Eskiz ve sunum çizimi

Açılış sahnesi

Deniz yatırımcı toplantısına iki gün kala Hatıl'a geliyor. Kerem'in sap eskizlerini görmüş ve aklında tek bir görüntü var: parlak, gölgeli, rengi seçilmiş, sanki rafta duran bir cihaz.

«Bunlar çok kaba,» diyor eskizleri göstererek. «Yatırımcı bunu görünce ciddiye almaz. Bitmiş gibi bir çizim lazım.»

Kerem bir süre susuyor. Sapın genişliği henüz belli değil, göbeğin kapağa nasıl bağlanacağını Fatma Usta'nın kalıpçı tanıdığıyla konuşmadılar bile. «Bitmiş gibi bir çizim yapabilirim,» diyor sonunda. «Ama önce şunu konuşalım: o toplantıda yatırımcıdan ne istiyorsun? Bir onay mı, yoksa fikir mi?»

Bu derste ne olacak

Önceki iki derste eskizi tasarımcının kendisiyle konuşması olarak ele aldık. Bu derste eskizin başkasıyla konuşmasına geçiyoruz: aynı tasarımın kaba bir eskizi ile parlatılmış, son hâlini almış izlenimi veren bir sunum görüntüsü, onu gören kişide farklı bir etki bırakır mı? Önce elli dört mimara aynı yapının üç farklı görüntüsünü gösterip hangisini ne zaman kullanacaklarını ve hangisinin üstünde değişiklik önermeye daha istekli olduklarını soran bir araştırmayı okuyacağız. Ardından aynı soruyu veri grafikleri üzerinde yeniden sınayan ve daha temkinli bir sonuca varan bir çalışmaya geçeceğiz. Sonra iki tür çizimi amacına göre ayıracağız. Örnekler bir sensörün yatırımcı sunumundan, bir kitap iade kutusunun belediye toplantısından ve bir çini tabağının üretim çiziminden geliyor.

Kanıt ne diyor

«Kaba eskiz tartışmayı açar, parlak çizim kapatır» cümlesini tasarımcılar sık kurar. Bu cümleyi ölçmeye çalışan iki çalışma var.

İki kaynak birlikte daha dikkatli bir cümle kuruyor: kaba görünüm, onu görenlerin bir kısmını tartışmaya daha istekli kılabilir; ama bu etki her koşulda ve her görüntü türünde aynı büyüklükte değil, ve kaba görünüm bir şeyi kesin okumayı zorlaştırıyor.

Sahada

Toplantının amacı

Kimin üstüne çizilir

Kaba görünümün sınırı

Gri alan

Kaba eskizin tartışmayı açtığı fikri tasarım çevrelerinde yaygın, ama onu doğrudan ölçen çalışmalar az ve sınırlı. Schumann ve arkadaşlarının sonuçları bir ankete, katılımcıların söylediklerine ve tek bir projenin görüntülerine dayanıyor; Wood ve arkadaşları davranışı saydığında genel bir fark bulamadı ve kendi çalışmalarını keşif amaçlı olarak tanımladı. İki çalışma ürün çizimiyle değil, biri mimari görüntülerle, öbürü veri grafikleriyle yapıldı. Sunum çiziminin erken evrede tartışmayı «kapattığı» cümlesi ise bu iki kaynakta doğrudan sınanmış değil; Schumann ve arkadaşlarının yorumu ve tek tek toplantılardan gelen gözlemler bu yönde. Dürüstlükle ilgili, tartışmaya açık bir soru da kalıyor: kaba görünüm tasarımın gerçek durumunu mu göstermeli, yoksa izleyicide istenen tepkiyi mi uyandırmalı? Aynı görüntü tekniği iki amaca da hizmet edebilir; hangisine hizmet ettiğine çizimi hazırlayan karar veriyor.

Senin işinde

Bir çizimi bir toplantıya götürmeden önce toplantının amacını bir cümleyle yaz: bir onay mı, bir karar mı, yoksa fikir mi istiyorsun? Fikir istiyorsan kaba bir eskiz götür, masaya kalem koy ve henüz karar vermediğin yerleri çizimde de kararsız bırak. Bir onay ya da üretim için çiziyorsan kesin, ölçülü ve okunur bir çizim hazırla; kalıpçının ya da üreticinin yanlış okuyabileceği bir şeyi eskiz görünümünde bırakma. Aynı tasarım için iki okur varsa iki çizim hazırlamaktan çekinme. Bitmiş görünen bir görüntü göstereceksen, izleyicinin onu bitmiş bir ürün sanabileceğini hesaba kat ve hangi kısımların hâlâ değişebileceğini sözle de söyle. Kesinleşmiş bir tasarımı yalnız yorum almak için kaba gösterme; çizimin biçimi tasarımın gerçek durumunu yansıtsın. Hangi çizimin daha çok tartışma getirdiğini merak ediyorsan toplantılarında say: hangi çizimin üstüne kaç not düştü?

Kendin dene

Aklında kalsın

Aynı tasarımın kaba eskizi ile bitmiş görünen sunum çizimi farklı işler görür. Schumann ve arkadaşlarının ankete katılan mimarları ilk taslak için en çok eskizi, son sunum için en çok kesin çizimi ve gölgeli görüntüyü seçti; eskizi daha canlı ve tartışmaya daha açık, kesin çizimi daha anlaşılır buldu ve eskizin üstüne doğrudan çizmeye daha istekli olduklarını söyledi. Wood ve arkadaşları veri grafiklerinde davranışı ölçtüğünde genel bir fark bulamadı ve eskiz görünümünün büyüklük yargısını bozduğunu gösterdi. Çizimin biçimini toplantının amacına, okurun işine ve tasarımın gerçek durumuna göre seç.

Sonraki derse köprü

Yatırımcı toplantısından sonra Deniz bir soruyla geri geldi: «Herkes sapı beğendi. Ama başka bir sap olabilir miydi? Biz hiç başkasını çizmedik.» Kerem masasına baktı; sap fikri ilk gün çizdiği bir çıkıntıdan doğmuştu ve o günden beri hep aynı sapı düzeltmişti. Tek bir güzel çizim yerine çok sayıda hızlı eskiz seçenekleri nasıl açar, ve bir tasarımcı kendine bunun için nasıl bir zaman sınırı koyar? M01-D04 bunu bir alıştırmayla birlikte ele alıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Schumann ve arkadaşlarının ankete katılan mimarları ilk taslağı bir müşteriye göstermek için en çok hangisini seçti?

• A) Gölgeli görüntüyü, çünkü yapının uzamsal kurgusunu en iyi o gösteriyordu.
• B) Kesin çizgi çizimini, çünkü en açık ve en anlaşılır görüntü oydu.
• C) Eskizi, çünkü taslağın ön niteliğini en iyi o gösteriyordu.
• D) Hiçbirini; katılımcılar ilk taslağı hiç göstermemeyi ve beklemeyi tercih etti.

Cevap: C. Programı düzenli kullananların yüzde 53'ü eskizi seçti; gerekçeleri, eskizin taslağın ön niteliğini göstermesi ve henüz karar verilmemiş ayrıntılara odaklanmamasıydı.

Soru 2 · Kavram

Wood ve arkadaşları veri grafiklerinde eskiz görünümünün katılıma etkisini ölçtüğünde genel olarak ne buldu?

• A) Eskiz görünümü bütün senaryolarda katılımı iki katına çıkardı ve herkes daha çok not aldı.
• B) Genel olarak anlamlı bir fark çıkmadı.
• C) Eskiz görünümü katılımı bütün senaryolarda belirgin biçimde düşürdü.
• D) Katılımcılar eskiz görünümlü grafikleri hiç okuyamadı ve görevi bıraktı.

Cevap: B. Not sayısı ve uzunluğu bakımından iki grup arasında genel olarak anlamlı bir fark çıkmadı; farklar yalnız bazı senaryolarda belirgindi ve yazarlar çalışmayı keşif amaçlı olarak tanımladı.

Soru 3 · Senaryo

Bir çini tabağı kalıpçıya gidecek ve kalıpçının kenar kalınlığını ve ayak çapını doğru okuması gerekiyor. Kerem'in yerinde olsan kalıpçıya ne gönderirdin?

• A) Ölçülü, kesin bir teknik çizim.
• B) Kaba bir eskiz, çünkü kaba çizimler her zaman daha çok tartışma getirir ve kalıpçı da fikir verir.
• C) Eskiz görünümlü bir görüntü, çünkü kalıpçı onu daha ilginç ve daha canlı bulur.
• D) Yalnız sözlü bir tarif, çünkü çizim kalıpçının kafasını karıştırır ve işi yavaşlatır.

Cevap: A. Kesin çizim daha anlaşılır bulundu ve eskiz görünümü büyüklük yargısını bozdu; kalıpçının işi ölçüyü yanlış okumamak.

Soru 4 · Tuzak

Biri «Kaba eskiz her zaman daha çok tartışma getirir, bu kanıtlandı» diyor. Bu derste okuduğumuz iki kaynak bu iddia için ne gösteriyor?

• A) İddia doğru; iki çalışma da gözlenmiş davranışta büyük ve tutarlı bir fark buldu.
• B) İki çalışma da kaba eskizin tartışmayı her zaman azalttığını gösterdi.
• C) İki çalışmada da hiçbir katılımcı kaba eskizle bitmiş görüntü arasında bir fark görmedi.
• D) Biri anketle istek buldu; davranışı sayan ikincisi genel fark bulamadı.

Cevap: D. Schumann ve arkadaşlarının bulgusu katılımcıların söylediklerine dayanıyor; Wood ve arkadaşları not sayısını ve uzunluğunu saydığında genel olarak anlamlı bir fark bulmadı, farklar yalnız bazı senaryolarda çıktı.