Grimm örneği on dokuzuncu yüzyılda Avrupa'nın her köşesinde derleyicilere ilham verdi: Rusya'da Afanasyev, Norveç'te Asbjørnsen ve Moe, İskoç dağlarında Campbell kendi halklarının masalını kayda geçirdi. Bu modül bu derlemeleri, Baba Yaga gibi bölgeye özgü figürleri ve İrlanda'dan Balkanlara uzanan sözlü gelenekleri tanıtır. Macar masalının «Egyszer volt, hol nem volt» açılışı ile Türk «Bir varmış bir yokmuş»u arasındaki benzerlik, Balkanlarda Nasreddin Hoca ile yerel hileci kahramanların yan yana yaşaması ve Osmanlı Sefarad Yahudilerinin Ladino masalları, Türk masalıyla temas noktaları olarak işlenir. Yahudi ve Roman masalı, ulus devlet derlemeciliğinin dışında kalan iki gelenek olarak ele alınır.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Afanasyev, Asbjørnsen ve Moe ve Campbell derlemelerini derleme yöntemi ve ulusal amaç bakımından karşılaştırır.
- Baba Yaga figürünü belirsiz yardımcı ve hasım rolleriyle bir masal üzerinde çözümler.
- Macar, Balkan ve Sefarad masallarında Türk masalıyla ortak bir formül, tip ya da kişi bulur.
- Ulus devlet derlemeciliğinin Yahudi ve Roman masallarını nasıl dışarıda bıraktığını açıklar.
Dersler
- M20-D01Afanasyev ve Rus halk masallarıProgramda
Afanasyev'in 1855–1863 yılları arasında sekiz fasikül halinde yayımladığı Rus halk masalları derlemesini tanıtır ve sansüre takılan masalların ayrı ve adsız olarak yurt dışında basılmasını derleme tarihinin bir parçası olarak açıklar.
- M20-D02Baba YagaProgramda
Afanasyev derlemesindeki «Güzel Vasilisa»da Baba Yaga'nın tavuk ayaklı kulübesini, havanını ve kızı sınamasını çıkarır ve figürün aynı masalda hem tehdit hem yardımcı olmasını Türk masalındaki devanası ile karşılaştırır.
- M20-D03Asbjørnsen ve MoeProgramda
Asbjørnsen ve Moe'nun 1840'larda yayımlanan Norveç halk masallarında trolleri ve küçük kardeş Askeladden'i tanıtır ve derlemenin Norveç yazı dilinin oluşumundaki rolünü açıklar.
- M20-D04İrlanda ve İskoç Gal masalıProgramda
J. F. Campbell'ın «Popular Tales of the West Highlands» (1860–1862) derlemesini ve 1935'te kurulan İrlanda Folklor Komisyonu'nu tanıtır ve Gal anlatıcılığında uzun kahramanlık masallarının anlatıcıdan beklenen ustalığı nasıl gösterdiğini açıklar.
- M20-D05Macar masalı ve «bir varmış bir yokmuş»Programda
Macar masalının «Egyszer volt, hol nem volt» açılış formülünü Türk masalının «Bir varmış bir yokmuş»u ile yan yana koyar ve Macar Türkoloğu Kúnos'un Türk masalına ilgisini Macar araştırma geleneği içinde konumlandırır.
- M20-D06Balkan masalı ve ortak hilecilerProgramda
Johann Georg von Hahn'ın Yunan ve Arnavut masalları derlemesini (1864) tanıtır ve Bulgar masalındaki Hitar Petar'ın Nasreddin Hoca ile karşılaştırıldığı anlatılardan birini çıkararak Osmanlı Balkanlarında hileci kahramanların paylaşılmasını gösterir.
- M20-D07Yahudi masalı ve Sefarad mirasıProgramda
Hayfa'da 1955'te Dov Noy tarafından kurulan İsrail Halk Masalı Arşivi'ni tanıtır ve Osmanlı topraklarındaki Sefarad Yahudilerinin Ladino anlattığı bir masalı Türk varyantıyla ortak tip bakımından karşılaştırır.
- M20-D08Roman masalı ve derleyicinin bakışıProgramda
Roman masallarının çoğunlukla toplum dışından derleyicilerce kaydedildiğini açıklar, «Çingene» etiketinin derlemelerde nasıl kullanıldığını adıyla ve tarihsel bağlamıyla gösterir ve bir Roman masal derlemesini anlatıcının sesinin ne kadar korunduğu bakımından değerlendirir.