Gece insan, gündüz hayvan olan eş; yasak bir bakışla kaybedilen koca; demir çarıkla dünyayı dolaşan kadın — bu masal ailesi antik Roma'dan Norveç'e ve Anadolu'ya uzanır. Modül ATU 425 ailesini (kayıp kocayı arayış), ATU 425C Güzel ve Çirkin'i ve ATU 440 Kurbağa Prens'i karşılaştırır; ardından ters yöndeki hayvan gelin anlatılarına geçer. Apuleius'un «Eros ve Psykhe»si, salon masalının Güzel ve Çirkin'i, Grimm'in kurbağası ve Türk masallarındaki yılan eş ile «demir çarık, demir asa» formeli aynı tabloya girer. Dönüşümün çözülme yolu (öpücük, duvara çarpma, deri yakma, sabırla arayış) her kültürde ayrı okunur.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- ATU 425, 425C ve 440 tiplerini eşin dönüşümü ve çözülme yolu bakımından ayırır.
- Apuleius, Beaumont ve Grimm metinlerinde yasağın, ihlalin ve bedelin yerini karşılaştırır.
- Türk masallarındaki yılan eş ve «demir çarık, demir asa» arayışını dünya varyantlarıyla karşılaştırır.
- Hayvan koca ile hayvan gelin anlatılarında kimin yasak koyduğunu ve kimin aradığını tipler.
Dersler
- M25-D01Kayıp kocayı arayan kadınProgramda
ATU 425 ailesinin ortak iskeletini (hayvan biçimli eş, yasak, ihlal, kayıp, arayış, geri kazanma) altı adımda çıkarır ve her adımı bu modülde okunacak bir varyantla eşleştirir.
- M25-D02Eros ve PsykheProgramda
Apuleius'un «Metamorfozlar»ındaki Eros ve Psykhe anlatısında yasağın, kız kardeşlerin kışkırtmasının ve Psykhe'nin sınavlarının ATU 425 iskeletine nasıl oturduğunu gösterir.
- M25-D03Güzel ve Çirkin: ATU 425CProgramda
Villeneuve'ün uzun anlatısı ile Beaumont'un kısaltılmış «Güzel ve Çirkin»ini karşılaştırır ve Beaumont'un metni genç kız okura yönelik bir ahlâk dersine nasıl dönüştürdüğünü örnek cümlelerle gösterir.
- M25-D04Kurbağa Prens: ATU 440Programda
Grimm'in «Kurbağa Kral ya da Demir Heinrich»inde büyünün öpücükle değil kurbağanın duvara fırlatılmasıyla çözüldüğünü metinden gösterir ve öpücüklü sonun yaygınlaşmasını kaynaklarla izler.
- M25-D05Güneşin doğusu, ayın batısıProgramda
Asbjørnsen ve Moe'nun «Güneşin Doğusu, Ayın Batısı» masalını Eros ve Psykhe ile karşılaştırır ve kayıp kocanın sahte gelinden üç gecede geri kazanılması motifini çıkarır.
- M25-D06Türk varyantlarında yılan eşProgramda
Türk masallarında yılan biçimli eşin derleme kaydıyla bir örneğini tanıtır ve deri atma, deriyi yakma ve eşin kaybolması öğelerini ATU 425 iskeletiyle karşılaştırır.
- M25-D07Demir çarık, demir asaProgramda
Türk masallarındaki «demir çarık, demir asa» arayış formelini kayıp eşi arayan kadın anlatılarındaki yeri bakımından açıklar ve Norveç ile Roma varyantlarındaki arayış sınavlarıyla karşılaştırır.
- M25-D08Hayvan gelin ve kuğu kızProgramda
Tüylü giysisi saklanan kuş kız anlatısını Binbir Gece'deki Basralı Hasan hikâyesi ile Japon turna eş anlatısında karşılaştırır ve hayvan koca anlatılarında yasağı kimin koyduğuyla hayvan gelin anlatılarında kimin koyduğunu bir tabloda ayırır.