl etkilediğini söylemez. Bir de yazılmamış vizyon sorusu var: Metin Bey'in cümlesi kırk yıl yazılmadan işe yaradı; yazmanın onu güçlendirip güçlendirmeyeceği, yoksa duvarda bir slogana çevirip çevirmeyeceği belirsizdir. Bazı kurucular vizyonu yazmamayı bilinçli olarak seçer; bu da savunulabilir bir tercihtir.

Senin işinde

Kurumunun ya da biriminin vizyon cümlesini bul ve üç soru sor: bu cümle gözde canlanan bir resim çiziyor mu, kime hizmet edildiğini söylüyor mu, bir zaman ve ölçü taşıyor mu? Üçüne de evet diyemiyorsan, cümle muhtemelen vizyon, misyon ve hedefi aynı anda olmaya çalışıyor. Bunları ayır: on yıl sonrasının resmini bir satıra, bugün kime ve ne için var olduğunuzu bir satıra, önümüzdeki yılın ölçülebilir sonucunu bir satıra yaz. «En iyisi», «lider», «öncü» gibi kelimeler gördüğünde onları bir resme çevirmeye çalış: en iyisi kimin gözünde, neyin sonucunda? Bir vizyonu ekibinle konuşurken onu bugünkü gerçeğin yanına koy: hayal edilen gelecek ile bugünkü durum arasında ne var? O farkı gördüğünüzde, ilk hedef kendiliğinden ortaya çıkar. Kurumunda yazılmamış ama herkesin bildiği bir yön varsa onu küçümseme; çoğu zaman resmî cümleden daha somuttur. Kendi işinde vizyonun nasıl göründüğünü tek bir cümleyle söyleyebiliyor musun, sor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Vizyon gidilmek istenen yerin ortak resmidir; misyon bugün kime ve ne için var olunduğunu söyler; hedef belirli bir zamanda ulaşılacak ölçülebilir sonuçtur. Bir cümle üçünü birden olmaya çalıştığında çoğu zaman hiçbirini olamaz. Deneyler, bir gelecek hakkında yalnız hayal kurmanın orta düzeyde bir bağlılık doğurduğunu, hayalin bugünkü gerçekle karşılaştırılmasının ise eyleme geçme gereğini ortaya çıkardığını gösterdi. Hedef koyma kuramı belirli ve zor hedeflerin etkisini inceler; «en iyisi olmak» bir hedef değildir. Bir vizyonu bugünün yanına koy; aradaki fark ilk hedefini söyler.

Sonraki derse köprü

Figen Hanım yönetim kuruluna yeni vizyon sayfasını götürmeden önce Damla'ya bir soru soruyor: «Bir vizyonu olan şirketler gerçekten daha iyi mi çalışıyor, yoksa bu da bir inanç mı?» Damla cevabı bilmediğini söylüyor ve araştırmaya başlıyor. M01-D02 vizyonun bir ekibin ya da kurumun performansıyla ilişkisi hakkında araştırmanın ne bulduğunu ve neyi bulmadığını anlatıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Bu derse göre vizyon, misyon ve hedefin farkı nedir?

• A) Üçü aynı şeyin farklı adlarıdır.
• B) Vizyon bütçedir, misyon takvimdir, hedef sloganıdır.
• C) Vizyon gidilmek istenen yerin ortak resmidir; misyon bugün kime ve ne için var olunduğunu söyler; hedef belirli bir zamanda ulaşılacak ölçülebilir sonuçtur.
• D) Vizyon yalnız büyük şirketlerde, hedef yalnız küçük şirketlerde olur.

Cevap: C. Üç kavram üç ayrı soruya cevap verir; bir cümle üçünü birden olmaya çalıştığında genellikle hiçbirini olamaz.

Soru 2 · Senaryo

Bir yazılım ekibi stüdyonun vizyonunu «en iyi eğitim yazılımları» olarak tanımlıyor ve bu cümle ekibin işinde hiçbir şeyi değiştirmiyor. Oettingen ve arkadaşlarının bulgusuna dayanarak ne yapılabilir?

• A) Cümleyi daha büyük harflerle duvara asmak.
• B) Ekibe on yıl sonrasının somut bir resmini hayal ettirmek, sonra bunu bugünkü durumla yan yana koymak ve aradaki farkın ilk adımını bir hedefe çevirmek.
• C) Vizyonu tamamen kaldırmak.
• D) Cümleye «dünyanın» kelimesini eklemek.

Cevap: B. Yalnız hayal kurmak orta düzeyde bir bağlılık doğurur; hayal bugünkü gerçekle karşılaştırıldığında eyleme geçme gereği ortaya çıkar.

Soru 3 · Tuzak

Bir fabrika müdürü «yıllık hedeflerimiz zaten çok net, vizyona ihtiyacımız yok» diyor. Bu görüşü ne sınırlar?

• A) Hedefler hiçbir zaman işe yaramaz.
• B) Vizyon yalnız pazarlama için gereklidir.
• C) Hedefler yalnız bir yıllıktır, o yüzden önemsizdir.
• D) Hedefler yönü olan adımlardır; bir yön olmadan, örneğin büyük bir müşteri gittiğinde fabrikanın ne olacağı sorusu cevapsız kalır.

Cevap: D. Hedefler vizyonun yerini tutmaz; yön olmadan atılan adımlar bir kurumu aynı yerde daha hızlı döndürebilir.

Soru 4 · Uygulama

Bir okulun duvarında «Geleceğin liderlerini yetiştirmek» yazıyor. Okul müdürü bu cümleyi daha işe yarar kılmak istiyor. Müdür önce ne yapmalıdır?

• A) Okulun kime, ne için ve nasıl hizmet ettiğini bir misyon cümlesi olarak; on yıl sonra mezunlar için neyin farklı olacağını ayrı bir vizyon cümlesi olarak yazmak.
• B) Cümleyi değiştirmeden her sınıfa asmak.
• C) Cümleye bir yüzde eklemek.
• D) Cümleyi bir şirketin vizyonuyla değiştirmek.

Cevap: A. Bir slogan, misyon ve vizyon ayrıldığında somutlaşır ve kararlara yön verebilir hâle gelir.