Kelile ve Dimne ile Binbir Gece, Doğu'nun masalını hem Avrupa'ya hem Anadolu'ya taşıyan iki büyük çerçeve kitaptır. Bu modül İbnü'l-Mukaffa'nın çevirisini, Binbir Gece'nin Fars Hezar Efsane'den Galland'ın Paris'ine uzanan oluşumunu ve Arapça el yazması olmayan «yetim masallar» sorununu kaynaklarıyla işler. Kelile'nin Anadolu Türkçesine ve Osmanlı sarayına gelişi, Tutiname ve yedi vezir hikâyeleri bu geleneğin Türk okuruna ulaştığı somut yollar olarak gösterilir. Modül, kitapların gölgesinde kalan Arap ve Fars sözlü masalıyla kapanır.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Kelile ve Dimne'nin Arapçadan Anadolu Türkçesine ve Osmanlı Türkçesine geçişini anlatır.
- Binbir Gece'nin oluşumunu Hezar Efsane, eski el yazmaları ve Galland baskısı üzerinden sıralar.
- Yetim masalların kaynağını tarihsel kayıtla açıklar ve el yazması bulunan hikâyelerden ayırır.
- Denizci Sindbad ile yedi vezir çerçevesindeki Sindbad anlatısını birbirinden ayırır.
Dersler
- M16-D01İbnü'l-Mukaffa'nın Kelile ve Dimne'siProgramda
İbnü'l-Mukaffa'nın sekizinci yüzyılda Pehlevîceden yaptığı Kelile ve Dimne çevirisinde çerçeveyi ve iki çakalın hikâyesini çıkarır ve çevirmenin eklediği giriş bölümlerinin metne kattığı yeni amacı açıklar.
- M16-D02Kelile ve Dimne Anadolu'daProgramda
Kelile ve Dimne'nin Anadolu Türkçesindeki erken çevirisini ve Ali Çelebi'nin Farsça Envâr-ı Süheylî'den yaptığı Hümâyûnnâme'yi karşılaştırır ve aynı hikâyenin iki Türkçe metinde dil ve süs bakımından nasıl değiştiğini gösterir.
- M16-D03Hezar Efsane'den Binbir Gece'yeProgramda
Mes'ûdî ve İbnü'n-Nedîm'in onuncu yüzyılda andığı Farsça Hezar Efsane'yi ve dokuzuncu yüzyıla tarihlenen Arapça bir sayfa parçasını Binbir Gece'nin oluşumunun iki kanıtı olarak tartar.
- M16-D04Şehrazat çerçevesiProgramda
Şehriyar ile Şehrazat çerçevesinde anlatmanın ölüme karşı bir erteleme olarak nasıl kurulduğunu çıkarır ve çerçevedeki kadın aldatması ile kadın aklı temalarının bir arada durmasını yorumlar.
- M16-D05Galland ve yetim masallarProgramda
Galland'ın 1704'te başlayan Fransızca Binbir Gece'sinde Suriye el yazmasından gelen hikâyeleri, Halepli Hanna Diyab'dan dinlenip el yazması bulunmayan «yetim masallardan» ayırır ve Ali Baba ile Alaaddin'i ikinci gruba yerleştirir.
- M16-D06İki Sindbad: denizci ve yedi vezirProgramda
Denizci Sindbad yolculuklarını, bir prensin yedi gün susmak zorunda kaldığı yedi vezir çerçevesindeki Sindbad anlatısından ayırır ve bu ikinci çerçevenin Türkçede yedi ve kırk vezir hikâyeleri olarak sürdüğünü gösterir.
- M16-D07Tutiname: papağanın geceleriProgramda
Nahşebî'nin Farsça Tutiname'sinde kocası yoldayken kadını her gece bir hikâyeyle evde tutan papağan çerçevesini çıkarır ve bu çerçeveyi Şehrazat'ınkiyle amaç bakımından karşılaştırır.
- M16-D08Arap sözlü masalıProgramda
Muhawi ile Kanaana'nın Filistin kadın anlatıcılarından derlediği «Speak, Bird, Speak Again» (1989) masallarından birini Binbir Gece hikâyeleriyle dil ve anlatıcı bakımından karşılaştırır ve kitap geleneği ile sözlü geleneğin ayrı yaşadığını gösterir.
- M16-D09Fars halk masalı ve Türk varyantlarıProgramda
Ulrich Marzolph'un Fars halk masalı tip kataloğunu (1984) tanıtır ve bir Fars halk masalını Anadolu'daki bir varyantıyla karşılaştırarak ortak tipi ve ayrışan ayrıntıları listeler.