Tasarladığınız şey kimin?

Rolüne göre patika

Temel patika herkes içindir ve tek başına alınabilir. Tasarımcı patikası kendi işini korumak ve başkasının hakkını çiğnememek isteyene, stüdyo patikası müşteriyle sözleşme yapan ve lisans yöneten stüdyoya, uyuşmazlık patikası bir taklitle ya da ihlal iddiasıyla karşılaşana.

• 2 modül · 11 ders

  Temel

  Herkes için: bir tasarımın korunma yolları ve tescilsiz koruma. Tek başına alınabilir.

  Bir tasarım nasıl korunur → Tescilsiz tasarım ve telif

• 5 modül · 28 ders

  Tasarımcı

  Kendi işini korumak ve başkasının hakkını çiğnememek isteyen tasarımcı.

  Bir tasarım nasıl korunur → Tescilsiz tasarım ve telif → Tasarım tescili → Yazı karakteri, görsel ve şablon lisansları → Atölye: üç müşterinin hukuk dosyası

• 4 modül · 23 ders

  Stüdyo

  Müşteriyle sözleşme yapan, marka ve lisans yöneten stüdyo.

  Bir tasarım nasıl korunur → Marka tescili ve ön araştırma → Yazı karakteri, görsel ve şablon lisansları → Tasarımcı sözleşmesi

• 3 modül · 17 ders

  Uyuşmazlık

  Bir taklitle ya da ihlal iddiasıyla karşılaşan.

  Bir tasarım nasıl korunur → Tescilsiz tasarım ve telif → İhlal, taklit ve uyuşmazlık

• Sanat ve Medya Hukuku Akademisi: eser, telif, lisans ve sözleşme — sanat hukukunun sorusundan.
• Reklam Hukuku, Öz-Denetim ve Etik Akademisi: reklamda telifli eser, taklit ve başkasının markası — reklam hukukunun sorusundan.
• Tipografi Akademisi: yazı karakterinin seçimi ve kullanımı — tipografinin sorusundan.
• Tasarım Yönetimi ve Stratejisi Akademisi: stüdyo seçimi, ücret ve sözleşme — tasarım yönetiminin sorusundan.
• Burada sorulan: bir tasarım hangi yolla korunur, nasıl kullanılır ve kopyalanınca ne yapılır?

Akademi boyunca çalışacağın şirket: Hatıl Stüdyo

Kurgusal, bağımsız bir tasarım stüdyosu: İzmir Alsancak'ta yirmi dört kişi; grafik ve kimlik, dijital ürün, endüstriyel ürün ve mekân ekipleri bir masa çevresinde çalışır. Üç uzun süreli müşterisi var. Sırlı Avlu, Kütahya'da üçüncü kuşağın yürüttüğü on dört kişilik bir çini ve seramik atölyesidir; ürünlerini hem kendi dükkânında hem internetten satar. Kestaneyaka Belediyesi altmış bin nüfuslu kurgusal bir ilçenin belediyesidir; tabeladan otobüs durağına, internet sitesinden hizmet binasına kadar kamusal her yüzeyi yenilemek istiyor. Yeşerti, balkon ve saksı bitkilerinin toprak nemini ölçen küçük bir cihaz ile ona bağlı bir telefon uygulaması geliştiren yedi kişilik bir girişimdir.

• Leyla Hanım

  Elli iki yaşında, Hatıl'ın kurucu ortağı ve tasarım direktörü. Grafik tasarımcı olarak başlamış, yirmi yıldır kimlik sistemleri kuruyor; bir işi değerlendirirken önce «bu neyi çözüyor» diye sorar.

• Selin

  Otuz bir yaşında, kullanıcı deneyimi tasarımcısı ve araştırmacı. Bir ekran çizmeden önce üç kişiyle konuşur; «kullanıcı bunu ister» cümlesine «kim, ne zaman söyledi» diye karşılık verir.

• Arda

  Yirmi altı yaşında, grafik tasarımcı, stüdyodaki ikinci yılında. Akademilere çoğu zaman onunla girilir: yazı karakterini sever, gerekçesini yazmayı yeni öğreniyor.

• Kerem

  Otuz yedi yaşında, endüstriyel tasarımcı. Masasında her zaman bir köpük maket durur; bir formu elinde tutmadan çizime güvenmez, kalıpçıyla da tasarımcıyla da aynı dili konuşur.

• Nazlı

  Otuz dört yaşında, iç mekân tasarımcısı. Bir mekâna girince önce ölçü alır, sonra insanların nereden geçtiğini izler; plana yalnız gördüğünü çizer.

• Fatma Usta

  Altmış bir yaşında, Sırlı Avlu'nun sahibi ve baş ustası. Kırk yıldır çini yazar; tasarımcıların bilgisayarda çizdiği desenin fırından nasıl çıkacağını onlardan önce bilir.

• Can

  Yirmi dokuz yaşında, Fatma Usta'nın torunu, atölyenin internet satışlarını yürütüyor. Ambalajın kargoda kırılmasından da sitenin telefonda okunmamasından da ilk o haberdar olur.

• Deniz

  Otuz üç yaşında, Yeşerti'nin kurucusu, eğitimi elektronik mühendisliği. Cihazı çalıştırmayı biliyor; insanların onu neden üç hafta sonra çekmeceye kaldırdığını bilmiyor.

Program

Bu bilgi ne kadar sağlam?

Derslerdeki her kanıt kartı aşağıdaki etiketlerden birini taşır. Tescil, koruma, sözleşme ve ihlal kanun ve yönetmelik metniyle anlatılır; madde numarası güncel metinden okunur. Bir avukatın ya da tasarımcının yorumu kanun yerine geçmez, beyan olarak işaretlenir.

Ölçülebilir

Bir formülle ya da ölçümle sınanabilen değer: kontrast oranı, yazı yüksekliği ile okuma mesafesi, görev tamamlama süresi, antropometrik ölçü. Doğru ya da yanlış denebilir; formülün ve verinin kaynağı gösterilir, kaynak yoksa yaklaşık diye işaretlenir.

Standart

W3C, ISO ya da TSE gibi bir kuruluşun yayımladığı standart: erişilebilirlik ölçütleri, insan odaklı tasarım süreci, işaret ve piktogram kuralları. Sürümü ve hangi seviyenin istendiği söylenir; kanun değilse bağlayıcılığı ayrıca belirtilir.

Kanun veya yönetmelik

Tasarımı düzenleyen kanun ya da yönetmeliğin kendi metni: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, gıda etiketleme, yangın ve erişilebilirlik mevzuatı ve ötekiler. Bağlar; madde numarası ve güncel metniyle verilir.

Araştırma bulgusu

Hakemli dergide yayımlanmış algı, okunurluk, kullanılabilirlik, ergonomi ya da malzeme araştırması. Çalışmanın türü, örneklemi ve neyi göstermediği söylenir; tek çalışma genel yasa gibi sunulmaz.

Meslek kaynağı

Uygulamacının kitabı, stüdyo kılavuzu, platform tasarım kılavuzu, meslek kuruluşunun yayını. İşin nasıl yapıldığını anlatır; neden işe yaradığını kanıtlamaz. Yazarı ve hangi deneyimden konuştuğu söylenir.

Tasarımcı beyanı

Bir tasarımcının ya da akımın kendi ilkesi, manifestosu, röportajı. Bir bakışı tanıtır; üslup tercihidir ve kural gibi anlatılmaz. Kimin, hangi yıl, hangi bağlamda söylediği doğrulanmadan yazılmaz.

Vaka

Gerçek bir tasarım projesi — yalnız yayımlanmış kaynaktan (tasarımcının ya da kurumun vaka metni, ödül başvurusu, akademik inceleme) ve sözle anlatılır; logosu, görseli, ürün fotoğrafı kullanılmaz. Bir vaka bir şeyin MÜMKÜN olduğunu gösterir, genel olduğunu göstermez.