Külkedisi dünyanın en çok derlenmiş masallarından biridir; dokuzuncu yüzyıl Çin'inden Napoli'ye, Paris'ten Kassel'e ve Anadolu köylerine kadar aynı iskelet farklı ayrıntılarla anlatılır. Bu modül ATU 510A (Külkedisi) ve ATU 510B (babasından kaçan kız) tiplerini ayırır, Ye Xian, Basile, Perrault ve Grimm metinlerini Türk varyantlarıyla yan yana koyar. Ayakkabı, ölen annenin yardımı ve kötü üvey anne motiflerinin hangisinin evrensel, hangisinin bir derlemeye özgü olduğu kaynakla gösterilir. ATU 510B'deki ensest motifi yetişkin okur notuyla ve tarihsel bağlamıyla ele alınır.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- ATU 510A ile ATU 510B tiplerini olay örgüsündeki ayırıcı öğeyle birbirinden ayırır.
- Ye Xian, Basile, Perrault ve Grimm metinlerini yardımcı figür, ayakkabı ve son bakımından karşılaştırır.
- Bir Türk Külkedisi varyantının hangi motifleri paylaştığını, hangilerinde ayrıştığını gösterir.
- Yaygın bir Külkedisi ayrıntısının (cam ayakkabı, peri anne) belirli bir derlemeden geldiğini kaynakla belirler.
Dersler
- M24-D01Bir tip ailesi olarak KülkedisiProgramda
ATU 510A ve ATU 510B tiplerinin tanımını okur ve iki tipi ayıran olay örgüsü öğesini (üvey aileden kaçış ile babadan kaçış) bir cümleyle adlandırır.
- M24-D02Ye Xian: dokuzuncu yüzyıl Çin'iProgramda
Duan Chengshi'nin dokuzuncu yüzyıl derlemesindeki Ye Xian anlatısında balık yardımcının ve altın ayakkabının işlevini çıkarır ve Avrupa metinleriyle ortak üç öğeyi listeler.
- M24-D03Rhodopis ve sandaletin kartalıProgramda
Strabon'un aktardığı Rhodopis anlatısını Külkedisi tipiyle karşılaştırır ve bu metnin bir Külkedisi varyantı mı yoksa yalnız ayakkabı motifinin erken bir izi mi sayılacağını gerekçesiyle tartışır.
- M24-D04Basile'den Perrault'yaProgramda
Basile'nin «La gatta Cenerentola»sı ile Perrault'nun 1697 tarihli «Cendrillon»unu yan yana koyar ve peri annenin, balo sayısının ve kahramanın üvey kardeşlerini affetmesinin hangi metinde ortaya çıktığını gösterir.
- M24-D05Aschenputtel: ağaç, kuşlar ve kanProgramda
Grimm'in «Aschenputtel»inde annenin mezarındaki ağacın ve kuşların peri annenin yerini nasıl tuttuğunu gösterir ve üvey kız kardeşlerin ayaklarını kesmesini Perrault'nun bağışlayıcı sonuyla karşılaştırır.
- M24-D06Türk varyantlarında KülkedisiProgramda
Bir Türk derlemesindeki Külkedisi varyantını derleme kaydıyla tanıtır ve yardımcı figürü, tanınma nesnesini ve üvey anneye verilen cezayı Avrupa metinleriyle karşılaştıran bir tablo kurar.
- M24-D07Babasından kaçan kız: ATU 510BProgramda
Perrault'nun «Peau d'Âne»ı ile Grimm'in «Allerleirauh»unu ensest tehdidinin metinde nasıl adlandırıldığı ya da örtüldüğü bakımından karşılaştırır ve motifin çocuk baskılarında nasıl ayıklandığını yetişkin okur notuyla açıklar.
- M24-D08Ayakkabı, anne ve üvey anneProgramda
Ayakkabı sınavı, ölen annenin yardımı ve kötü üvey anne motiflerinin bu modülde okunan varyantlardan hangilerinde bulunduğunu bir tabloda işaretler ve «evrensel Külkedisi» kavramının neden yanıltıcı olduğunu gösterir.