Masallar ödül ve ceza, kader ve çaba, iyilik ve kötülük üzerine sessiz bir düzen kurar; bu düzen dini bir dünya görüşünden de beslenir, ona karşı da durabilir. Bu modül Wilhelm Grimm'in baskılara kattığı Hristiyan dindarlığını, Türk masalındaki Hızır ve ermiş motiflerini ve İslami dönüşümleri, masalın vaaz örneğine (exemplum) dönüşmesini karşılaştırır. Masalın değer eğitiminde kullanımı da bir okuma biçimi olarak ele alınır: hangi değerin masaldan çıkarıldığı, hangisinin masala yüklendiği sorulur.
Kuram merceği. Dersin merkezinde bir kavram, yöntem ya da yorum okulu durur; somut bir masal üzerinde gösterilir. Bir yorum masalı görmenin yollarından biridir, onun tek anlamı değildir.
Bu modülün sonunda
- Masaldaki ödül ve ceza düzenini dini ahlâk ile masalın kendi adalet anlayışından ayırarak çözümler.
- Grimm baskıları ile Türk varyantlarındaki dini öğeleri karşılaştırır.
- Bir masalın vaaz örneğine dönüştürülürken neyi kazanıp neyi kaybettiğini gösterir.
- Değer eğitiminde masal kullanımının bir örneğini metne sadakat açısından değerlendirir.
Dersler
- M61-D01Masalın adaletiProgramda
Masaldaki ödül ve cezanın kahramanın erdeminden çok sınavdaki tavrına bağlı olduğunu gösteren örnekleri inceler ve masalın André Jolles'un "naif ahlâk" (naive Moral) adını verdiği kendi adalet düzenini dini ahlâktan ayırır.
- M61-D02Kader ve çabaProgramda
Alın yazısı masallarını kaderci ve iradeci iki okumayla yorumlar ve aynı masalın farklı derlemelerinde kaderin kahramanın çabasıyla nasıl dengelendiğini karşılaştırır.
- M61-D03Hristiyan GrimmProgramda
Wilhelm Grimm'in baskıdan baskıya eklediği dua, kilise ve Tanrı göndermelerini bir masal üzerinde gösterir ve "Meryem'in Çocuğu" (Marienkind) gibi dini çerçeveli masalları sözlü varyantlarıyla karşılaştırır.
- M61-D04Hızır ve ermiş motifleriProgramda
Türk masallarında darda kalan kahramana görünen ak sakallı ihtiyar ve Hızır figürünü tipler ve bu figürü dünya masallarındaki yardımcı yaşlı ve aziz figürleriyle karşılaştırır.
- M61-D05İslami dönüşümlerProgramda
Masal kişilerinin ve formüllerinin İslami bir çerçeveye taşınmasını (peri ile cin, besmele ile başlayan büyü bozma, ahirete bağlanan ödül) örnekler üzerinde gösterir ve bu dönüşümün masalın yapısını değiştirip değiştirmediğini tartışır.
- M61-D06Masaldan vaaz örneğineProgramda
Bir halk masalı ile aynı konunun vaaz örneği (exemplum) ya da menkıbe biçimini yan yana koyar ve anlatının dini bir ders için kısaltılırken hangi ayrıntıları yitirdiğini gösterir.
- M61-D07Değer eğitiminde masalın kullanımıProgramda
Masalın değer eğitimi için tek bir ahlâk cümlesine indirgendiği bir örneği inceler ve masalın çok anlamlılığını koruyan bir okuma ile ona dışarıdan değer yükleyen bir okumayı ayırır.