Çizim bir belgedir

Açılış sahnesi

Sarıkaya Mahallesi'ndeki yeni apartmanın ilk kat planı çıktı. Selim gururla üç kopya bastırıyor: biri hak sahiplerinin temsilcisi Cevdet Bey'e, biri şantiyede çalışacak Kenan Usta'ya, biri de belediyeye gidecek dosyaya. Ertesi gün üç ayrı telefon geliyor. Cevdet Bey soruyor: «Benim dairem hangisi, balkonu nereye bakıyor?» Kenan Usta soruyor: «Bu duvar kaç santim, tuğla mı gazbeton mu?» Belediyeden gelen soru ise başka: «Paftanın ölçeği nerede yazıyor, tarihi hangisi?» Selim üç soruya da paftada cevap arıyor ve hiçbirini bulamıyor. Ilgın paftayı alıp bir süre bakıyor. «Güzel bir resim çizmişsin» diyor. «Ama bu bir belge olmalıydı.»

Bu derste ne olacak

Mimari bir çizim, onu çizenin kafasındakini kâğıda aktarır; ama asıl işi, çizenin orada olmadığı bir yerde, başka biri tarafından okunmaktır. Bir iş sahibi onu evini anlamak için, bir usta onu duvarı örmek için, bir belediye çalışanı onu bir izni onaylamak için okur. Her biri farklı bir soruyla gelir ve çizim, çizen kişiyi aramadan bu sorulara cevap vermelidir. Bu derste çizimi bir belge olarak ele alıyoruz: kim okur, ne arar, ve bir çizimde neyin eksik olması işin nerede bozulmasına yol açar. Araştırma bu konuda iki şey söylüyor: belgelerdeki eksikler şantiyede pahalı yeniden işlere dönüşüyor, ve mimar olmayan okurlar plan okumakta mimarlardan belirgin biçimde daha çok zorlanıyor. Bu modülün geri kalanı, bu belgenin ortak kurallarını tek tek kuracak.

Kanıt ne diyor

Üç çalışma var. Biri bir projede yeniden yapılan işin nedenlerine bakıyor; ikisi, birbirinden bağımsız olarak, mimar olmayan okurların çizimleri nasıl anladığını inceliyor.

Sahada

Üç okur, üç soru

Eksik bilginin bedeli

Gri alan

Bu dersteki üç çalışmanın ikisi sağlık yapıları ve bir alışveriş merkezi gibi belirli bağlamlarda yapıldı; biri de Avustralya'daki projelerde katılımcı bildirimine dayanan bir anket. Bir konut projesinde bir hak sahibinin ya da bir ustanın bir planı nasıl okuduğu bu kaynaklarda doğrudan ölçülmüş değil. Love ve Edwards yeniden işin nedenlerini belgelerle sınırlamıyor; iş sahibinin değişiklikleri ve tasarım kapsamının erken dondurulması da etkenler arasında, ve bu ikincisi bir çizimin «eksiksiz» olmasının kendi başına yeterli olmadığını, tartışmaya açık bir denge olduğunu gösteriyor. Wingler ve arkadaşlarının çalışması küçük ve nitel; bulguları bir yön olarak okunmalı. Müfredatın başlangıçta dayandığı Robbins ve Evans'ın çizim üzerine kitapları bu ders tarafından okunmadı. Son olarak, bir çizime ne kadar bilgi konacağı bir dengedir: her şeyi yazmaya çalışan bir pafta da okunmaz hâle gelebilir. Neyin bir çizime, neyin bir şartnameye ya da bir rapora ait olduğu bu modülün sonraki derslerinin konusu.

Senin işinde

Bir çizimi bitirdiğini düşündüğünde onu kendi gözünle değil, okurlarının gözüyle kontrol et. Önce okurlarını listele: bu çizimi kim, ne için açacak? Bir iş sahibi, bir usta, bir mühendis, bir belediye çalışanı, yıllar sonra bir restoratör. Her birinin soracağı ilk soruyu yaz ve cevabın çizimde açıkça bulunup bulunmadığına bak. Ölçeği, tarihi, kuzey okunu, pafta adını ve çizenin adını her çizime koy; bunlar olmadan bir çizim ne ölçülebilir ne de bir karara dayanak yapılabilir. Ölçüleri ve malzemeleri yaz; ustanın çizimi cetvelle ölçmesini bekleme. Aynı bilgi birden çok paftada görünüyorsa hepsinde aynı olduğundan emin ol, ve bir değişiklik yaptığında hangi paftaların etkilendiğini kontrol et. Kendi uydurduğun sembolleri değil, alışılmış ve standart sembolleri kullan ve paftaya bir lejant koy. Bir bilgiyi telefonla verdiysen onu paftaya da işle. Mimar olmayan bir okur için, örneğin bir hak sahibi için, bir planın yanına kısa bir açıklama, bir maket ya da bir perspektif eklemeyi düşün; araştırmalar planın tek başına onlara az şey söylediğini gösteriyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Mimari bir çizim, çizen kişi orada olmadığında başkalarının okuyup kullanacağı bir belgedir. Farklı okurlar farklı sorularla gelir: iş sahibi evini, usta ölçüyü ve malzemeyi, belediye ölçeği ve tarihi arar. Mimar olmayan okurlar bir planı okumakta belirgin biçimde daha çok zorlanır. Eksik ya da çelişkili bilgi şantiyede yeniden işe dönüşebilir. Ölçek, tarih, ölçü, malzeme ve paylaşılan semboller bir çizimi bir belge yapar.

Sonraki derse köprü

Selim yıldız sembolünü kaldırıp standart sembolü kullandığında bir şey daha fark ediyor: paftadaki bütün çizgiler aynı kalınlıkta ve aynı türde. Kesilen bir duvar ile arkada görünen bir dolap aynı çizgiyle çizilmiş; gizli kalan bir kiriş ise hiç gösterilmemiş. Okur hangisinin ne olduğunu çizginin kendisinden anlayamıyor. M01-D02 kesilen, görünen, gizli ve eksen çizgilerini birbirinden ayırıyor ve bir kesitte çizgi kalınlıklarının sırasını standarda göre kuruyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Bu derse göre bir mimari çizimi bir «belge» yapan şey nedir?

• A) Güzel ve ayrıntılı çizilmiş olması.
• B) Bilgisayarda çizilmiş olması.
• C) Çizen kişi orada olmadığında okurun sorularına cevap verebilmesi; ölçeğinin, tarihinin, ölçülerinin ve paylaşılan sembollerinin bulunması.
• D) Renkli basılmış olması.

Cevap: C. Bir çizimin asıl işi, çizen kişi yokken başkalarının onu okuyup kullanabilmesidir.

Soru 2 · Kanıt

Tang, Lin ve Hsu'nun çalışmasına göre mimar olmayan okurlar bir tahliye planını mimarlarla karşılaştırıldığında ne kadar sürede okudu?

• A) Mimarlarla aynı sürede.
• B) İki ila üç kat daha uzun sürede.
• C) Yarı sürede.
• D) Hiç okuyamadılar.

Cevap: B. Yazarlar ayrıca plan sembollerinin alışılmış kullanıma uyması ve mecazi ve soyut sembollerden kaçınması gerektiği sonucuna vardı.

Soru 3 · Senaryo

Bir usta bir duvarın kalınlığını telefonla soruyor; plan paftasında 25 cm, kesit paftasında 20 cm yazıyor. En doğru yol hangisi?

• A) Ustaya telefonda bir sayı söyleyip geçmek.
• B) Ustanın kendi tahminine bırakmak.
• C) İki paftadan birini rastgele seçmek.
• D) Doğru ölçüyü belirleyip etkilenen bütün paftaları düzeltmek ve bilgiyi yazılı olarak ustaya iletmek.

Cevap: D. Çelişkili belgeler yeniden işe yol açabilir; telefonla verilen bilgi kayda geçmez ve değişebilir.

Soru 4 · Tuzak

Bir öğrenci «Benim planım çok iyi çizilmiş, herkes kolayca anlar; açıklama, kuzey oku ya da daire numarası eklemeye gerek yok» diyor. Bu düşüncenin hatası ne?

• A) Mimar olmayan okurların bir planı okumakta belirgin biçimde daha çok zorlandığı ve geleneksel çizimlerin onlara sınırlı bilgi verdiği gösterildi; çizen için apaçık olan bilgi okur için eksik olabilir.
• B) Planlar hiçbir zaman anlaşılamaz.
• C) Kuzey oku yalnız haritalarda kullanılır.
• D) Daire numaraları yalnız belediye için gerekir.

Cevap: A. Çizimin okuru çizenin kafasındakini bilmez; okurun sorusuna cevap olacak bilgi paftada açıkça yazılmalıdır.