Neden önemli
Bir karakteri tek başına ne kadar iyi tasarlarsan tasarla, sahnede hep birileriyle karşılaşır. Kadronun diğer üyeleri onu aydınlatır ya da gölgede bırakır. İyi tasarlanmış bir kadroda her karakter, hikâyenin ana sorusuna kendi cevabını verir; başkarakter bu cevapların arasında kendi yolunu bulur.
İlişkiyi kuran şey yalnızca duygu değildir. Güç ve statü (kim kime muhtaç), güven ve sır (kim neyi biliyor), ortak geçmiş ve ortak istek de ilişkinin dokusunu oluşturur. Bu dengeler hikâye boyunca değiştiğinde ilişkinin kendisi bir ark çizer.
Kadro tasarımında en sık sorun kalabalıktır: aynı işlevi gören iki arkadaş, hiçbir şey istemeyen bir sırdaş, yalnızca bilgi taşıyan bir komşu. Her karakter yer kaplar, sahne süresi ister ve seyircinin dikkatini böler. Bir karakteri çıkarıp hikâye eksik kalmıyorsa o karakter fazladır.
Yazım araçları
Masada uygulanacak yöntemler. Sırayla ya da ihtiyaca göre kullan.
Ortak soru haritası
Hikâyenin ana sorusunu ortaya yaz. Kadrodaki her karakter için bu soruya verdiği cevabı tek cümleyle ekle. İki karakter aynı cevabı veriyorsa birleştir ya da birinin cevabını değiştir.
İlişki çizgisi
Başkarakter ile her önemli karakter arasında bir çizgi çiz ve üzerine üç şey yaz: güç dengesi (kim kime muhtaç), sır (kim neyi saklıyor), değişim (hikâye boyunca bu ilişki nasıl değişecek).
Yan karakterin isteği
Her yan karakter için tek bir istek yaz: küçük de olsa kendi hikâyesindeki amaç. Bu istek başkarakterin isteğiyle çatıştığında yan karakter de yaşamaya başlar.
Üçgen kurmak
İki karakter arasındaki gerilimi bir üçüncü kişiyle artır: iki kişinin sevdiği biri, iki tarafın arasında kalan biri, bir sırrı bilen biri. Üçgenler ikili ilişkilerin göremeyeceği seçimleri zorlar.
Hayri Usta bu adımda
Atölye boyunca kurulan örnek karakterin dosyasına bu adımda giren satırlar ve kararların gerekçesi.
- Ana soru
- Onarılamayan şeylerle nasıl yaşanır?
- Hayri Usta
- “Onarılamayanın lafı edilmez.” (Başlangıçtaki cevabı; hikâye boyunca değişecek.)
- Zerrin (kızı, mimar)
- “Onarılamayanın yerine yenisi yapılır.” Kendi yasını iş ile, yeni binalarla bastırıyor. Babasının aynası.
- Burak (çırak, 19)
- “Bilmiyorum, öğrenmek istiyorum.” Ustasından öğrenmek istiyor ama ustası ona hiçbir şeye dokundurtmuyor. İsteği: kendi ilk saatini tamir etmek.
- Nazmiye Hanım (çay ocağı, 70)
- “Onarılamayan şeyle oturulur, konuşulur.” Kocasını kaybetmiş, imzasını ilk veren o; Hayri Usta’nın tek sırdaşı. İsteği: oğlunun yanına, İzmir’e taşınmak.
- Selim Bey (müteahhit)
- “Onarılamayan yıkılır ki kimse altında kalmasın.” Depremde babasının dükkânını kaybetmiş.
Neden böyle?
İlk kadroda iki komşu esnaf vardı: biri imza vermiş, biri tereddütlü. İkisi de aynı işi görüyordu (Hayri Usta’yı ikna etmek ya da onun ikna etmesini beklemek). Birleştirilip Nazmiye Hanım oldu; ona kendi kaybını ve kendi isteğini vermek, onu bir bilgi taşıyıcısından sırdaşa çevirdi. Burak’ın varlığı ise Hayri Usta’nın ikinci çelişkisini, geçmişi korurken geleceği engellemesini, sahnelere taşıyor.
Filmlerde ve dizilerde
Bu adımın tekniğinin açıkça görüldüğü örnekler. İzlerken yalnızca bu karaktere ve bu tekniğe bak.
Küçük Gün Işığım (2006)
Little Miss Sunshine · Jonathan Dayton ve Valerie Faris
Hoover ailesi
Bir aile, küçük kızlarını bir güzellik yarışmasına götürmek için yola çıkar. Her üye başarı ve kaybetme sorusuna farklı bir cevap verir: başarı programı satmaya çalışan baba, konuşmama yemini etmiş ağabey, intihar girişiminden sonra yanlarına gelen dayı. Kadro tek bir soru etrafında kurulmuş.
Hababam Sınıfı (1975)
Ertem Eğilmez
Mahmut Hoca ve sınıf
Haylaz bir sınıf ve onları disipline sokmaya gelen yeni bir müdür yardımcısı. Sınıfın her üyesi tanınır bir tiptir, ama ilişkiler zamanla değişir: düşmanlıkla başlayan Mahmut Hoca ilişkisi saygı ve sevgiye döner. Topluluk kadrosunun bir ilişki arkı olarak kurulmasına örnek.
Selvi Boylum Al Yazmalım (1977)
Atıf Yılmaz
Asya, İlyas ve Cemşit
Asya, tutkuyla bağlandığı İlyas ile kendisine ve oğluna sessizce emek veren Cemşit arasında kalır. Üçgen, sevginin ne olduğu sorusunu iki karşıt cevap üzerinden sorar; finaldeki seçim bu iki cevap arasında yapılır.
Uzak (2002)
Nuri Bilge Ceylan
Mahmut ve Yusuf
İstanbul’da yaşayan fotoğrafçı Mahmut’un evine, iş arayan akrabası Yusuf taşradan gelir. İki adam arasındaki güç ve statü farkı, küçük günlük sürtüşmelerle, neredeyse hiç dile getirilmeden işlenir.
Karakterini sorgula
Cevapları karakter dosyana yaz. Cevaplayamadığın soru, henüz kurmadığın bir yeri gösterir.
- Hikâyenin ana sorusuna kadrodaki her karakter ne cevap veriyor?
- Başkarakter kime muhtaç, kim ona muhtaç?
- Kim neyi biliyor ve kimden saklıyor?
- Hangi yan karakteri çıkarsan hikâye eksik kalır, hangisini çıkarsan fark edilmez?
- Hangi ilişki hikâye boyunca en çok değişecek?
Sık düşülen hatalar
Ayna olmayan dost
En yakın arkadaş başkarakterle aynı fikirdedir, onu onaylar ve hiçbir şey istemez. Böyle bir karakter sahnede yalnızca bilgi taşır. Dost da başkarakteri zorlamalı.
Aynı işi gören iki karakter
İki karakter aynı soruya aynı cevabı veriyorsa seyirci onları karıştırır. Birleştir; ortaya çıkan karakter genellikle daha güçlüdür.
Değişmeyen ilişkiler
Bütün ilişkiler hikâyenin başında nasılsa sonunda da öyle. Başkarakter değişiyorsa ilişkileri de değişmeli; en az bir ilişki kendi arkını çizmeli.
Alıştırma: İlişki haritası
- Hikâyenin ana sorusunu tek cümleyle yaz.
- Kadrodaki her karakter için bu soruya verdiği cevabı yaz.
- Aynı cevabı veren karakterleri birleştir ya da birinin cevabını değiştir.
- Başkarakter ile her önemli karakter arasındaki ilişki çizgisine güç, sır ve değişimi yaz.
- Her yan karakter için tek bir istek ekle ve bu isteğin başkarakterle nerede çatıştığını işaretle.
Çıktı: Ortak soru haritası ve ilişki çizgileri. Karakter dosyana yaz →
Kendini sına
Bu adımın ölçütünü küçük durumlara uygula. Sorular zevk değil yöntem sorar: seçenekler, adımda tanımlanan testten geçip geçmediğine göre değerlendirilir.
0 / 4 soru · ölçüte uyan 0
1.Ana soru: “Aile için ne kadar fedakârlık yapılır?” Hemşire Sevda’nın iki ablası var. Nilay: “Aile her şeydir, kendini unutursun.” Gönül: “Aileden önce gelen hiçbir şey olmaz.” Ortak soru haritasına göre ne yapılmalı?
2.Matbaacı Orhan (60), dükkânını kapatmamak için direniyor. Çırağı Ece (22) her sahnede “Ustam haklı” diyor ve gelen siparişleri haber veriyor. Yan karakterin isteği aracına göre Ece’ye ne lazım?
3.İki kız kardeş, Ayten ile Filiz, annelerinden kalan evi satıp satmamayı tartışıyor. Sahneler aynı tartışmayı tekrar ediyor. Üçgen kurmak aracına göre hangi hamle seçimi zorlar?
4.Balıkçı Nuri (58) tekneyi oğluna bırakmakla satmak arasında kalmış. Kadroda oğlu Cem, tayfa İsmail, kahveci Recep ve karısı Hacer var. Hangisini çıkarınca hikâye eksik kalmaz?
Derinleş
Bu adımın kavramlarını ayrıntılı işleyen Senaryo Akademisi dersleri.