Masalın yaşını tahmin etmenin bir yolu eski metinlerdeki izlerine bakmaktır: Mısır papirüsünde, Herodotos'un anlattıklarında, Apuleius'un romanında ve Orta Çağ vaizlerinin örneklerinde bugün tanıdığımız masal iskeletleri görünür. Bu modül bu metinleri okur ve eski bir kaydın neyi kanıtladığını (bir hikâyenin o tarihte var olduğunu) ve neyi kanıtlamadığını (bugünkü masalların ondan türediğini) ayırır. Ezop'tan La Fontaine'e ve oradan Şinasi'nin Türkçe çevirilerine uzanan fabl hattı ile Arapça kaynaklardan Latinceye geçen Disciplina Clericalis, Doğu ile Batı arasındaki alışverişin somut örnekleridir.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Antik ve Orta Çağ metinlerinde bir masal iskeletini bulur ve bugünkü bir masalla karşılaştırır.
- Eski bir yazılı kaydın masalın tarihi hakkında neyi kanıtlayıp neyi kanıtlamadığını ayırır.
- Fablı masaldan ve exemplumdan işlevi ve sonu bakımından ayırır.
- Ezop fablının Türkçeye ulaştığı yolu ve Arapça hikâyelerin Latin Avrupa'ya geçişini anlatır.
Dersler
- M17-D01«İki Kardeş» papirüsüProgramda
Mısır Yeni Krallık dönemine ait «İki Kardeş» anlatısında ağabeyin karısının reddedilince iftira atması ile kalbin bir ağaca saklanması motiflerini çıkarır ve bu iki motifin sonraki masallarda nasıl yeniden göründüğünü örnekler.
- M17-D02Ezop'tan Şinasi'ye fablProgramda
Ezop'a atfedilen bir fablın Phaedrus'taki Latince ve La Fontaine'deki Fransızca biçimini karşılaştırır ve fablın Türkçeye Şinasi'nin La Fontaine çevirileriyle nasıl girdiğini gösterir.
- M17-D03Apuleius'un «Eros ve Psykhe»siProgramda
Apuleius'un «Dönüşümler» (Altın Eşek) romanına yerleştirdiği Eros ve Psykhe anlatısında görülmeyen eş, bakma yasağı ve kayıp eşi arama iskeletini çıkarır ve aynı iskeleti bir Anadolu yılan eş masalında bulur.
- M17-D04Herodotos ve usta hırsızProgramda
Herodotos'un Mısır kitabındaki Rhampsinitos'un hazinesi hikâyesini ATU 950 tipiyle eşleştirir ve tipin hırsızın zekâsını ödüllendiren sonunu Türk hırsız masallarındaki sonla karşılaştırır.
- M17-D05Exemplum: vaazın masalıProgramda
Orta Çağ vaizlerinin dinleyiciyi uyanık tutmak için kullandığı örnek hikâyenin (exemplum) yapısını çıkarır ve bir exemplumun sonundaki ahlâk dersinin masalın açık sonundan nasıl ayrıldığını gösterir.
- M17-D06Disciplina Clericalis: Arapçadan LatinceyeProgramda
Petrus Alfonsi'nin on ikinci yüzyıl başında derlediği Disciplina Clericalis'in çerçevesini (babanın oğluna öğüdü) çıkarır ve Arapça kaynaklı hikâyelerin bu kitapla Latin Avrupa'ya geçişini açıklar.
- M17-D07Gesta Romanorum ve eski kaydın değeriProgramda
Gesta Romanorum'dan bir hikâyeyi bugünkü bir masal varyantıyla yan yana koyar ve eski bir yazılı kaydın masalın yaşı hakkında neyi gösterdiğini, neyi göstermediğini gerekçeleriyle yazar.