Kalite planı

Sahadan bir an

Cuma öğleden sonra, Recep Bey'in camlı odası. Ilgın, tablet formunun ikinci aşaması için hazırladığı kalite planını getirmiş: tek bir sayfa, üç satır. Onur da orada.

Recep Bey: Planında "kalıphane ekranı test edilecek ve kullanıcılar onaylayacak" yazıyor. Kim test edecek? Hangi kullanıcı, neyi onaylayacak?

Ilgın: Onur test edecek. Kullanıcılar da kalıphanedeki çocuklar.

Onur: Ben ekranın açıldığını, alanların kaydedildiğini test ederim. Ama kalıphanede bir dakikada kayıt yapılıp yapılmadığını ben bilemem; orada değilim.

Recep Bey: Peki rapor? "Rapor aynı gün kalitenin önünde" diye bir ölçüt yazmışsın. Kalite mühendisi sensin. Bunu kendin mi kontrol edeceksin?

Ilgın: Evet, ben bakarım.

Recep Bey: Hem ölçütü yazan, hem kontrol eden, hem kabul eden sen olursan, bu bir plan değil, bir niyet.

Ilgın'ın planı 13.1'deki dersi doğru uygulamış: ölçütler kullanımdan türemiş, kalıphanenin dört alanı ve bir dakikası içinde. Ama Recep Bey'in soruları başka bir boşluğu gösteriyor. Bir ölçütü yazmak, onun nasıl, kim tarafından ve ne zaman kontrol edileceğini yazmakla aynı şey değil. Onur'un itirazı da önemli: ekranın şartnameye uyup uymadığını o bilir, ama kalıphanede işe yarayıp yaramadığını bilemez. Bu ders, her teslim edilebilir için ölçütü ve onun nasıl sınanacağını önceden yazan belgeyi soruyor.

Kavram

Kalite planı, her teslim edilebilir için neyin iyi sayılacağını, bunun nasıl ve kim tarafından sınanacağını ve kimin kabul edeceğini, iş başlamadan önce yazılı hâle getirir.

Planın çekirdeği, her teslim edilebilir için yazılan ölçütler.

Onur'un itirazı, sınamanın iki ayrı türünü ayırıyor.

13.1'deki iki kalite tanımının planlamadaki karşılığı bu ikisi. Doğrulama şartnameye uygunluğu sınar; Onur'un işi. Geçerleme kullanıma uygunluğu sınar; kalıphanede, operatörlerle, gerçek koşulda yapılır. Biri ötekinin yerini tutmaz. Onur'un testleri geçen bir ekran kalıphanede başarısız olabilir; 13.1'deki kalem bunu gösterdi.

Ilgın planı her teslim edilebilir için dört sütunla yeniden yazıyor: ölçüt, doğrulama, geçerleme ve kabul. Kalıphane ekranı için ölçüt, dört alan, kalemsiz giriş ve bir dakikanın altında kayıt. Doğrulamayı Onur yapıyor, test ortamında: ekran yalnız dört alanı gösteriyor mu, düğmeler eldivenle dokunulabilecek büyüklükte mi, kayıt sisteme doğru düşüyor mu? Geçerlemeyi Selma yürütüyor, kalıphanede: beş operatör bir hafta boyunca her kaydı tabletten yapacak, sistem kayıt süresini kendisi tutacak, Selma her gün kâğıda dönen olup olmadığına bakacak. Kabul Sabri Usta'da: kalıphanenin ustası, ekranın onun ekibinin işini görüp görmediğine son sözü söyleyecek kişi.

Rapor satırında Recep Bey'in itirazı bir değişiklik getiriyor. Aynı gün ulaşma ölçütü 0.4'teki hedefle bağlantılı: bir sorunun formdan kalite mühendisine ulaşma süresi iki günden dört saatin altına inecekti. Bu ölçütü artık Ilgın değil, sistemin kendisi ölçüyor: her kaydın girildiği ve raporda göründüğü saat. Doğrulamayı Burak yapıyor, zaman damgalarından. Kabulü ise Recep Bey veriyor; ölçütü yazan ile kabul eden aynı kişi olmuyor.

Planın son satırı, plana girmeyecek olanı yazıyor: eski kâğıt kayıtların sisteme aktarılması bu aşamanın kapsamında değil, ve ona bir kalite ölçütü de yazılmıyor. Kalite planı, kapsamın her parçası için bir ölçüt ister; kapsamın dışındakiler için değil.

Perde arkası

PMBOK 6. baskı, müfredattaki dayanak, bu ders için de açılmadı. Kalite yönetim planı, doğrulama, geçerleme ve kabul ölçütleri tanımları PMI'ın sözlüğünden okundu.

Yaygın yanılgılar

İki sürüm

Ilgın'ın kalite planından kalıphane ekranı satırı.

Zayıf sürüm

Teslim edilebilir: kalıphane ekranı.

Ölçüt: dört alan, kalemsiz giriş, bir dakikanın altında kayıt.

Kontrol: Onur test eder, kullanıcılar onaylar.

Zayıf sürümün ölçütü iyi: 13.1'den gelen ders yerine oturmuş, ölçüt kullanımdan türemiş ve ölçülebilir. Zayıflık, ölçütün nasıl sınanacağını söyleyen satırda. "Onur test eder" doğrulamayı tarif ediyor ama kalıphanedeki kaydın süresini ölçemeyecek kişiye geçerlemeyi de yüklüyor. "Kullanıcılar onaylar" kimin, ne zaman, neye bakarak onaylayacağını söylemiyor; beş operatör mü, Sabri Usta mı, bir anket mi? Kabulü kimin vereceği yazılmadığı için, ekran teslim edildiğinde kimin "tamam" diyeceği belirsiz kalıyor.

Güçlü sürüm

Teslim edilebilir ve ölçüt: kalıphane ekranı; yalnız dört alan, eldivenle dokunulabilir düğmeler, kalemsiz, bir kaydın tamamlanması bir dakikanın altında.

Doğrulama: Onur, test ortamında; dört alanın gösterildiği, düğme boyutunun şartnameye uyduğu, kaydın sisteme doğru düştüğü yirmi test kaydıyla. Sonuç pazartesi.

Geçerleme: Selma, kalıphanede; beş operatör bir hafta boyunca bütün kayıtları tabletten yapar, süreyi sistem tutar, Selma her gün kâğıda dönen olup olmadığını kaydeder.

Kabul: Sabri Usta, geçerleme haftasının sonunda, sürelerin ve kâğıda dönüş kaydının üzerinden.

Güçlü sürüm aynı ölçütü taşıyor, ama onu kimin, nerede, nasıl ve ne zaman sınayacağını yazıyor. Doğrulama ve geçerleme ayrılmış; her biri onu yapabilecek kişide. Ölçümü kimsenin hatırına bırakmıyor: süreyi sistem tutuyor. Kabul, ölçütü yazan Ilgın'da değil, ekranın işini görüp görmeyeceğini en iyi bilecek kişide. Kusursuz değil: geçerleme haftasında ölçütün karşılanmaması durumunda ne olacağı yazılmamış; ekran mı değişecek, ölçüt mü yeniden konuşulacak, belli değil.

Bağlam notu

Neyle bileceğiz sorusu, kalite planının varlık nedeni. Her ölçütün yanına bir doğrulama yöntemi yazmak, o sorunun her teslim edilebilir için ayrı ayrı cevaplanmasını sağlıyor. Ama planın iki aşırı ucu var. Birincisi, kalite planının bir şablona dönüşmesi: kurumun standart belgesinden kopyalanmış, projenin hiçbir somut teslim edilebilirine bağlanmayan genel cümleler. Böyle bir plan denetimde dosyada durur, ama kimse ona bakarak bir şey sınamaz. İkincisi, her teslim edilebilire onlarca ölçüt yazmak: ölçütlerin çoğu sınanmaz, sınananlar da önemli olanları gölgeler. Küçük bir aşama için her teslim edilebilire bir iki ölçüt, bir doğrulama, bir geçerleme ve bir kabul eden genellikle yeter. Bir ölçüt ölçülemiyorsa, ya ölçülebilir hâle getirilmeli ya da plandan çıkarılmalı.

Uygulama

Retro sorusu

Pilot projende bir işi "tamam" saydığında, o kararı veren kişi aynı zamanda işi yapan ya da ölçütü yazan kişi miydi?

Kapanış

1. Kalite planı, her teslim edilebilir için ölçütü, doğrulamayı, geçerlemeyi ve kabulü iş başlamadan yazılı hâle getirir.
2. Doğrulama şartnameye uygunluğu, geçerleme kullanıcının ihtiyacını karşılamayı sınar; biri ötekinin yerini tutmaz ve çoğu zaman farklı kişilerce, farklı yerlerde yapılır.
3. Ölçütü yazan, doğrulayan ve kabul eden kişiler ayrıldığında plan bir niyetten bir denetime dönüşür; ölçülemeyen ölçüt plana girmez.

Beş soru

1. Recep Bey neden "bu bir plan değil, bir niyet" dedi?
2. Bir belediye bir mahallede kaldırım yeniliyor. Kalite planında "kaldırım taşları şartnameye uygun döşenir" yazıyor. Bu satıra neler eklenmeli?
3. Bir derneğin yeni web sitesinde bütün sayfalar açılıyor, bağlantılar çalışıyor, test listesi tamam. Ama gönüllüler bağış formunu bulamadığını söylüyor. Hangi sınama eksik kalmış?
4. Bir proje yöneticisi kalite planını proje kapanışında, yapılan testleri derleyerek yazmayı öneriyor. Ne söylersiniz?
5. Ilgın'ın planında eski kâğıt kayıtların sisteme aktarılması için bir kalite ölçütü yok. Bu bir eksik mi?

Yanıtlar

1. Çünkü planda ölçütün nasıl sınanacağı, kimin sınayacağı ve kimin kabul edeceği yazılı değildi; üstelik rapor satırında ölçütü yazan, kontrol eden ve kabul eden aynı kişiydi. Böyle bir plan bir şeyin iyi olmasını istediğini söyler ama bunu kimin, nasıl göstereceğini söylemez. Kendi ölçütünü kendin kontrol etmek çekici, çünkü işi bilen sensin; ama bağımsız bir göz, en çok kendi işine bakarken kaçırdığını yakalar.
2. Ölçütün kendisi ölçülebilir hâle getirilmeli: hangi şartname, taşlar arası en fazla ne kadar kot farkı, eğim kaç derece. Doğrulama: kim, hangi aletle, kaç noktada ölçecek. Geçerleme: tekerlekli sandalye ve bebek arabasıyla gerçek kullanım, yağmurdan sonra su birikmesi. Kabul: belediyenin hangi birimi, neye bakarak. "Şartnameye uygun" yazmak çekici, çünkü bir standarda gönderme yapar; ama nasıl sınanacağını söylemez.
3. Geçerleme. Test listesi doğrulamayı yapmış: sayfalar ve bağlantılar şartnameye uygun çalışıyor. Ama sitenin asıl amacı, gönüllülerin bağış yapabilmesi, gerçek kullanıcılarla sınanmamış. Birkaç gönüllüye bağış yapmalarını söyleyip izlemek, eksik olanı ortaya çıkarırdı. Test listesinin tamamlanmasını sitenin hazır olması saymak çekici, çünkü liste somut ve bitmiş görünür.
4. O belge bir kalite raporu olur, kalite planı değil. Planın amacı, işe başlamadan herkesin neyin iyi sayılacağını ve nasıl sınanacağını bilmesidir; kapanışta yazılınca ölçütler yapılan işe göre ayarlanabilir ve hiçbir zaman gerçekten bir denetim görevi görmez. Planı sona bırakmak çekici, çünkü baştaki iş yükünü azaltır; ama kaliteyi sonradan tanımlamak, kalitesizliği de sonradan tanımlamaya izin verir.
5. Eksik değil, çünkü aktarım bu aşamanın kapsamında değil. Kalite planı kapsamın her parçası için bir ölçüt ister; kapsamın dışındakiler için yazılan ölçüt, kimsenin sınamayacağı bir satır olur. Aktarım ileride bir aşamaya girerse, o aşamanın planına kendi ölçütüyle girecek. Her şeye ölçüt yazmak çekici, çünkü kapsamlı görünür; ama planı kapsamdan koparır.

Sonraki derse köprü

Recep Bey yeni planı onaylarken bir şey daha ekliyor: "Bu planın her satırı ürünü kontrol ediyor: ekranı, raporu. Ya ürünü yapan iş? Onur'un ekibi kodu nasıl değiştiriyor, kim ona bakıyor? Ekran kalıphaneye gitmeden önce yanlış yapılmışsa, biz bunu ancak orada görürüz." 13.3, kalite güvencesi ile kalite kontrolünü ayırıyor: süreci denetlemek ile ürünü denetlemek.