Konuşan balık, lambadaki cin, kendiliğinden kurulan sofra: masal dileği gerçekleştiren nesneyi verir, ama ölçüyü kaçıranı cezalandırır. Bu modül ATU 555 (balıkçı ve karısı), ATU 561 (Alaaddin) ve ATU 563 (sofra, eşek ve sopa) tiplerini Grimm, Binbir Gece ve Türk varyantları üzerinden karşılaştırır. Alaaddin'in Galland'a nasıl geldiği ve «Mağripli büyücü» figürünün tasviri tarihsel bağlamıyla ele alınır. Türk masalında sihirli nesneyi veren Hızır figürü, dünya masallarındaki bağışlayıcı yardımcılarla karşılaştırılır.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- ATU 555, 561 ve 563 tiplerini sihirli nesnenin kaynağı ve kaybı bakımından ayırır.
- Balıkçı ve Karısı'ndaki tırmanan dilekleri ve cezayı Grimm ve Puşkin metinlerinde karşılaştırır.
- Türk masalında Hızır'ın verdiği nesneyi dünya masallarındaki bağışlayıcılarla karşılaştırır.
- Açgözlülüğün cezalandırıldığı bir masalı ödül ve ceza mantığıyla anlatır.
Dersler
- M30-D01Balıkçı ve karısı: ATU 555Programda
Grimm'in «Balıkçı ve Karısı»nda karının dileklerinin kulübeden Tanrı olmaya tırmanışını ve denizin her seferinde kararışını çıkarır ve Puşkin'in «Balıkçı ile Balık Masalı»ndaki karşılığıyla karşılaştırır.
- M30-D02Alaaddin: ATU 561Programda
Alaaddin anlatısının Galland'a Halepli Hanna Diyab'dan geldiğini ve Arapça bir el yazması kaynağının bulunmadığını tarihsel kayıtla açıklar ve lamba ile yüzüğün olay örgüsündeki işlevini ayırır.
- M30-D03Mağripli büyücü ve tasvirProgramda
Alaaddin'deki Mağripli büyücünün ve Binbir Gece'nin Avrupa baskılarındaki «Doğulu» figürlerin nasıl betimlendiğini tarihsel bağlamıyla tanımlar ve bu tasvirlerin hangi baskı ve resimlemelerle yerleştiğini örnekle gösterir.
- M30-D04Sofra kur, eşek ve sopa: ATU 563Programda
Grimm'in «Sofra Kurulsun, Altın Eşek ve Torbadan Sopa» masalında üç nesnenin çalınmasını ve sopayla geri alınmasını çıkarır ve aynı tipin bir Türk varyantını derleme kaydıyla karşılaştırır.
- M30-D05Hızır'ın verdiği nesneProgramda
Türk masallarında darda kalan kahramana Hızır'ın verdiği nesneyi ya da öğüdü bir derleme kaydıyla tanıtır ve bu bağışlayıcıyı Grimm'in yaşlı adamı ile Rus masalının yardımcı figürleriyle karşılaştırır.
- M30-D06Üç dilekProgramda
Perrault'nun «Gülünç Dilekler»inde boşa harcanan üç dileği çıkarır ve dileğin sözcüğüyle yerine getirilmesinin (burna yapışan sucuk) masaldaki ceza mantığını nasıl kurduğunu açıklar.
- M30-D07Sihirli nesnenin kaybıProgramda
Bu modülde okunan masallarda sihirli nesnenin nasıl kaybedildiğini (çalınma, takas, yanlış kullanım) bir tabloda karşılaştırır ve kaybın kahramanın hangi zaafını ortaya çıkardığını her varyant için yazar.
- M30-D08Açgözlülüğün cezasıProgramda
Açgözlülüğün cezalandırıldığı bir Türk ve bir dünya masalını seçer ve iki masalda ölçünün nerede aşıldığını ve cezanın ihlale nasıl denk düşürüldüğünü karşılaştırmalı bir paragrafla anlatır.