Malzemeyi okumak

Açılış sahnesi

Can, Deniz gelmeden iki saat önce kurgu odasında. Diskteki iki günü açıp her dosyanın adını tek tek okuyor: kamera, plan, çekim numarası, saat. Masanın kenarında setten gelen not defteri duruyor; sette devamlılığı tutan Melek her çekimin yanına birkaç kelime yazmış: «3: iyi, kız güzel bakıyor», «4: ses — uçak geçti», «7: anne bardağı geç bıraktı».

Can bir tablo açıyor. İlk sütuna storyboard'un kare numaralarını yazıyor, bir ile on iki arası. İkinci sütuna her karenin kaç kez çekildiğini. On ikinci kare, bardağın uzandığı yakın plan, on dört kez çekilmiş.

Deniz kapıdan girdiğinde ekranda klasörler kare numarasıyla dizilmiş, her çekimin yanında Melek'in notu ve Can'ın bir sütunu var: «Odak / Ses / Işık».

Deniz on ikinci karenin klasörünü açıyor ve on dört çekime bakıyor.

«On dördünü de izleyeceğim,» diyor. «Ama ajansa on dördünü göstermeyeceğim.»

Bu derste ne olacak

Önceki derste Deniz dört saati aşan malzemeyi ve önündeki üç belgeyi görmüştü. Bu ders kurgunun asıl başladığı yere bakıyor: malzemenin okunduğu ve düzenlendiği saatlere. Çekilmiş görüntüyü planlara ayırmak, her planın çekimlerini karşılaştırmak, en iyi çekimleri seçmek ve seçilmeyenleri kaybetmeden saklamak; kurgu zaman çizelgesine ilk plan sürüklenmeden önce yapılan bu işler, kurgunun hızını ve kalitesini belirliyor. İnsanların zihinsel yükü fiziksel düzenlemelerle nasıl azalttığını derleyen bir gözden geçirme ve seçenek sayısının artmasının seçimi ne zaman zorlaştırdığını inceleyen bir meta-analiz, Can'ın tablosunu ve Deniz'in «on dördünü göstermeyeceğim» cümlesini tartmamıza yardım edecek. Kurgu zanaatının el kitaplarından biri olarak Dmytryk'in «On Film Editing» kitabı anılır; burada yalnızca adı geçiyor.

Kanıt ne diyor

Bir hatırlatıcıyı telefona kurmak ya da başını eğip eğik bir görüntüye bakmak, aynı türden bir davranış: işin zihne yüklediği yükü fiziksel bir hareketle değiştirmek. Bu davranışı sistemli olarak ele alan bir gözden geçirme, ona bir ad veriyor.

Seçeneklerin kendisine gelince: daha fazla seçenek her zaman daha iyi bir seçim mi demek? Bu soruyu soran onlarca deneyin sonuçlarını birleştiren bir çalışma, cevabın koşullara bağlı olduğunu söylüyor.

Bu iki çalışmanın kurgu odasına bıraktığı ders şu: malzemeyi düzenlemek zihnin yükünü azaltmanın bir yolu, ve seçenekleri daraltmak bazı koşullarda seçimi kolaylaştırıyor.

Sahada

Malzemeyi düzenlemek

Seçmek

Alternatifleri korumak

Gri alan

Malzemeyi okumanın ne kadar ayrıntılı olacağı her işte aynı değil. Büyük bir yapımda bir kurgu asistanı günlerce malzemeyi düzenleyebilir; küçük bir işte kurgucu bunu tek başına, birkaç saatte yapar. Hangi düzenin hangi bütçeye ve takvime uygun olduğu bir yargı meselesi. Risko ve Gilbert'in gözden geçirmesi bilişsel aktarmanın mekanizmalarını ve sonuçlarını soruyor; tablolara ve notlara dayanmanın kurgucunun kendi hafızasını ve malzemeyle kurduğu ilişkiyi nasıl etkilediği bu özetten çıkmıyor ve belirsiz. Chernev ve arkadaşlarının meta-analizi tüketici seçimlerine dayanıyor; deneyimli bir kurgucunun ya da yaratıcı yönetmenin çekimler arasında seçim yaparken aynı örüntüyü gösterip göstermediği bilinmiyor. Yazarların kendisi de seçenek bolluğu üzerine önceki bir meta-analizle çeliştiklerini not ediyor; alanda bu konu hâlâ tartışmalı. Ajansa kaç alternatif gösterileceği de bir denge: çok az alternatif kurgucunun tercihini ajansa dayatabilir, çok fazlası kararı zorlaştırabilir.

Senin işinde

Kurguya başlamadan önce malzemeyi planlara, planları çekimlere göre düzenle ve her klasörü storyboard'un kare numarasıyla eşle. Setten gelen devamlılık notlarını tabloya bir sütun olarak geçir; sette görülen şey kurgu odasına ancak böyle ulaşır. Her çekim için odak, ses ve ışık durumunu ve kadraja giren her oyuncunun yüzünün nasıl aydınlandığını kısa notlarla yaz. Seçimi iki aşamada yap: önce kullanılamayanları ele, sonra kalanlar arasından en iyileri seçmeler klasörüne taşı. Ajansa bir plan için on çekim yerine iki ya da üç gerekçeli alternatif göster. Seçilmeyen çekimleri silme; plan plan ayrılmış klasörlerde ve notlarıyla sakla, çünkü kısaltmalar ve farklı oranlar onlara geri dönmeyi gerektirebilir. Kurgu asistanıyla çalışıyorsan tablonun sütunlarını birlikte belirleyin. Yapım ya da ajans tarafındaysan, kurgu takviminde malzemeyi okumak için ayrı bir zaman ayrıldığından emin ol.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kurgu, ilk plan zaman çizelgesine sürüklenmeden önce başlar: malzemeyi planlara ve çekimlere göre düzenlemek, set notlarını tabloya geçirmek ve her çekimin teknik durumunu yazmak. Bu düzen, kurgucunun zihinsel yükünü dışarıya aktararak dikkatini kararın kendisine bırakır. Seçim iki aşamada yapılır: önce eleme, sonra seçme. Seçenek bolluğu zor, karmaşık ve belirsiz kararlarda seçimi zorlaştırabilir; ajansa birkaç gerekçeli alternatif göstermek kararı verilebilir kılar. Seçilmeyen çekimler saklanır; bir versiyon için elenen çekim, başka bir versiyon için en iyisi olabilir.

Sonraki derse köprü

Deniz üçüncü çekimi ve beşinci çekimi iki ayrı versiyona koydu; ama iki versiyonda da aynı soru duruyor: kızın bakışından bardağa kesildiğinde seyircinin gözü nereye gidecek? Kesme o anda bir şeyi göstermeyi bırakıp başka bir şeyi gösteriyor ve seyirci çoğu zaman bunu fark etmiyor bile. M01-D03, Kesme ve dikkat, kesmenin izleyicinin dikkatini nasıl yönlendirdiğini ve süreklilik duygusunu nasıl koruduğunu soruyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Risko ve Gilbert'e göre bilişsel aktarma nedir?

• A) Bilgiyi tamamen unutmak.
• B) Bir görevi başkasına devretmek.
• C) Bir görevin bilgi işleme gereksinimlerini fiziksel bir eylemle değiştirerek bilişsel yükü azaltmak.
• D) Yalnızca bilgisayar kullanmak.

Cevap: C. Yazarların örnekleri başı eğmek ya da telefona bir hatırlatıcı kurmak gibi gündelik davranışlar.

Soru 2 · Tuzak

Bir kurgucu, ajansın en iyi kararı vermesi için bir planın on dört çekiminin hepsini sunumda göstermeyi düşünüyor. Chernev ve arkadaşlarının meta-analizine göre bu yaklaşımın riski nedir?

• A) Karar görevi zorlaştığında, seçenek kümesi karmaşıklaştığında ve tercih belirsizleştiğinde seçenek sayısının artması seçimi zorlaştırabilir; birkaç gerekçeli alternatif kararı verilebilir kılar.
• B) Hiçbir riski yoktur; daha fazla seçenek her zaman daha iyidir.
• C) Ajans hiçbir zaman karar vermez.
• D) Seçenek sayısının seçimle hiçbir ilgisi yoktur.

Cevap: A. Meta-analiz seçenek bolluğunun dört düzenleyici etkene bağlı olduğunu gösteriyor; kurgu sunumu bu koşulların çoğunu taşır.

Soru 3 · Senaryo

İki hafta sonra ajans, filmin dikey sosyal medya versiyonunu istiyor ve seçilen çekim dikey kadrajda bir oyuncunun elini kesiyor. En yerinde durum hangisidir?

• A) Yeni bir çekim günü planlamak.
• B) Seçilmeyen çekimler notlarıyla saklandığı için, dikey kadraja daha uygun bir çekimi bu arşivden bulmak.
• C) Eli kesik bırakmak.
• D) Dikey versiyonu iptal etmek.

Cevap: B. Bir versiyon için elenen çekim, başka bir versiyon için en iyisi olabilir; bu yüzden seçilmeyenler silinmez.

Soru 4 · Uygulama

Bir kurgu asistanı malzemeyi düzenlerken her çekim için hangi bilgiyi tabloya yazmalıdır?

• A) Yalnızca dosya adını.
• B) Yalnızca çekimin süresini.
• C) Yalnızca yönetmenin beğendiği çekimleri.
• D) Storyboard karesini, çekim numarasını, devamlılık notunu, odak ve ses durumunu ve kadraja giren her oyuncunun yüzünün ışıkta nasıl göründüğünü.

Cevap: D. Bu bilgiler kurgucunun yükünü azaltır ve bir oyuncunun teninin kötü aydınlandığı çekimi seçimden önce görünür kılar.