Buzdolabı ve kiler düzeni

Açılış

Feride Hanım'ın torunları cumartesi gelecekti ve cuma akşamı buzdolabına yer açmak için rafları boşalttı. Arka sıralarda unuttuğu şeyler bir bir çıktı: kapağı açılmış üç ayrı kavanoz biber salçası, ikisi yarım iki kap yoğurt, kenarı küflenmiş bir parça kaşar ve ne zaman piştiğini hatırlamadığı bir kap nohut. Ön sırada ise bir gün önce aldığı yeni salça kavanozu duruyordu. Salçası bitti diye dördüncü kavanozu almıştı.

Feride Hanım yarım saat boyunca neyin atılacağına, neyin kullanılabileceğine karar vermeye çalıştı. Hiçbir kabın üstünde tarih yoktu. Nohudun kokusu iyiydi ama ne zaman piştiğini bilmeden yemek istemedi. Kaşarı attı, yoğurtların birini attı, salçaları tek tek kokladı.

Feride Hanım'ın buzdolabı kötü değildi; düzensizdi. Yeni giren ürün öne, eskisi arkaya gitmişti, hiçbir şeyin üstünde tarih yoktu ve çiğ et ile pişmiş yemek aynı rafı paylaşıyordu. Bu derste o yarım saati bir daha yaşamamak için buzdolabını ve kileri baştan kuracaksın: önce raflar, sonra sıra, en son da kalem ve kâğıt bant.

Tek fikir

İyi bir buzdolabı düzeni üç kuralla kurulur: çiğ hayvansal ürünler en alta ve kapalı kaplara, eski ürün öne yeni ürün arkaya, açılan ya da pişen her şeyin üstüne ne olduğu ve tarihi. Kiler de aynı ilkelerle, kuruluk ve kapalı kaplarla korunur.

Neden böyle

Buzdolabı yalnız bir soğuk dolap değil, bir düzen gerektiren bir depodur. Ders 2.3'te çiğ etin suyunun hazır yemeğe nasıl damlayabildiğini gördün; Ders 2.4'te de buzdolabının içinde rafların aynı sıcaklıkta olmadığını ölçtün. Raf düzeni bu iki bilgiyi birleştirir: yerçekimi yukarıdan aşağı çalışır, bu yüzden en çok sızma riski taşıyan şey en alta konur.

Raf düzeninin ikinci kuralı sıradır. Bir buzdolabında ya da kilerde yeni alınan ürün çoğu zaman öne konur, çünkü en kolay oraya konur. Eski ürün arkaya itilir, görünmez olur ve ya bozulur ya da Feride Hanım'ın salçaları gibi gereksiz yere tekrar alınır.

Üçüncü kural etikettir. Bir kabın içindekini görmek kolaydır; ne zaman piştiğini görmek imkânsızdır. Artık yemeğin ne kadar süre saklanabileceğini bir sonraki derste resmi kaynaklarıyla göreceksin, ama o sürenin ne zaman başladığını yalnız etiket söyler.

Kiler buzdolabından farklı bir depodur. Un, bulgur, pirinç, kuru bakliyat, makarna, şeker, baharat, konserve ve kavanozlar oda sıcaklığında saklanır.

Kuru depoda ürünler bakteriden çok nemden ve böcekten zarar görür. Açılmış bir un çuvalı mutfağın buharını çeker, topaklanır ve kokar; ağzı açık bir bakliyat paketi küçük böceklerin yuvası olabilir. Kapalı kaplar ve serin bir köşe bu iki riski birden azaltır.

Mutfakta

Uygulama

Bu derste buzdolabını ve kilerini baştan düzenleyeceksin. Aşağıdaki tablo bir ev buzdolabı için önerilen yerleşimi gösteriyor; senin buzdolabının raf sayısı farklıysa ilkeyi uygula: çiğ en alta, hazır üste, hassas olan soğuğa.

1. Buzdolabını tamamen boşalt, raflarını ılık sabunlu suyla sil ve kurula.
2. Her ürüne bak: tarihi geçmiş, küflenmiş, ne zaman açıldığı ya da piştiği bilinmeyen bir şey varsa at.
3. Tablodaki yerleşime göre geri koy. Aynı türden ürünleri yan yana, eskisi önde olacak biçimde diz.
4. Mutfağa bir kâğıt bant ve kalem as. Bundan sonra açılan her kavanozun ve pişen her kabın üstüne içindekini ve tarihi yaz.
5. Kilerdeki açık paketleri kapalı kaplara aktar, kaplara içindekini ve tarihi yaz, kileri mutfağın en serin, kuru ve karanlık köşesine taşı.

Defter: Buzdolabı düzeni krokisi (hangi rafta ne var), iki haftalık atılan yiyecek sayımı ve nedenleri, kilerde kaba aktarılan ürünler ve iki hafta arasındaki fark.

Değişken oyunu

Oynatacağın değişken görünürlük. Buzdolabının bir rafını şeffaf, kapağına etiket yapıştırılmış kaplarla, bir başka rafını ise opak, etiketsiz kaplarla düzenle. Bir hafta boyunca hangi raftaki yemeklerin daha hızlı tüketildiğine ve hangisinde bir şeyin unutulduğuna bak.

Tahmin et: büyük olasılıkla şeffaf ve etiketli raftaki yemekler daha hızlı yenecek ve daha az unutulacak, çünkü buzdolabını açan kişi içinde ne olduğunu ve ne zaman yapıldığını tek bakışta görüyor. Opak kaplar ise "sonra bakarım" diye kenarda kalır. Bu oyun bir gıda güvenliği kuralından çok bir davranış gözlemidir: insanlar gördüğünü kullanır, görmediğini unutur. Gözlemine göre buzdolabının bütününe hangi kap türünü seçeceğine karar ver; şeffaf kaplar pahalıysa opak kapların önüne büyük harflerle yazılmış bir etiket de aynı işi büyük ölçüde görür.

Kendi versiyonun

Kendi mutfağına özgü bir düzen kartı yaz ve buzdolabının kapağının iç yüzüne yapıştır: hangi raf ne için, etiket nasıl yazılır, haftada bir hangi gün raflara bakılır. Kalabalık bir aileysen her rafı bir kişiye değil bir yiyecek türüne ayır; tek yaşıyorsan küçük bir "önce bunu ye" kutusu kur ve tarihi yaklaşan her şeyi oraya koy. Kilerin için mevsimlik bir sayım günü belirle: yazın böceğe, kışın neme karşı kapları kontrol et. Kartı birkaç hafta sonra güncelle; düzen mutfağın gerçek kullanımına göre şekillenir.

Hata köşesi

Güvenlik ve sofra

Buzdolabını haftada bir gözden geçir: ne zaman piştiği bilinmeyen, kokusu ya da görüntüsü değişmiş ya da etiketindeki süreyi aşmış bir şeyi tatmadan at. Raflarda dökülen et suyu ya da süt varsa hemen sabunlu suyla sil; Ders 2.2'de gördüğün gibi önce temizlik gelir. Kilerde böcek görürsen o kabı ve yanındakileri kontrol et, böceklenen ürünü at ve kabı yıkayıp kurula.

Alerjen notu: kilerde ürünleri orijinal paketlerinden kaplara aktarmak düzen getirir ama bir bilgiyi de kaybettirir: paketin üzerindeki içindekiler listesini ve alerjen uyarısını. Bir baharat karışımının içinde susam, hardal ya da gluten olabilir; bir hazır çorba ya da bulyon kereviz içerebilir. Kaba aktardığın ürünün etiketine adının ve tarihinin yanında alerjenlerini de yaz ya da paketin içindekiler bölümünü kesip kaba yapıştır. Evde alerjisi olan biri varsa, örneğin fıstık ya da susam alerjisi, o ürünleri ayrı ve işaretli bir rafta tut ki aynı kaşık ya da kap başka ürünlere geçmesin. Glutensiz beslenen biri için glutensiz unu ve makarnayı da ayrı bir rafta, ayrı kaplarda saklamak çapraz temasın önüne geçer.

Kapanış

1. Buzdolabında çiğ hayvansal ürünler kapalı kaplarda en alt rafa, hazır yemekler üste konur; hassas ürünler kapıya değil iç raflara gider.
2. İlk giren ilk çıkar düzeni ve her açılan ya da pişen kabın üstüne yazılan içerik ve tarih, hem bozulmayı hem israfı azaltır.
3. Kilerde düşman bakteriden çok nem ve böcektir; kapalı kaplar, serin bir köşe ve kaplara taşınan alerjen bilgisi kuru depoyu güvenli tutar.

Üç soru

1. Buzdolabının en üst rafında marine edilmiş tavuk, alt rafında bir tabak meyve var. Neyi değiştirirsin ve neden?
2. Kilerdeki baharat karışımını şık kavanozlara aktardın ve paketleri attın. Hangi bilgiyi kaybetmiş olabilirsin ve bunu nasıl telafi edersin?
3. Arkadaşının buzdolabında her hafta yarım yarım yoğurtlar ve açık kavanozlar birikiyor. Ona ne önerirsin?

Yanıtlar

1. Tavuğu kapalı bir kapta en alt rafa, meyveyi üst raflardan birine alırım. Marine edilen tavuğun suyu sızarsa çiğ yenecek meyvenin üzerine damlar ve çapraz bulaşma olur. Raf düzeninin amacı bu riski yerçekimiyle ortadan kaldırmaktır.
2. İçindekiler listesini ve alerjen uyarısını kaybetmiş olabilirim; baharat karışımları susam, hardal ya da gluten içerebilir. Kavanozun etiketine alerjenleri yazmak ya da paketin içindekiler bölümünü kesip kavanoza yapıştırmak bu bilgiyi korur. Düzenli bir kiler güzel görünür, ama üzerinde içerik yazmayan bir kavanoz, susama tepki veren bir misafirin tabağına habersizce girebilir.
3. Açılan her ürünün kapağına açılış tarihini yazmasını, yeni ürünü eskisinin arkasına koymasını ve aynı türden ikinci bir kabı ancak birincisi bittiğinde açmasını öneririm. Bir hafta boyunca atılanları sayarsa sorunun yeni ürünü öne koymaktan mı yoksa unutmaktan mı kaynaklandığını görür.

Sonraki derse köprü

Artık buzdolabında her pişmiş kabın üstünde bir tarih var. O tarihin ne anlama geldiği ise başka bir soru: bir tencere sarma ya da bir kap pilav buzdolabında kaç gün güvenle kalabilir, kaç kez ısıtılabilir ve bazı yiyecekler neden daha dikkat ister? Sıradaki ders artık yemeği, saklama sürelerini ve yeniden ısıtmayı resmi kaynaklarıyla ele alıyor.