İçeriğe geç

Bölüm III · Dünya masal gelenekleri · Modül 15

Hint masal geleneği

8 ders programda

Dünya masalının en uzun yolculuklarından biri Hindistan'da başlar: Pançatantra'nın hayvan hikâyeleri, Jataka'nın Buda'nın önceki doğumlarını anlatan öyküleri ve Somadeva'nın hikâye okyanusu çerçeve içinde çerçeve kuran bir anlatma sanatının örnekleridir. Bu modül bu derlemeleri kendi amaçlarıyla (siyasa eğitimi, dinî öğreti, saray eğlencesi) okur ve çerçeve hikâye tekniğini çözümler. Hint'ten batıya giden çeviri zincirini ve Hint masalının Türk dünyasına Uygur Budist metinleri ile Kelile ve Dimne üzerinden iki ayrı yoldan ulaştığını gösterir. Yazılı derlemelerin yanında yaşayan sözlü Hint geleneğine ve onu kaydedenlere de bakar.

Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.

Bu modülün sonunda

  • Pançatantra, Hitopadeşa, Jataka ve Kathasaritsagara derlemelerini amaçları ve çerçeveleri bakımından ayırır.
  • Bir çerçeve hikâyede iç içe geçen anlatı katmanlarını bir şema üzerinde gösterir.
  • Pançatantra'nın Sanskritçeden Pehlevîceye, oradan Arapçaya geçişini sırasıyla anlatır.
  • Hint kökenli bir hikâyenin Türkçeye ulaştığı yolu bir örnek üzerinde izler.

Dersler

  1. M15-D01Pançatantra: prenslere masalla akılProgramda

    Pançatantra'nın çerçevesindeki bilge Vişnu Şarma'nın prensleri hayvan hikâyeleriyle eğitmesini çıkarır ve beş kitabın her birinin hangi siyasa sorusunu işlediğini listeler.

  2. M15-D02Ahlâk değil siyasa: niti bilgisiProgramda

    Pançatantra'dan bir hayvan hikâyesinde kurnazlığın ödüllendirildiği yeri bulur ve hikâyenin bir erdem dersi değil bir siyasa (niti) dersi olarak nasıl okunduğunu gerekçelendirir.

  3. M15-D03Hitopadeşa: aynı kuyudan ikinci kovaProgramda

    Hitopadeşa'nın Pançatantra ile ortak hikâyelerinden birini iki derlemede yan yana koyar ve çerçevede, sırada ve araya giren öğüt dizelerinde değişeni gösterir.

  4. M15-D04Jataka'lar ve Uygur Budist anlatılarıProgramda

    Jataka'ların Buda'nın önceki doğumlarını anlatan yapısını (şimdiki zaman çerçevesi, geçmiş hikâye, kimlik açıklaması) bir örnek üzerinde ayırır ve Eski Uygurca Budist anlatılarda bu yapının izini sürer.

  5. M15-D05Somadeva'nın hikâye okyanusuProgramda

    Somadeva'nın on birinci yüzyıl Keşmir'inde derlediği Kathasaritsagara'nın kayıp bir eski derlemeye dayandığını anlatan çerçeve efsanesini çıkarır ve eserin neden bir «hikâyeler ırmağı okyanusu» adını taşıdığını açıklar.

  6. M15-D06Vetala hikâyeleri: bilmeceyle biten masalProgramda

    Kralın omzunda taşıdığı cesetteki vetalanın anlattığı hikâyelerden birini çıkarır ve her hikâyenin sonunda sorulan bilmecenin dinleyiciyi nasıl yargıç konumuna koyduğunu gösterir.

  7. M15-D07Hint'ten batıya: çeviri zinciriProgramda

    Pançatantra'nın Sasani sarayında Pehlevîceye, oradan Süryanice ve Arapçaya geçişini bir zaman çizelgesine yerleştirir ve Benfey'in 1859'da ileri sürdüğü Hint kökeni kuramını bugünkü eleştirileriyle birlikte değerlendirir.

  8. M15-D08Sözlü Hint masalı ve derleyicileriProgramda

    Mary Frere'nin «Old Deccan Days» (1868) derlemesini ve Attipat Krishnaswami Ramanujan'ın «Folktales from India» (1991) seçkisini derleyicinin konumu bakımından karşılaştırır ve yazılı klasiklerin yanında yaşayan sözlü geleneğin neyi farklı gösterdiğini açıklar.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?