Neden önemli
Ark önceki on bir adımın toplamıdır. Karakterin yanlış inancı başlangıcı, ihtiyacı varış noktasını, karşı güç baskıyı, ilişkiler de yol arkadaşlarını verir. Ark yazarken yeni bir şey icat etmezsin; şimdiye kadar kurduğun parçaları bir zaman çizgisine dizersin.
Arkın birkaç temel biçimi vardır. Pozitif arkta karakter yalanını bırakır ve ihtiyacına ulaşır. Negatif arkta karakter yalanına daha sıkı sarılır ya da daha kötü bir yalanı kabul eder ve düşer. Düz arkta karakter zaten gerçeği bilir ve değişmez; onun yerine çevresindekileri değiştirir. Trajik arkta karakter gerçeği görür, ama çok geç.
Ark ile olay örgüsü ayrı ayrı yazılırsa ikisi birbirini taşımaz. Olay örgüsünün her büyük dönüm noktası, karakterin yanlış inancını bir kez daha sınamalıdır. Seyirci değişime inanır, çünkü onu adım adım, karakterin ödediği bedellerle görmüştür.
Yazım araçları
Masada uygulanacak yöntemler. Sırayla ya da ihtiyaca göre kullan.
Başlangıç ve bitiş davranışı
Arkı duygu olarak değil davranış olarak yaz: “Başta … yapıyor, sonda … yapıyor.” İki davranış aynı türden olmalı ki fark ölçülebilsin (örneğin her ikisi de bir telefonu açıp açmamakla ilgili).
Üç kırılma
Başlangıç ile bitiş arasına üç ara durak koy: (1) yalanın ilk kez çatladığı an, (2) karakterin gerçeği gördüğü ama ona göre davranmadığı orta nokta, (3) en karanlık anda yalan ile gerçek arasındaki seçim. Her durak bir sahnedir.
Ark türünü seçmek
Hikâyenin söylemek istediğine göre arkı seç: pozitif (insan değişebilir), negatif (yanlış seçimin bedeli), düz (bir doğrunun dünyayı değiştirmesi), trajik (geç gelen farkındalık). Tür seçimi hikâyenin sonunu ve tonunu belirler.
İlişki arkı ile birleştirmek
Başkarakterin arkını en önemli ilişkisinin arkıyla aynı zaman çizgisine koy. Her kırılma bu ilişkide de bir şeyi değiştirmeli; böylece iç değişim dışarıdan görünür olur.
Hayri Usta bu adımda
Atölye boyunca kurulan örnek karakterin dosyasına bu adımda giren satırlar ve kararların gerekçesi.
- Ark türü
- Pozitif ark: yanlış inançtan (“Onarılamayanın lafı edilmez”) gerçeğe (“Onarılamayanın yanında durulur”).
- Başlangıç davranışı
- Saatleri yedi dakika ileri alıyor; Zerrin aradığında telefonu açmıyor, “işim var” diye mesaj atıyor.
- Kırılma 1: yalanın çatlaması
- Burak, ustası yokken bir müşterinin saatini kendi başına tamir ediyor ve saati bozuyor. Hayri Usta tam bağıracakken çocuğun yüzünde kendi suçluluğunu tanıyor. Saati kendisi onarmıyor; Burak’ın yanına oturup onarmayı ona gösteriyor. İlk kez bir hatanın başında beklemek yerine yanında duruyor.
- Kırılma 2: görüp yine de devam etmek
- Nazmiye Hanım taşınacağını söyler ve “Gülsüm’ü ne zaman konuşacaksın?” diye sorar. Hayri Usta cevap vermez, o gece komşuları ikna etmek için daha çok çalışır. Altıncı dükkân da imzasını geri çeker; proje durur.
- Kırılma 3: en karanlık an ve seçim
- Projenin durması Zerrin’in işini kaybetmesine yol açar. Zerrin dükkâna gelir, yirmi yıl önceki geceyi ilk kez dile getirir. Hayri Usta tezgâha dönmek yerine çekmeceden Gülsüm’ün saatini çıkarır ve “Geç kaldım” der.
- Bitiş davranışı
- Komşulara imzalarını geri vermelerini kendisi söyler, kendi imzasını da verir. Zerrin’in yeni bürosunda duvar saatini doğru saate ayarlar. Burak’a dükkânın aletlerini bırakır.
Neden böyle?
Hayri Usta’nın istediği şeyi (altı dükkânın geri çekilmesi) aslında elde ettiği bir orta nokta seçildi; zafer ona istediğini değil, kızını kaybetmenin ne demek olduğunu gösteriyor. Böylece final, isteği ile ihtiyacı arasında gerçek bir seçim oluyor: kazandığı şeyi kendi eliyle bırakmak. Dükkânın yıkılması bir yenilgi olarak değil, bir seçim olarak geliyor.
Filmlerde ve dizilerde
Bu adımın tekniğinin açıkça görüldüğü örnekler. İzlerken yalnızca bu karaktere ve bu tekniğe bak.
Yaşamak (1952)
Ikiru · Akira Kurosawa
Kanji Watanabe
Yıllardır hiçbir iş üretmeden masasında oturan bir memur, ölümcül bir hastalığı olduğunu öğrenir ve hayatına anlam vermeye çalışır. Sonunda bürokrasiye rağmen bir çocuk parkı yaptırır. Pozitif arkın klasik örneği: değişim bir aydınlanma değil, tek bir somut iş üzerinden anlatılıyor.
Breaking Bad (2008)
Vince Gilligan (yaratıcı)
Walter White
Kanser teşhisi konan bir kimya öğretmeni, ailesine para bırakmak için uyuşturucu üretmeye başlar. Dizi boyunca bu gerekçe incelir ve sonunda Walter, yaptıklarını aslında kendisi için yaptığını kabul eder. Negatif arkın uzun soluklu örneği.
Forrest Gump (1994)
Robert Zemeckis
Forrest Gump
Forrest hikâye boyunca neredeyse hiç değişmez: dürüst, sadık, saf. Değişen onun çevresindekilerdir, özellikle Jenny ve Teğmen Dan. Düz arkta karakter bir dönüşüm geçirmez, başkalarının dönüşümüne vesile olur.
Karakterini sorgula
Cevapları karakter dosyana yaz. Cevaplayamadığın soru, henüz kurmadığın bir yeri gösterir.
- Karakter hikâyenin başında ne yapıyor, sonunda ne yapıyor? Bu iki davranış karşılaştırılabilir mi?
- Yanlış inancı ilk kez nerede çatlıyor?
- Gerçeği görüp yine de eski yolunda devam ettiği an hangisi?
- En karanlık anda ne seçiyor? Bu seçim ona neye mal oluyor?
- Değişmeyen bir şey var mı? Neden değişmiyor?
Sık düşülen hatalar
Ani dönüşüm
Karakter üçüncü perdenin başında bir konuşma dinler ve birden değişir. Seyirci bu değişime inanmaz, çünkü karakterin bedel ödediğini görmemiştir.
Ark ile olay örgüsünün kopukluğu
Olaylar bir yöne, karakterin içi başka bir yöne gider; finalde ikisi zorla birleştirilir. Her olay örgüsü dönüm noktasının karakterin inancını sınadığından emin ol.
Değişimin söylenmesi
“Artık eskisi gibi değilim.” Değişimi ilan eden replik, onu gösteren davranışın yerini tutmaz. Son görüntüyü ilk görüntüyle karşılaştır.
Her karaktere ark vermek
Kadrodaki herkesi değiştirmeye çalışmak hikâyeyi dağıtır. Başkarakterin arkı belirgin olsun; bir iki önemli ilişki kendi küçük arkını çizsin, gerisi sabit kalabilir.
Alıştırma: Ark çizelgesi
- Ark türünü seç ve tek cümleyle gerekçesini yaz.
- Başlangıç ve bitiş davranışını karşılaştırılabilir biçimde yaz.
- Üç kırılmayı birer paragraf olarak tasarla; her birinde karakter neye karar veriyor, neyi kaybediyor?
- Her kırılmanın olay örgüsünde hangi dönüm noktasına denk geldiğini işaretle.
- En önemli ilişkinin aynı üç noktada nasıl değiştiğini yaz.
Çıktı: Ark çizelgesi: başlangıç, üç kırılma, bitiş ve ilişki arkı. Karakter dosyana yaz →
Kendini sına
Bu adımın ölçütünü küçük durumlara uygula. Sorular zevk değil yöntem sorar: seçenekler, adımda tanımlanan testten geçip geçmediğine göre değerlendirilir.
0 / 4 soru · ölçüte uyan 0
1.Postacı Kadriye (50), kimseye güvenmeyen birinden insanlara açılan birine dönüşecek. Başlangıç ve bitiş davranışı aracına göre hangi çift, farkı ölçülebilir kılar?
2.Antrenör Serdar’ın (45) yanlış inancı: “Kazanmak için oyuncuyu ezmek gerekir.” Üç kırılma aracına göre hangi sahne ikinci durağa, yani gerçeği görüp yine de eski yoldan devam ettiği ana uyar?
3.Öğretmen Hülya (38), okuldaki kopya düzenine baştan sona karşı çıkıyor ve fikrini hiç değiştirmiyor. Hikâyenin sonunda müdür ve iki meslektaşı düzene karşı tavır alıyor. Ark türlerine göre bu hangi ark?
4.Esnaf Bekir (62) yıllardır oğluyla konuşmuyor. Taslakta üçüncü perdenin başında eski bir dostu ona uzun bir konuşma yapıyor. Bekir ertesi sahnede oğluna sarılıp “Ben değiştim oğlum” diyor. Ölçüte göre doğru düzeltme hangisi?
Derinleş
Bu adımın kavramlarını ayrıntılı işleyen Senaryo Akademisi dersleri.