Son yirmi yılda masal araştırması biyolojiden ve bilişsel bilimden ödünç alınan sayısal yöntemlerle yeniden köken ve yayılım sorusuna döndü. Bu modül Jamshid Tehrani'nin 2013 Kırmızı Başlıklı Kız filogenetiğini ve Sara Graça da Silva ile Tehrani'nin 2016 masal yaşı çalışmasını, yöntemleri ve eleştirileriyle birlikte öğretir. Kültürel evrim kuramı ve Dan Sperber'in temsiller epidemiyolojisi, bazı masalların neden yayılıp bazılarının neden kaybolduğu sorusuna iki farklı cevap önerir. Modül, sayısal yöntemlerin hangi soruda güçlü, hangi soruda körleştiği üzerine bir değerlendirmeyle kapanır.
Kuram merceği. Dersin merkezinde bir kavram, yöntem ya da yorum okulu durur; somut bir masal üzerinde gösterilir. Bir yorum masalı görmenin yollarından biridir, onun tek anlamı değildir.
Bu modülün sonunda
- Filogenetik yöntemin bir masal varyant listesine nasıl uygulandığını adım adım anlatır.
- Tehrani 2013 ve da Silva-Tehrani 2016 bulgularını ve eleştirilerini kanıt etiketiyle değerlendirir.
- Kültürel seçilim ve bilişsel çekicilik açıklamalarını aynı masalın yayılımı üzerinde karşılaştırır.
- Sayısal bir masal çalışmasının veri birimini (tip, motif, özellik) ve bu seçimin sonucu nasıl etkilediğini eleştirir.
Dersler
- M54-D01Filogenetik yöntem masala nasıl taşındıProgramda
Biyolojide akrabalık ağacı kurmak için geliştirilen filogenetik yöntemin masal varyantlarına uygulanmasını (varyantları özelliklere bölmek, özellik matrisi kurmak, ağaç çıkarmak) bir Külkedisi varyant tablosu üzerinde adım adım gösterir.
- M54-D02Kırmızı Başlıklı Kız filogenetiğiProgramda
Tehrani'nin 2013 PLOS ONE makalesinde ATU 333 ve ATU 123 varyantlarını Doğu Asya'daki "Kaplan Nine" anlatılarıyla birlikte inceleyerek vardığı akrabalık ve karışma sonucunu açıklar ve bulgunun hangi kısmının Tartışmalı sayıldığını belirtir.
- M54-D03Masalların yaşı (da Silva ve Tehrani 2016)Programda
da Silva ile Tehrani'nin 2016 Royal Society Open Science makalesinde Hint-Avrupa dillerini konuşan toplulukların olağanüstü masallarını dil ağacına oturtarak "Demirci ve Şeytan" (ATU 330) için önerdikleri çok eski köken tarihini açıklar ve bu tarihin hangi varsayımlara dayandığını sıralar.
- M54-D04Tartışmalar ve eleştirilerProgramda
Filogenetik masal çalışmalarına yöneltilen başlıca eleştirileri (yatay aktarım, yazılı kaynakların etkisi, ATU tiplerinin veri birimi olarak kullanılması, Türk ve öbür Hint-Avrupa dışı varyantların dışarıda kalması) sıralar ve her birinin sonucu nasıl değiştirebileceğini gösterir.
- M54-D05Kültürel evrim kuramıProgramda
Boyd ve Richerson'ın 1985 tarihli Culture and the Evolutionary Process kitabından gelen aktarım, değişim ve seçilim kavramlarını açıklar ve bu kavramları bir masalın yüzyıllar içinde değişen sonuna uygular.
- M54-D06Bilişsel çekicilik (Sperber)Programda
Dan Sperber'in temsiller epidemiyolojisi ve çekicilik (attraction) kavramını açıklar ve Norenzayan ve arkadaşlarının 2006 tarihli çalışmasında Grimm masallarındaki az sayıda sezgi dışı öğe ile masalın yaygınlığı arasında bildirdiği ilişkiyi Erken bulgu etiketiyle değerlendirir.
- M54-D07Korpus yöntemleri ve sınırlarProgramda
Büyük masal korpuslarında kelime sıklığı ve formel sayımı gibi sayısal yöntemlerin neyi ölçebildiğini bir Türk masal derlemesi üzerinde örnekler ve sayısal yaklaşımın anlatıcıyı, bağlamı ve derleyici müdahalesini neden göremediğini bir sentez yazısında tartışır.